Шаруашылық субъектілердің қаржылық жағдайын талдаудың мәні және маңызы

Қазіргі заманғы жағдайда тиімді қызметті қамтамасыз ету үшін басшылар өз кәсіпорнының қаржылық-экономикалық жағдайын, сондай-ақ серіктестері мен бәсекелестерінің іскерлік белсенділігін нақты бағалай білуі тиіс. Бұл үшін:

кәсіпорынның қаржылық-экономикалық жағдайын бағалау әдістемесін меңгеру;
қаржылық ақпаратты жинақтау мен өңдеудің заманауи тәсілдерін (үстірт және терең талдауды) қолдану;
тәжірибеде осы әдістерді іске асыра алатын талдаушы мамандарды тарту қажет.

Негізгі түсінік

Профессор Балабанов И.Т. қаржылық жағдайды кәсіпорынның қаржылық бәсекеге қабілеттілігін сипаттайтын көрсеткіш ретінде анықтайды: бұл төлемқабілеттілік пен несиеге қабілеттілік, қаржы ресурстары мен капиталды пайдалану деңгейі, сондай-ақ мемлекет алдындағы міндеттемелерді орындау мүмкіндігі.

Тағы бір көзқарас

Стуков С.А. бұл ұғымды былайша нақтылайды: кәсіпорынның қаржылық жағдайы — оның «саулығы» мен өміршеңдігін көрсететін, бірқатар көрсеткіштер арқылы бағаланатын кешенді сипаттама.

Қаржылық-экономикалық жағдай шаруашылық қызметке қатысушылардың экономикалық мүдделерін іске асыруда шешуші рөл атқарады. Ол кәсіпорынның сенімділігі мен белсенділігінің, демек бәсекелік артықшылықтарының маңызды өлшемі болып саналады. Бұл жағдай қаражаттарды орналастыру және пайдалануымен, сондай-ақ олардың қалыптасу көздерімен сипатталады.

Талдаудың мақсаты және қаржылық талдаудың міндеттері

Талдаудың негізгі мақсаты — кәсіпорынның жалпы жағдайын бағалау ғана емес, сонымен бірге қаржылық ресурстарды басқарудағы ең күрделі проблемаларды уақытында айқындау.

Қаржылық талдаудың негізгі мақсаттары

Өзгерістерді анықтау

Қаржылық көрсеткіштер динамикасындағы өзгерістерді табу.
Әсер етуші факторлар

Қаржылық жағдайға ықпал ететін факторларды айқындау.
Сапалық және сандық бағалау

Өзгерістердің сапалық және сандық қырларын бағалау.
Белгілі бір күнге баға беру

Нақты датадағы қаржылық жағдайды бағалау.
Трендтерді бағалау

Қаржылық жағдай тенденцияларының өзгерісін бағалау және олардың бағытын анықтау.

Талдау кімдерге қажет: негізгі пайдаланушылар

Қаржылық жағдайды талдау әртүрлі тұтынушылар тобы үшін маңызды. Бұл талдаудың экономикалық процестердің барлық қатысушыларына қажет екенін көрсетеді.

Менеджерлер (әсіресе қаржылық менеджерлер)

Қаржылық жағдайды білмей басқарушылық шешім қабылдау мүмкін емес. Алынған нәтижелер арқылы менеджерлер қабылданған шешімдердің тиімділігін және ресурстардың қолданылуын бағалайды.

Меншік иелері және акционерлер

Инвестиция қайтарымы, табыстылық пен рентабельділік, тәуекел деңгейі және капиталды жоғалту ықтималдығы — негізгі сұрақтар.

Кредиторлар мен инвесторлар

Несиенің қайтарылу ықтималдығын, қаржыландыру шарттарының негізділігін және капитал салымының табыстылығын бағалайды.

Жеткізушілер мен клиенттер

Төлем тәртібі, өтімді активтердің болуы, көрсетілген қызметтер мен жеткізілген өнім үшін есеп айырысу қабілеті маңызды.

Маңызды ескерту

Пайдаланушылардың екінші тобы кәсіпорынға тікелей мүдделі болмауы мүмкін, бірақ келісімшарт бойынша бірінші топтың мүддесін қорғауға міндетті субъектілерден тұрады (мысалы, аудиторлар, кеңесшілер).

Талдаудың сатылары және әдістемелік негізі

Кәсіпорынның қаржылық-экономикалық жағдайын талдаудың басты міндеті — бастапқы жағдайды және оның одан әрі даму динамикасын дұрыс бағалау.

1
Қаржылық-экономикалық жағдайды бастапқы түрде теңестіру және құрылымдау.
2
Кеңістіктік-уақыттық салыстыруда өзгерістерді айқындау.
3
Өзгеріске әкелген негізгі факторларды анықтау.
4
Қаржылық жағдайды нығайтудың ішкі шаруашылық резервтерін табу.

Бұл талдау қаржылық талдаудың, сондай-ақ менеджмент пен аудиттің мәнді элементі болып табылады. Қаржылық талдаудың негізі — қаржылық есептілікті талдау. Сондықтан бағалау барысында әдістер мен жұмыс амалдарын дұрыс таңдау шешуші мәнге ие.

