Болашақ маман тұлғасының ақпараттық мәдениетін қалыптастыру жолдары
Болашақ маман тұлғасының ақпараттық мәдениетін қалыптастырудың жолдары
Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін ақпараттандыру жөніндегі мемлекеттік бағдарламалар қазіргі ақпараттық-коммуникациялық технологияларға бағдарланған болашақ мамандардың ақпараттық мәдениетін қалыптастыруға объективті жағдай туғызады. Бүгінгі білім кеңістігін әлемдік деңгейге көтеруге ұмтылыс айқын байқалады, ал бұл оқытушының іс-әрекетін жаңашыл тұрғыдан ұйымдастыруды талап етеді.
Елдегі әлеуметтік-экономикалық өзгерістер мен ХХІ ғасырдың жаңа талаптары білім беру жүйесінің дамуына серпін берді. Жаңа ғасыр — бәсеке ғасыры. Сондықтан, әсіресе бала тәрбиесімен айналысатын болашақ маманның ақпараттық мәдениетін қалыптастыру қоғам үшін өзекті мәселе болып қала береді.
Ғылым мен технология дамуы: жаңа мүмкіндік және жаңа жауапкершілік
Ғылыми жаңалықтар мен ғылыми-техникалық прогресс ақпарат пен білімнің қарқынды жетілуіне жол ашып, өндірістегі түрлі технологияларды іске асыруға мүмкіндік берді. Алайда техника мен технологияны қарқынды қолдану экологиялық қауіп-қатерлерді де күшейтті. Сондықтан адамзаттың басты міндеті — адам әлеуетін жетілдіру және қажеттіліктерді қанағаттандыру барысында тұлғаның мүмкіндіктерін толық жүзеге асыру.
Қазіргі кезеңде электронды кітап, интернет, компьютерлік құралдар және басқа да ақпараттық ресурстардың кең таралуы білім беру саласына жаңа технологиялық әдістерді енгізуді жеделдетіп отыр.
Ақпарат тасқыны жағдайындағы кәсіби әрекет
Ақпарат үздіксіз ағылатын қоғамда әрбір болашақ маман өз ісіне қажетті өзгерістерді, түрлі тәжірибелер жөніндегі мәліметтерді, жаңа әдіс-тәсілдерді дер кезінде қабылдап, дұрыс іріктеп, тиімді қолдана білуі тиіс. Осы тұрғыда болашақ оқытушы мамандардың ақпараттық мәдениетін қалыптастыру процесі ерекше мәнге ие.
Ақпараттық құралдарды шартты түрде үш топқа бөлуге болады
Техникалық құралдар
Компьютер, интернет, электронды оқулық, видео-аудио құралдар және т.б.
Мерзімді басылымдар
Газеттер, журналдар және басқа да басылымдар.
Ғылыми еңбектер
Монографиялар, әдістемелік құралдар, оқу-әдістемелік кешендер, сызбалар мен кестелер.
Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар саласын А.П. Ершов, А.А. Кузнецов, Д.Ш. Матрос және т.б. ғалымдар зерттеген. Отандық зерттеушілер қатарында Х.К. Жанпейісова, Ж.А. Қараев, Б.А. Қойшыбаев аталады. Электронды-педагогикалық оқулықтар мен жүйелерді жасау бағытында Г.К. Нұрғалиева, М.К. Қойкелдиев, М.Х. Балтабаев, Г.Б. Ахметова және т.б. еңбектенген. Оқу процесіне жаңа ақпараттық технологияларды интеграциялау мәселесін Б.Б. Бөрібаев, Д.М. Джусубалиева, Е.Г. Гаевская және т.б. зерделеген.
Еңбек мәдениеті: сапа, тиімділік және дербестік
Болашақ маманның еңбек мәдениетінің көрсеткіштері мыналарды қамтиды:
- жұмысты сапалы әрі тиімді орындау;
- уақытты ұтымды пайдалану;
- еңбек құралдары мен материалдарға құндылықпен қарау;
- өзіндік белсенділік пен дербестік таныту;
- жұмыс кезеңдерін алдын ала жоспарлау;
- еңбек процесін талдау және құжаттарды сауатты рәсімдеу.
