Қазақша рефераттар

Жүректі шынықтыру.

Сабақтың мақсаты мен форматы

Білімділік

Оқушылардың оқу қабілетін, білім-білігін және танымдық ерекшеліктерін арттыру.

Тәрбиелік

Жылдамдық пен шапшаңдыққа тәрбиелеу, әр істі саналы орындауға дағдыландыру, өзара көмек пен ұжымшылдықты қалыптастыру.

Дамытушылық

Ойлау, көру және сезіну қабілеттерін дамыту; тақырыптың мақсаты мен мазмұнын түсініп, оны меңгеруге ынталандыру.

Сабақтың типі

Жаңа білім беру.

Сабақтың түрі

Топтау, жарыс сабақ.

Әдіс-тәсілдер

Түсіндіру, ой қозғау, сұрақ-жауап, қызығушылық ояту.

Көрнекіліктер

  • Қосымша материалдар
  • Плакаттар
  • Интерактивті тақта

Сабақтың барысы

  1. 1 Ұйымдастыру кезеңі: оқушылармен амандасу, сынып тазалығын бақылау, оқушыларды түгендеу және құрал-жабдықтарын тексеру.
  2. 2 Жаңа сабақты түсіндіру: жүректің құрылысы мен қызметі, жүректі шынықтыру жолдары.
  3. 3 Бекіту: «Кім жылдам?» және «Қоржын» ойындары, сұрақ-жауап.
  4. 4 Үй тапсырмасы: оқу материалын қайталау және сұрақтарға дайындалу.

Жүрек: құрылысы мен орналасуы

Негізгі сипаттамалары

  • Жүрек — сүйір пішінді, іші қуыс, бұлшықетті мүше.
  • Көкірек қуысында, екі өкпенің арасында, төс сүйектің артында орналасады.
  • Орта есеппен 250–300 см³ көлемде қан сыйдыра алады.
  • Салмағы шамамен 250–300 г.

Қуыстары мен қабаттары

  • Жүрек 4 қуысты: оң және сол құлақша, оң және сол қарынша.
  • Қабырғасы 3 қабаттан тұрады: эпикард (сыртқы), миокард (ортаңғы), эндокард (ішкі).

Жүректің дербес соғуы не үшін маңызды?

Жүректің өздігінен соғу қабілеті — өмірлік маңызы бар қасиет. Жүйке жүйесінен келетін қозу әлсіресе немесе уақытша тоқтаса да, жүрек қызметі бірден тоқтап қалмай, қанды ағзаға айдап жеткізуді жалғастыра береді. Сондықтан кей жағдайларда денеден ажыратылған жүректің де біраз уақыт соғуы сақталуы мүмкін.

Жүректі шынықтыру: қозғалыстың әсері

Дене қалпы және жүректің «ығысуы»

Жүректің пішіні мен көлемі қанайналым ерекшеліктеріне және дене қалпына байланысты белгілі бір деңгейде өзгеріп отырады. Мысалы, қолға сүйеніп тік тұрған кезде жүректің алдыңғы беті кішірейіп, ал баспен немесе тізені бүгіп салбыраған қалыпта — жалпая түсуі мүмкін. Мұндай өзгерістер тыныс алу фазаларына да байланысты: жүректің орналасу шекарасының ауысуы көбіне дем шығарғанда айқынырақ байқалады.

Негізгі қағида

Жүректі шынықтырудың ең маңызды жолы — жүйелі қозғалыс және спортпен шұғылдану. Жаттығу жүрек пен басқа мүшелердің қызметін жақсартып, қанайналымды тиімді етеді.

Жүріс

Қанайналымды жақсартып, жүрекке қуат береді.

Жүгіру

Ішкі ағзаларға жұмсақ «массаж» әсерін беріп, төзімділікті арттырады.

Тыныс әдеті

Жүгіруде мұрынмен тыныстауға үйрену жүрек соғысын бірқалыпты ұстауға көмектеседі.