Қаржы менеджменті, есептілік және аудиттің рөлі

Қаржы менеджментінің мәні — қосымша қаржы көздерін тиімді тартуға, ресурстарды ең пайдалы бағыттарға инвестициялауға және қаржы нарығында ұтымды операциялар жүргізуге мүмкіндік беретін басқару жүйесін ұйымдастыру.

Нарықтық экономика жағдайында кәсіпорын дамуы үшін қаржы көздерін іздеу және қаржы ресурстарын тиімді инвестициялау бағыттарын анықтау ерекше өзекті. Бұл табыс көбіне қаржылық есептілікті жан-жақты, жүйелі және мұқият талдауға тәуелді.

Аудит деген не?

Аудит — кәсіпорынның бухгалтерлік есебі мен қаржылық есептілігінің қолданыстағы заңнамаға сәйкестігін, сенімділігі мен толықтығын тәуелсіз тексеру. Аудит шарттық негізде тәуелсіз аудитор немесе аудиторлық ұйым арқылы жүргізіледі.

Аудиттің негізгі қызметтері

консалтингтік қызмет көрсету (кеңес беру);
бизнес-жоспардың негізділігін тексеру;
құжаттар мен құжатайналымды тексеру;
қаржылық-экономикалық жағдайды талдау;
сауда-өндірістік қызметті және оның қаржылық нәтижелерін бағалау және өзге де жұмыстар.

Тексеру және талдау нәтижесінде аудиторлар ресми нысанда белгілі бір кезеңде бақыланған объектінің қызметі туралы негізделген қорытынды ұсынады.

Ақпараттың ашықтығы және сыртқы талдаудың шектеулері

Шаруашылық байланыстардың, соның ішінде халықаралық деңгейде, сондай-ақ банк және сақтандыру салаларында кеңеюі — кәсіпорынның және оның контрагенттерінің қаржылық-экономикалық жағдайын бағалаудың объективтілігі мен негізділігіне қойылатын талаптарды күшейтеді. Бұл талаптарды қамтамасыз етудің маңызды алғышарттарының бірі — аудиторлық институттың қызмет етуі.

Кәсіпорын нарық конъюнктурасы өзгеретін ортада өз бәсекелік ұстанымын нығайтуға ұмтылады. Сондықтан қаржылық ақпараттың белгілі бір бөлігі коммерциялық құпияға айналуы мүмкін.

Бухгалтерлік есептілікке негізделетін қаржылық-экономикалық жағдайды талдау көбіне сыртқы талдау сипатында болады: яғни ішкі басқарушылық есеп деректерін тартпай, жарияланбайтын ақпаратсыз жүргізіледі. Бұл жағдай қолданылатын әдістер ауқымын белгілі бір деңгейде шектейді.

Қаржылық саясат: талдау нәтижелері не үшін керек?

Кәсіпорынның қаржылық-экономикалық жағдайын талдаудың мәнін асыра бағалау қиын: дәл осы талдау қаржылық саясатты қалыптастыратын базаны құрайды. Алынған нәтижелер негізінде саясаттың бағыты таңдалады және басқарушылық шешімдердің сапасы артады.

Стратегиялық міндеттер

пайданы арттыру;
капитал құрылымын оңтайландыру және қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету;
инвестициялық тартымдылықты күшейту;
меншік иелері үшін қаржылық ашықтыққа (мөлдірлікке) қол жеткізу;
басқарудың тиімді тетігін құру;
қаржы қаражатын тартудың нарықтық тетіктерін пайдалану.

Басқарушылық шешімдерге ықпалы

Талдау нәтижелері инвестициялық, жабдықтау-өткізу және баға саясаты сияқты бағыттардағы шешімдер үшін ерекше маңызды. Даму стратегиясының түпкі мақсаты — ресурстарды тиімді бөлу мен пайдалануға сүйене отырып нарықтағы орнықты жағдайды қамтамасыз ету.

Мұнда негізгі әдіс ретінде шаруашылық қызмет нәтижелерін аналитикалық бағалау және болжау қолданылады. Технология, қаржы, өткізу және өндірісті жаңарту салаларында тиімді шешім қабылдау үшін басқарушы персоналға тұрақты мониторинг қажет.

Қаржылық-экономикалық жағдайды талдаудың негізгі міндеттері

Қаржылық-экономикалық жағдайды талдау кәсіпорынның ағымдағы «суретін» береді: ресурстарды пайдалану проблемаларын нақты бөліп көрсетуге және мақсаттар мен ресурстарды нарықтың талаптары мен мүмкіндіктеріне сәйкестендіруге көмектеседі.

Активтер

Активтердің құрылымы мен динамикасын, олардың жағдайы мен қозғалысын бағалау.

Капитал көздері

Меншікті және қарыз капиталының құрылымы мен құрамының динамикасын, олардың өзгерісін бағалау.

Төлемқабілеттілік және өтімділік

Төлемқабілеттілікті және баланс өтімділігін бағалау.

Қаржылық орнықтылық

Қаржылық орнықтылықтың абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштерін талдау, өзгеріс деңгейін бағалау.

Тиімділік

Кәсіпорын ресурстары мен қаражаттарын пайдалану тиімділігін бағалау.