Өндірістің қысқа мерзім кезеңіндегі шығындары
Қысқа мерзім кезеңі және өндіріс шығындары
Қысқа мерзім кезеңі — белгілі бір уақыт аралығы. Осы уақыт ішінде өндірістің кейбір факторлары өзгеріссіз қалады. Сондықтан қысқа мерзімде өндірістің жалпы шығындарын анықтағанда, оларды тұрақты және айнымалы бөліктерге бөледі:
Негізгі теңдеу
TC = FC + VC
Мұндағы: TC — жалпы шығындар, FC — тұрақты шығындар, VC — айнымалы шығындар.
Тұрақты шығындар (FC)
Тұрақты шығындар (FC) — қысқа мерзім кезеңінде өнім шығару көлемі өзгерсе де, өзгермейтін шығындар. Яғни өндіріс көлемі артса да, қысқарса да, бұл шығындар белгілі бір деңгейде сақталады.
Тұрақты шығындарға мыналар жатады
- Амортизациялық өтемдер
- Жал төлемі
- Тұрақты салықтар
- Сақтандыру төлемдері
- Әкімшілік және басқару қызметкерлерінің жалақысы
- Басқа да өндірістен тәуелсіз тұрақты төлемдер
Айнымалы шығындар (VC)
Айнымалы шығындар (VC) — шығарылатын өнім көлемі өзгерген сайын бірге өзгеретін өндірістік шығындар. Өндіріс көлемі ұлғайса, әдетте айнымалы шығындар да өседі; өндіріс қысқарса, олар төмендейді.
Айнымалы шығындарға мыналар жатады
- Шикізат пен материалдарға кеткен шығындар
- Жұмысшылардың еңбекақысы
- Өндіріс көлеміне байланысты салықтар
- Энергия және отын ресурстары
- Транспорттық қызметтерді төлеуге кететін шығындар
- Өндіріс көлемімен бірге өзгеретін басқа шығындар
Шығындар қисықтары және өнімділікпен байланысы
Жоғарыдағы анықтамаларға сүйене отырып, тұрақты және айнымалы шығындардың графиктерін құрастыруға болады. Әдетте графикте FC сызығы қысқа мерзімде өзгеріссіз қалады, ал VC өндіріс көлеміне қарай өседі. Осы екеуінің қосындысы ретінде TC (жалпы шығындар) қалыптасады.
Негізгі идея
Жалпы шығындар мен өнімділік арасында тікелей байланыс бар. Қысқа мерзімдегі VC және TC қисықтарының сипаты шекті өнімділіктің азаю заңы және жалпы өнім қисығының түрімен түсіндіріледі.
VC және TC қисықтарының мінезі
- Өндірістің бастапқы сатысында еңбек өнімділігі артқандықтан, өнім көлемі тез өседі, ал VC салыстырмалы түрде баяу қарқынмен ұлғаяды (графикте бұл өсімнің біршама «жатық» бөлігін береді).
- Шекті өнімділіктің азаю заңының әсері күшейгенде, қосымша өнім өндіру қиындайды. Соның нәтижесінде өнім көлемі өскен сайын VC да жылдам қарқынмен өсе бастайды.
- TC қисығы VC қисығын толық қайталайды және вертикаль ось бойымен FC шамасына «жоғары» ығысқан түрі ретінде қарастырылады.
Қорытынды: қысқа мерзімде FC өзгермейді, VC өндіріс көлемімен бірге өзгереді, ал TC — осы екеуінің қосындысы. Өнімділік динамикасы шығын қисықтарының өсу қарқынын айқындайды.