Қарапайым өзіндік бақылау (Е. Янкелевич әдісі)

Е. Янкелевичтің «Жүректі сақтаңдар» еңбегінде жүрек жұмысын қарапайым жолмен бағалау ұсынылады: аяқтарыңызды қатар қойып тік тұрып, тамыр соғысын санаңыз. Содан кейін қолды алға созып, денені тік ұстай отырып, баяу қарқынмен 20 рет отырып-тұрыңыз да, қайтадан тамыр соғысын өлшеңіз.

Өте жақсы

Тамыр соғысы 25%-дан аз өссе.

Қанағаттанарлық

Өсуі шамамен 50–75% аралығында болса.

Назар аудару қажет

75%-дан артық өссе немесе екі есеге жуықтаса — жүрек әлсіздігі/аса қозғыштық белгісі болуы мүмкін.

Жаңа сабақты бекіту: ойындар арқылы қайталау

«Кім жылдам?» ойыны

Оқушылар 3 топқа бөлінеді. Сұрақтарға жылдам әрі дұрыс жауап берген топ ұпай жинайды. Нәтижесіне қарай сыйлықтар беріледі. Жеңімпаз топ келесі «Қоржын» ойынына да қатысады.

Үлгі сұрақтар

  1. 1.Жүрек ырғағын реттеуге жүйкелердің қандай топтары әсер етеді?
  2. 2.Жүректегі импульстерге жауап ретінде ырғақты жиырылуға қабілетті құбылыс қалай аталады?
  3. 3.Жүректің сыртқы құрылысын сипаттаңыз.
  4. 4.Ересек адамның жүрегінің орташа салмағы қанша?
  5. 5.Жүректің бірқалыпты соғуына көмектесетін қандай дағдылар бар?
  6. 6.Тамыр соғысы екі есе немесе одан да жиілеп кетсе, бұл нені білдіруі мүмкін?
  7. 7.Жүрек соғуы минутына шамамен неше рет болады?
  8. 8.Қан қысымын өлшейтін құрал қалай аталады?
  9. 9.Жүрек жұмысының қисық сызығын жазып алатын аспапты атаңыз.
  10. 10.Жүрек қабырғасы неше қабаттан тұрады?

Қысқа жауап кілті (іріктелген)

Жүйкелер:
симпатикалық және парасимпатикалық.
Құбылыс:
жүрек автоматиясы (автономиясы).
Салмағы:
250–300 г.
Құралдар:
кардиограф; тонометр.
Қабат саны:
3 қабат.

«Қоржын» ойыны

Қоржын ішінде тақырыпқа қатысты және тақырыптан тыс қызықты тапсырмалар болады. Әр тапсырма белгілі бір ұпайға тең, топтар ұпайына қарай сыйлық алады.

Асықтағы тапсырмалар (үлгілер)

  • Сыйлық.
  • М. Мақатаевтың бір шумақ өлеңін айтып беру.
  • Жұмбақ: «Соғады күні-түні, алмай тыныш; тоқтаса — құлайды таудай тілің» (жауабы: жүрек).
  • Өзіңізге ұнайтын құстың дауысын салып көрсету.
  • Ән айту (нотамен немесе қысқа әуен).
  • Тіл жаттықтырғыш: «Бөдене бөдеде... Қанша болды?» сияқты жаңылтпаш айту.

Кубиктегі сұрақтар (үлгілер)

  • «Үш арсызды» атаңыз: ұйқы, күлкі, тамақ.
  • Сыйлық.
  • Адам ағзасындағы ең күшті бұлшықет қандай? (тіл)
  • Жағдаят: 8 наурызда анаңызға гүл алдыңыз. Күтпеген жерден сүйген қызыңыз да, артынша анаңыз да кездесті. Бұл жағдайда сіз қалай әрекет етер едіңіз?
  • Дүниедегі ең тәтті және ең жұмсақ нәрсені атаңыз (пікірталас сұрағы).