Халық шаруашылығында электроника, радиотехника, компьютерлер, автоматтандыру құралдары кең қолданылатындықтан, әр маманнан жоғары техникалық сауаттылық талап етіледі. Осыған байланысты мектептегі оқу-тәрбие жұмысында оқушылардың ғылыми-техникалық білімді игеруге қызығушылығын дамыту маңызды.
Кәсіби қалыптасу және мамандықты саналы таңдау
Болашақ маман тұлғасының кәсіби қалыптасу бағыттары — әртүрлі мамандықтар туралы білім қалыптастыру және сол мамандықтардың адамға қоятын талаптарын түсіндіру. Кәсіптік білім берудің негізгі принципі — оны өмірмен байланыстыру: халық шаруашылығы, оның салалары мен еңбек мазмұны туралы түсінікті нақты тәжірибемен ұштастыру.
Тұлғаны қалыптастыруда оның бейімділігі, қабілеті және психофизиологиялық қасиеттерін ескеру қажет. Мамандықты саналы таңдауда екі факторға ерекше көңіл бөлінеді:
1) Білім деңгейі
Іргелі білім мен оқу дағдылары кәсіби дамудың бастапқы тірегі болады.
2) Жеке қасиеттер мен қабілет динамикасы
Қызығушылық, мүмкіншілік, бейімділік және арнайы қабілеттердің дамуын жүйелі бақылау қажет.
Мамандықты анықтауда жан-жақты зерттеу, кеңес беру және қолдау көрсету маңызды. Бұл оқу-тәрбие жұмысы барысында тұрақты кәсіби бағдар беруді талап етеді.
Кәсіптік іріктеу және профессиограмма
Болашақ маманның кәсіби қалыптасуында кәсіптік іріктеудің мақсаты — оның мамандыққа жарамдылығын немесе жарамсыздығын анықтау. Ол үшін жеке адамның ерекшеліктерін де, мамандық қоятын талаптарды да терең білу қажет. Осыған байланысты алдын ала профессиограмма жасалады.
Профессиограмма деген не?
Профессиограмма — белгілі бір мамандықтың ерекшеліктерін жеткілікті деңгейде сипаттайтын мәліметтер жиынтығы. Ондағы деректер негізінде адамның белгілі бір мамандыққа жарамдылығы педагог, психолог, физиолог және медиктердің қатысуымен бағаланады.
Мысал: мұғалім мамандығы
Жарамдылықты анықтауда көру мен есту қабілеті, сөйлеу мәдениеті, психологиялық тұрақтылық, адамдармен тіл табыса білу сияқты талаптар ескеріледі.
Қорытынды: ақпараттық мәдениет — бәсекеге қабілеттіліктің шарты
Қазақстандағы әлеуметтік, саяси, экономикалық және мәдени өзгерістер білім беру жүйесін жетілдіруді, тұлғаны оқыту мен дамыту сапасын арттыруды талап етеді. Еліміздің ертеңін алға бастайтын болашақ мамандардың тұлғалық қасиеттерін қалыптастыруға ерекше назар аудару қажет.
Болашақ маманның ғылымды меңгеруі оның дүниетанымы, қызығушылығы және шығармашылық ерекшеліктерімен тығыз байланысты. Қоғамдағы өзгерістерді терең түсіну, рухани дамуды бағамдау және дәстүрлі мұралардан нәр алу тұлғаның өз қоғамының дамуына елеулі үлес қосуына мүмкіндік береді. Жеке тұлға ретінде қалыптасу үшін болашақ маман қоғамдық өмірдің әртүрлі қырларынан хабардар болуы тиіс.
Еңбек нарығында бәсекеге қабілеттілік — кәсіби құзыреттер мен құндылықтарға қоса, ақпараттық мәдениетті жүйелі қалыптастыруға тікелей тәуелді. Бұл — бүгінгі күннің кейінге қалдыруға болмайтын міндеттерінің бірі.