АВТОМОБИЛЬДІҢ ТАРТУЫН ЕСЕПТЕУ
Автомобильдің жаңа моделін әзірлеу кезеңдері
Автомобильдің жаңа моделін жасау барысында зауыт конструкторлары жұмысты бірнеше негізгі кезеңге бөліп жүргізеді: техникалық тапсырма, техникалық ұсыныс, алғашқы нұсқа, тәжірибелік үлгі. Техникалық тапсырма кезеңі жаңа модельмен қатар, қазіргі шығарылып жатқан модельді жетілдіруге де әзірленеді.
Техникалық тапсырма, әдетте, автомобильдің тарту есебі негізінде құрылады. Бұл есептің орындалу реті бастапқы деректерді дұрыс таңдаудан басталады.
Тарту есебіне арналған бастапқы мәліметтер
Автомобильдің тартуын есептеу үшін алдымен бастапқы мәліметтер сұрыпталады. Негізгі деректер төмендегілерді қамтиды:
- автомобильдің түрі;
- жүк көтергіштігі немесе жолаушы сыйымдылығы;
- толық тиелген автомобильдің I категориялы жолдағы ең үлкен жылдамдығы және сол жылдамдықтағы жол кедергісі коэффициенті;
- нашар жолда немесе жолсыз жерде трансмиссияның төменгі беріліспен жүре алатын жағдайына сәйкес келетін жол кедергісінің ең үлкен жиынтық коэффициенті;
- қозғалтқыштың түрі және жұмыстық көлемі;
- автомобильдің жинақталу деңгейі (жабдықталуы) және мүмкін болатын шектеулер.
Автомобиль массасын таңдау
Жабдықталған масса
Жүк автомобилінің жабдықталған массасы (майы мен жанармайы құйылған, құрал-сайманы және қосалқы доңғалағы бар, бірақ жүксіз немесе жолаушысыз және жүргізушісіз күйдегі масса) η коэффициенті арқылы анықталады.
Мұнда mж — бастапқы мәліметтер бойынша таңдалған жүк массасы.
Толық масса
Жүк автомобилінің толық салмағы тиісті есептік тәуелділік бойынша анықталады. Есепте жиі қолданылатын тұрақтылардың бірі: 70 кг — бір адамның орташа массасы.
Қосымша параметр: кабинадағы орын саны.
Толық массаның өстерге бөлінуі
Толық массаның автомобиль өстеріне бөлінуін жобалау бірнеше практикалық міндетке тікелей әсер етеді. Соның ішінде: шинаны таңдау, трансмиссиядағы төменгі берілістің беріліс санын есептеу, ілінісу бойынша тарту күшін анықтау, сондай-ақ жобаланатын автомобильдің белгілі жол санаттарында жол жамылғысын бүлдірмей пайдаланылуын бағалау.
Жолға арналған стандартты топтар: «A» және «Б»
Қолданыстағы стандарттарға сәйкес, жалпы пайдаланымдағы жолдарға бейімделген автомобильдер мен автопоездар екі топқа бөлінеді: «A» және «Б».
Арнайы мақсаттағы үшінші топ
Жолсыз жерде жүретін немесе карьерде пайдаланылатын (мысалы, БелАЗ) арнайы автомобильдер үшінші топқа жатады және оларды жалпы пайдаланымдағы жолдарда қолдануға тыйым салынады.
Осьтік жүктеме шектері
«A» тобы
Жеке өске түсетін ең үлкен салмақ шамамен 10 т (өсаралық қашықтық 2,5 м немесе одан көп болуы мүмкін). Мұндай техника, негізінен, бетон негізді және асфальт-бетон жамылғылы I категориялы жолдарда пайдалануға арналған.
«Б» тобы
Өске түсетін салмақ шегі шамамен 6 т (өсаралық қашықтық 2,5 м немесе одан көп). Бұл топтағы автомобильдерді барлық жолдарда пайдалануға болады.
Егер «A» топтағы автомобиль үш өсті болса, артқы тележкаға түсетін салмақ 18 т-дан аспауы тиіс. Ұқсас жағдайда «Б» тобында бұл шек 11 т-дан аспауы керек.
Массаның өстер бойынша үлестірілуінің тәжірибелік ұсыныстары
Тәжірибеде жүк автомобильдері мен автобустарда барлық салмақтың 0,65…0,75 бөлігі қозғалтушы мостқа (немесе екі қозғалтушы мосты бар артқы тележкаға) түсуі ұсынылады.
Жеңіл автомобильдер
Жеңіл автомобильдерде массаның өстерге бөлінуі құрастыру сұлбасына байланысты:
Классикалық сұлба
Қозғалтқыш алда, жетекші доңғалақтар артта болғанда артқы жетекші өске салмақтың 52…55% түседі.
Қозғалтқыш артта, артқы жетек
Қозғалтушы өске барлық салмақтың 56…60% түседі.
Алдыңғы жетек
Алдыңғы жетекші өске салмақтың 43…47% бөлігі келеді.