КОНСТАНТИН ДМИТРИЕВИЧ УШИНСКИЙДІҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ КӨЗҚАРАСЫ.
Кіріспе
Константин Дмитриевич Ушинскийдің есімі XIX ғасырдың екінші жартысындағы орыс оқу-ағарту қайраткерлерінің алдыңғы қатарында аталады. Ол Ресейдегі педагогика ғылымының және орыс халық мектебінің негізін қалаушылардың бірі ретінде кең танылды.
Оның «Балалар әлемі», «Ана тілі», «Педагогикалық антропология» атты еңбектері, сондай-ақ балалар мен мұғалімдерге арналған басқа да кітаптары орыс педагогикалық әдебиетінің классикалық мұрасына айналды. Бұл еңбектер педагогика ғылымының алтын қорын толықтырып, әлемге әйгілі болды.
К.Д. Ушинский: «Отаныма неғұрлым көбірек пайда келтіру — менің өмірімнің бірден-бір мақсаты»
Бұл сөз оның өмір жолының мәнін айқындап, халық ағарту ісі мен бала тәрбиесіне адал қызмет еткенін көрсетеді.
К.Д. Ушинскийдің көзқарасы
К.Д. Ушинский 1824 жылдың 18 ақпанында Тула қаласында дүниеге келді. Әкесі білімді офицер болып, 1812 жылғы Отан соғысына қатысқан.
Балалық шағы Чернигов губерниясындағы Новгород-Северск қаласының маңында, әкесінің шағын иелігінде өтті. Отбасындағы жағдай баланың тәрбиесіне қолайлы болды. Орта білімді Новгород-Северск гимназиясында алды.
1840 жылы Мәскеу университетінің заң факультетіне түсіп, 1844 жылы аяқтады. Университетті бітіру қарсаңында ол қоғамдық қозғалыстардың ықпалын сезінді. Оқуын сәтті аяқтағаннан кейін білімін тереңдетіп, шамамен екі жыл профессорлық атаққа дайындалды.
1846 жылы Ярославльдегі заң лицейіне профессордың міндетін атқарушы болып тағайындалды. Осы кезеңде оның педагогикалық шеберлігі айқын қалыптасты: студенттер мазмұнды дәрістерін қызыға тыңдап, жас ұрпақ пен алдыңғы қатарлы оқытушылар оның демократиялық бағыттағы бастамаларына назар аударды.
Өмірбаяннан негізгі деректер
- Туған жылы, жері
- 1824, Тула
- Орта білімі
- Новгород-Северск гимназиясы
- Жоғары білімі
- Мәскеу университеті (1844)
- Қызметі
- Ярославль заң лицейі (1846)
Педагогикалық көзқарасы және тәрбиенің халықтық идеясы
Ушинскийдің педагогикалық ой-пікірінің ең негізгі мәні — әр елде халықтың мақсат-мүддесіне және мұқтажына сай өзіндік ағарту жүйесі болуы тиіс деген қағида. Ол әртүрлі мемлекеттердің мектеп жүйесін мұқият зерттей отырып, жалпы ұқсастықтар болғанымен, білім беру құрылымында әр елдің өзіне тән ерекшеліктері бар екенін байқады.
Бұл ерекшеліктер халықтың тарихи қалыптасқан өмір салтына, тұрмысына, талап-тілегіне және әлеуметтік сұранысына тікелей байланысты екенін көрсетті. Яғни, білім беру жүйесі қоғамнан бөлек өмір сүрмейді; ол халықтың болмысымен бірге дамиды.
Ушинский атап өткен тарихи-мәдени сипаттар
- Отанға деген терең сүйіспеншілік және оның тұтастығы мен тәуелсіздігін қорғауға дайын тұру.
- Жоғары азаматтық жауапкершілік пен гуманизм.
- Шығармашылық сезімталдық пен рухани әлеует.
К.Д. Ушинскийдің бүкіл өмірі мен қызметі өз еліне және халқына жан-тәнімен қызмет етудің үлгісі болды. «Орыс мұғалімдерінің ұстазы» атанған ол педагогикалық жүйесін өз дәуіріндегі ең озық ғылыми деңгейге көтеруге ұмтылды.
Өз еңбектерінде ол педагогиканың ғылым әрі тәрбие өнері екенін дәлелдеп, тәрбиенің мақсаттары, тәрбиелеудің халықтық сипаты, жеке тұлғаны қалыптастыру теориясы, дидактика және мұғалімге қойылатын талаптар сияқты түбірлі мәселелерді ғылыми негізде қарастырды. Нәтижесінде ол прогрессивті педагогикалық жүйе қалыптастырды.
Қорытынды
Ушинский мұрасындағы басты ой — білім беру мен тәрбие жүйесі халықтың тарихымен, тілімен, мәдениетімен және қоғамдық қажеттілігімен үйлескенде ғана нәтижелі болады. Оның еңбектері мұғалім кәсібінің жауапкершілігін терең түсіндіруге, сондай-ақ тәрбиені ғылыми тұрғыдан негіздеуге ықпал етті.
Сондықтан К.Д. Ушинскийдің педагогикалық көзқарастары бүгінгі күні де ұлттық білім беру идеясын талқылауда, мұғалім даярлау мәселелерінде және тұлға тәрбиесінің қағидаларын айқындауда маңызды бағдар болып қала береді.
Тірек ұғым
Халықтық идея
Білімнің ұлттық болмысқа сәйкестігі.
Тірек ұғым
Педагогика — ғылым және өнер
Тәрбиені теориямен де, шеберлікпен де жүргізу.
Тірек ұғым
Мұғалімнің рөлі
Дидактика мен кәсіби талаптардың өзектілігі.