ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ БІЛІМ ДЕҢГЕЙІ

Экономиканы оқытудағы өзек: білімнен дағдыға

Кез келген ғылым зерттеліп отырған объектілердің мәнін ашып, олардың қандай заңдылықтарға бағынатынын анықтайды. Таным процесі объектіні бақылаудан, сипаттаудан және қорытынды жасаудан басталады.

Мектептегі экономикалық білім берудің негізгі мақсаты — оқушыларды экономикалық теорияның басты ұғымдарымен таныстыру ғана емес, олардың қоршаған өмірдің экономикалық құрылымын эмоцияға немесе интуицияға сүйенбей, заңдылықтар мен нақты дерекке негіздеп түсінуіне жағдай жасау.

Неге маңызды?

Білім міндетті түрде дағдыға айналуы керек. Тек ұғымдар мен ережелерді жаттатпай, экономикалық ойлауға үйрету қажет.

Тәжірибе

Оқушы алған экономикалық мәліметін бірден қолдануға дағдыланбаса, пайдаланылмаған білім тез ұмытылады.

Өздігінен оқу

Ақпаратты өздігінен іздеу және меңгеру дағдысы — экономика үшін де, кез келген пән үшін де негізгі құзырет.

Өздігінен үйрену: өзгермелі қоғамдағы басты артықшылық

«Оқуға үйрету» идеясы жаңа емес, бірақ бүгінгі күні оның мәні артып отыр. Тез өзгеретін қоғамда шапшаң бейімделе алатын адам ұтады. Экономикалық тұрғыдан кәсіби жан-жақтылық ерекше мағынаға ие: дамыған елдерде адамдар өмірінде бірнеше рет мамандығын ауыстырады, әрі бұл қалыпты құбылыс ретінде қабылданады.

Сондықтан мектеп оқушыларын еңбек нарығындағы жоғары бәсекеге алдын ала дайындау қажет: өздігінен ақпаратты меңгеру, оны талдау және қолдану — болашақтағы табыстың өзегі.

Негізгі қағида

Экономикалық курс оқушыны «білетін» деңгейге ғана емес, «ойлайтын» және «шешім қабылдайтын» деңгейге жеткізуі тиіс.

Экономика сабағында білімді бақылаудың 3 деңгейі

1) Меңгеру (есте сақтау)

Экономикалық теория ұғымдарын, терминдерін және заңдарын білу: қарапайым жаттау және айтып беру деңгейі.

2) Түсіну (мәнін ашу)

Ұғымдар мен заңдарға өмірден мысал келтіре білу.
Шынайы жағдайларда экономикалық принциптердің әсерін «тану».
Алынған білім арқылы ситуацияларды (нақты және шартты) талдау және түсіндіру.

3) Жүйелі ойлау (қолдану)

Түсініктер мен принциптер жүйесінің байланысын ұғыну және оны нақты жағдайларды талдауға, шешім қабылдауға қолдана білу.

Бақылаудың 3 кезеңі: оқу процесіне кіріктірілген тәсіл

I кезең — ағымдық бақылау

Мақсаты: оқытылып отырған материалдың дұрыс түсінілгенін тексеру және экономикалық ойлау дағдысын қалыптастыру.

Ситуациялық сұрақтар

Күнделікті өмірден алынған жеңіл жағдайларға сүйеніп ойлату (мысалы: неге арзан майды көбінесе зейнеткерлер сатып алады?).

Ойлауды бекіту сұрақтары

Экономикалық логикаға негізделген түсіндіру талап етіледі (мысалы: неліктен дамыған елдерде үкімет колледждер мен университеттерге субсидия береді?).

Тест сұрақтары

Ұғымдарды қайталау және оларды нақты ситуацияларда «тану» дағдысын тексеру.

Қосымша тапсырма түрлері

«Мозаика»: дұрыс шешім құрастыру, «термин–анықтама» жұптарын табу.
«Қатені тап»: мағыналық қателері бар мәтінді талдау.
Математикалық есептер: экономикалық білімге сүйеніп есеп шығару.
Пікірталас ситуациялары: шағын топтарда талдау (мысалы: мемлекеттік бюджет қаражатын қалай бөлу керек?).

