ШӘКӘРІМ
Шыңғыстау: ұлы есімдер мен қасіретті ғасыр тоғысы
Шыңғыстау өңірі адамзатқа Абайды, Шәкәрімді, Әуезовті, дала ақыны Мағауинді, Тұрағұлды және Ақылбайды сыйлады. Алайда бұл өлкенің де маңдайына XX ғасырдың басындағы ауыр кезеңдер жазылды.
30-жылдардың қасіреті
1930-жылдар Қазақстанды соқамен жер жыртқандай қақ айырған, елдің ең жарқын ой иелерін жалмаған дәуір болды. Сол жылдары қазақ интеллигенциясының көрнекті өкілдері — Сәкен Сейфуллин, Бейімбет Майлин, Ілияс Жансүгіров, Санжар Асфендияров және Шәкәрім Құдайбердіұлы — сұм ажалдың құрбанына айналды.
Шәкәрім Құдайбердіұлы: тағдыр, тәрбие, таным
Шәкәрім — Абайдың үлкен ағасының ұлы. Әкесінен ерте айырылып, көкесі Абайдың қолында тәрбиеленді. Қайтыс болар алдында Абай Шәкәрімді Түркияға, Арабияға, Мысырға сапарға аттандырды.
Шәкәрім Меккеде, Мәдинада, Александрияда, Парижде болып, дүниетанымын кеңейтті. Түрік, араб, парсы тілдерін меңгеріп, орыс тілінде еркін сөйлеген. Ол орыс жазушысы Лев Толстоймен хат алысып тұрған.
Аудармалары мен еңбектері
Шәкәрім қазақ әдебиетінің көкжиегін аудармалар арқылы да кеңейтті. Ол Пушкиннің «Дубровский» шығармасын, Толстой мен Гарриет Бичер-Стоудың прозалық туындыларын, Физули мен Науаи поэмаларын, Лермонтов, Некрасов, Байрон өлеңдерін қазақ тіліне тәржімалады.
Сонымен қатар «Әділ мен Мәриям» және «Қазақ хандары тарихы» секілді еңбектер жазып, «Мұхамеданизм» атты философиялық трактатын дүниеге әкелді. Тек қана ажал оның «Қазақтар» деп аталатын көптомдық этнофилософиялық еңбегін толық аяқтауына мүмкіндік бермеді.
Ар, әділет және рухани еркіндік
Шәкәрім өз заманының прогрессивті тұлғасы болды: руаралық және ұлтаралық араздықтарға қарсы тұрды. Ол адам өмірінің өзегін ар мен ес құрайды деп білді.
Ақын әдеби тілге кең тыныс, шынайы еркіндік әкелді. Оның өлеңдерінде тек өзіне тән нәзік айқындық, баурап алатын жеңілдік бар. Абай мен Шәкәрім қазақ үшін адамгершіліктің де, шындықтың да өлшемі іспетті.
Көріпкелдікке айналған сөз
Шәкәрім: «Жер үстінде шындық орнамаған орын жоқ» — деп жазған. Бұл сөз уақыт өте келе көріпкелдікпен айтылғандай әсер қалдырды.
Ұмыттырудан оралуға дейін
Кеше ғана Шәкәрімді оқи алмадық: оның кітаптары қолжетімсіз болды, шығармалары жасырын күй кешті. Ал бүгін біз оның әр сөзін таңырқай оқимыз да, әділеттің ақыры орнағанын сезінеміз.
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында өмір сүрген, қайғы-қасіреті мол заманды бастан кешкен ақын, философ, ойшыл Шәкәрім Құдайбердіұлының әдеби мұрасы ұзақ уақыт кең оқырманға жетпей келді. Енді сол мұра қайта оралып, ұлттық сана мен рухани кеңістікті байытып отыр.