ДОМАЛАҚ АНА
Домалақ ана туралы
Домалақ ана — шын аты Нұрилә болған, халық жадында қасиетті ана ретінде сақталған тарихи тұлға. Ол Қазақстанның оңтүстігін мекендеген елдің арғы атасы саналған Бәйдібек батырдың үшінші әйелі, сондай-ақ Албан, Суан, Дулат тайпаларының анасы ретінде танылады.
Ұрпақтары оның кішіпейілдігі мен көрегендігін ерекше қадірлеген. Ел арасында ол кісінің атын тура атамай, жаратылысынан бойы шағын болғанына байланысты «Домалақ ана», «Домалақ ене» деп атап кеткен.
Аңыздың бір нұсқасы
Ел аузында Домалақ ана жайлы аңыз-әңгіме көп. Солардың бірі Бәйдібек заманындағы бір оқиғаны баяндайды. Ол дәуірде Бәйдібек жайлауында үйір-үйір жылқысы, келе-келе түйесі, отар-отар қойы бар, шығыс пен батысқа керуен жүргізген аса бай адам болған деседі.
Жау шапқан күн
Бірде Алатаудан асқан қалың жау Қаратау жонында отырған Бәйдібектің ауылын шауып, сан мың жылқысын айдап кетеді. Сол сәтте Бәйдібек бастаған ел азаматтары ауылда болмағанға ұқсайды.
Нұриләнің ескертуі
Жау шапты деген хабар жеткенде, Бәйдібек елден жасақ жинап, үлкен әйелі Сары бәйбішеден туған алты ұлын қасына алып, қуғынға аттанбақ болады. Сонда Нұрилә:
«Байеке, малдың құты, жылқының иесі — құла айғыр қолда қалды. Амандық болса, алты күннен кейін жылқы жауға қайыру бермей өзі ауылға келеді. Жауды қума, азаматтар аман болсын, осы тілегімді беріңіз».
Ол өз отауының белдеуінде матамен байлаулы тұрған, жүген-құрық тимеген асау құла айғырды нұсқапты.
Қуғын және қайғы
Алайда жауға кектенген батыр әйелінің сөзін тыңдамай, жасағын бастап жолға шығады. Бәйдібек жасағы жауға Күйік асуында жетіп, қырғын ұрыс салады. Бірақ жасанып келген жау аз жасаққа теңдік бермей, соғыста Сары бәйбішеден туған алты ұл қаза табады. Оларды Үшқарасай жазығына жерлеп, ел кері қайтады.
Алты күннен кейін
Аңызда айтылады: арада алты күн өткенде байлаулы тұрған құла айғыр жер күңіренте, дүлей күшпен кісенейді. Сол күні намаздыгер шамасында шығыстан қалың шаң көтеріліп, көп ұзамай Бәйдібектің қалың жылқысы көрінеді. Ереуілдеп барып, кері қайтара алмаған жылқыны Домалақ ана осылайша үйде отырып-ақ түгел қайтарып алды дейді.
Мазар және тағзым
Домалақ ана қос Бөгеннің сағасындағы бір жазыққа жерленген делінеді. Айналасын көгілдір таулар қоршаған сол мекенде бүгінде бозараң тартқан сәулетті күмбез көрінеді — ол Домалақ ана мазары.
Әулие ананың қасиетін қастерлеген ұрпақтың бұл орынға ағылған ізі мен салған жолы ескірген емес: мазар — халық жадындағы құрметтің, тәубенің және үміттің белгісі болып келеді.
Мәні
Домалақ ана туралы әңгімелердің өзегінде аналық мейірім, көрегендік және ел амандығын бірінші орынға қоятын парасат жатыр. Халық оны тек тарихи тұлға ретінде емес, ұрпақты ұйыстырған рухани тұғыр ретінде де таниды.