Этностық идентификация
Этностық идентификация ұғымы
Этностық идентификация — адамның өзін белгілі бір этностық топпен байланыстырып, сол топтағы өзге мүшелермен эмоциялық тұрғыдан бірігу үдерісі. Бұл байланыс этностың тарихына, мәдениетіне, ұлттық салт-дәстүріне, әдет-ғұрпына, мұраттарына, сезімдік әлеміне, фольклорына, сондай-ақ мекендейтін аймағы мен менталитетіне қатысты жағымды көзқарастар арқылы қалыптасады.
Этностық идентификация тек «өзін белгілі бір этносқа жатқызу» ғана емес. Ол — өз халқы туралы, оның ерекше қасиеттері, мәдениеті, тілі мен тарихи өткені жөніндегі «біз» бейнесінің ішкі санадан орын алуы.
Негізгі акцент
Идентификация адамның тиістілік сезімін күшейтеді: адам өзін белгілі бір топпен теңестіреді және өз ойынша сол топқа тиесілі екенін сезінеді.
Этностық идентификацияның психологиялық қыры
Қ.Б. Жарықбаев пен Ж.С. Нүкежанов этностық идентификация тұлғаның ішкі психологиялық қайшылықтарымен ұштасқанда, өз этномәдениетін жатсынуға немесе оған қарсы жаулық сезімдердің тууына әкелуі мүмкін екенін атап өткен. Мұндай жағдайлар әртүрлі әлеуметтік фрустрацияға соқтырып, ұлттық нигилизм мен мәңгүрттену секілді құбылыстардың пайда болуына негіз болуы ықтимал.
Бұл тұжырым этникалық идентификацияны жан-жақты зерттеп, оның ерекшеліктерін нақтылауға бағытталған ізденістерге ой салады.
Үдеріс пен нәтиже: құндылықтар және топтық пікір
Этностық идентификацияның үдерісі мен нәтижесі жеке адамның және топтың құндылықтарды қабылдауына сүйенеді. Сонымен қатар ол индивидтің этникалық топ мүшелері және қауым туралы пікірінің топ ішінде қаншалықты ортақтасатынына байланысты болады.
Бұл идентификация түрі адамның өз этникалық қауымымен байланысын, басқа топтармен салыстыру арқылы айқындалатын этникалық бірігушілікті және этностық шек (шекара) белгілері туралы түсініктер жиынтығын қамтиды.
Психологиядағы «идентификация» түсінігі
Тарихи бастаулар
Психологияда идентификация ұғымын З. Фрейд енгізген. Ол идентификацияны үлгі тұтқан тұлғаларға саналы немесе бейсаналы түрде ұқсауға ұмтылу арқылы жүзеге асатын өзіндік теңестіру ретінде қарастырған.
Идентификация тұжырымдамаларын Э. Эриксон, Э. Горман, Р. Линтон, Т. Пирсон және басқа зерттеушілер дамытты. Д. Ранопорт бұл ұғымды «мен» субъектісінің өзіндік дамуына қабілетін түсіндіретін орталық механизм ретінде сипаттаған.
Идентификация деңгейлері
- Бірінші деңгей: ата-анамен идентификация.
- Екінші деңгей: топпен (референтті топпен) идентификация.
- Кең деңгей: әлеуметтік құбылыстардың ауқымында этникалық қауыммен идентификация.
Қазіргі психологиядағы үш қыр
- 1 Идентификация — эмоциялық байланыс құру негізінде субъектінің өзін басқа индивидтермен немесе топпен біріктіру үдерісі; сондай-ақ нормалар, құндылықтар мен үлгілерді ішкі дүниесіне қабылдау.
- 2 Идентификация — өзгені өзін жалғастырушы субъект ретінде елестету, оны «өзіндік жалғастық» тұрғысынан қабылдау.
- 3 Идентификация — субъектінің өзін өзгенің орнына қою механизмі.
Ассимиляция, күшті топтық байланыс және тәуекел
Идентификация кейде көпшіліктің мәдениетімен ассимиляция ретінде бағаланады. Ал көпұлтты қоғамда жеке топпен идентификация тым күшейсе, О.Л. Романова мұны сепаратизмге — бөлінуге және оқшаулануға ұмтылысқа — жақын құбылыс ретінде түсіндіреді.
Мәтін ғылыми стиль сақтала отырып редакцияланды: орфографиясы түзетілді, сөйлем құрылысы ықшамдалып, ұғымдар арасындағы байланыс нақтыланды.