II кезең — периодтық (тақырыптық) бақылау

Мақсаты: өткен тақырыпты қаншалықты меңгергенін және оны қолдану дағдысын тексеру. Бұл кезеңде жоғарыдағы тапсырма түрлері қолданылады.

Зерттеу элементтері

Берілген тақырып бойынша шығарма, реферат немесе баяндама жазу арқылы білімді тереңдету және құрылымдау.

Тексеру тәсілдері

Тесттік жүйе арқылы тексеру.
Өзін-өзі тексеру.
Жұппен/көршісін тексеру және кері байланыс.

Неге тестілеу кең қолданылады?

Бағалауда мұғалімнің субъективті ықпалын азайтады.
Қысқа уақытта ауқымды материалды қамтып, білім деңгейін жылдам анықтайды.
Үлкен тарауды аяқтағанда меңгеру сапасын және оқыту тиімділігін бағалауға көмектеседі.

Тесттің педагогикалық мәні

Тест құрудың мақсаты тек «дұрыс жауап санын» санау емес. Негізгі міндет — оқушының білім деңгейін бағалау, біліктілігін көрсетуіне мүмкіндік беру және оқуын жетілдіруге ықпал ету.

III кезең — жалпы дайындық деңгейін бақылау

Мақсаты: оқушының пән бойынша жинақталған құзыретін, зерттеушілік және шығармашылық әлеуетін бағалау.

Құралдар

Олимпиада, зерттеу жұмыстары, реферат, баяндама және басқа да шығармашылық форматтар.

Танымдық тапсырмалар

Анықтамалар, ережелер, заңдар және олардың практикада қолданылуын тұжырымдап айтуға бағытталған арнайы тапсырмалар оқушының зерттеушілік ойлауын дамытады.

Зерттеу жұмысына қойылатын негізгі талаптар

1) Кіріспе: мақсат және өзектілік

Зерттеу мақсаты анық берілуі және тақырып таңдауы мүмкіндігінше түсіндіріліп, өзектілігі негізделуі керек.
2) Теориялық бөлім

Таңдалған тақырыпқа қатысты негізгі теориялық тұжырымдар жүйелі түрде баяндалуы қажет.
3) Зерттеулік бөлім

Жұмыста міндетті түрде дерек жинау, талдау, салыстыру, қорытындылау сияқты зерттеулік әрекеттер орындалуы тиіс.
4) Қорытынды: нәтиже және мақсатқа жету

Зерттеу нәтижесінде алынған қорытынды, қойылған мақсатқа қол жеткізілгені нақты көрсетілуі керек.

Сабақты жүргізудің қазіргі талабы: белсенді әрекет және басқару

Қазіргі кезеңде сабақты тиімді ұйымдастырудың негізгі талабы — оқушылардың белсенді іс-әрекетін оятып, оны сауатты басқара білу. Бұл мұғалімнен тек дайын ақпарат, дерек, заң және ережелерді ұсынуды ғана емес, оқушыны өз бетінше ізденуге бағыттауды, жаңа ақпарат алуына жағдай жасауды және оның еңбегін әділ бағалап отыруды талап етеді.

Сонымен қатар мұғалімнің рөлі әр кезеңде басқарушы және ұйымдастырушы ретінде көрінуі тиіс: үй жұмысын тексеруде, жаңа білімді меңгеруге дайындықта, жаңа білімді енгізіп тұжырымдауда, оны бекітіп, жүйелеуде.

Деңгейлік бағалау құралдарын жетілдіру қажеттілігі

Оқу процесінде білім сапасымен қатар, оны тексеру құралдары да деңгейлік сипатта болуы керек. Сондықтан тақырыптар мен тапсырмалардың (бақылау нұсқаларының) қиындық деңгейін анықтайтын критерийлерді ғылыми-әдістемелік тұрғыдан зерттеп, жүйелі түрде жетілдіру маңызды.