Қазақша рефераттар

Банктік есепшот келісімі

Банктік есепшот ашу және есеп-айырысу-кассалық қызмет көрсету

Клиенттің банкке есепшот ашуы және есеп-айырысу-кассалық қызмет көрсетуі банк пен клиент арасында банктік есепшот туралы шарт жасасу негізінде жүзеге асады. Бұл шартта банк ұсынатын қызметтердің құрамы, тараптардың құқықтары мен міндеттері, өзара жауапкершілік және қызмет үшін төлем тәртібі нақты көрсетіледі.

Шартта айқындалатын мәселелер

  • көрсетілетін банктік қызмет түрлері;
  • тараптардың өзара жауапкершілігі;
  • комиссиялық сыйақы мөлшері (операциялық шығындар мен қажетті рентабельділікке қарай);
  • төлем формаларын таңдау мүмкіндігі (ҚР заңнамасына сәйкес).

Банктің негізгі міндеті

Банк клиенттің есепшотына түскен қаражатты есепке алуға және клиенттің өкімі бойынша қаражатты аударуға (немесе беруге) міндетті. Клиент өз қаражатын өз қалауы бойынша пайдаланады, ал банк қаражатты пайдалану мақсатын қадағалауға құқылы емес.

Қолма-қолсыз есеп айырысу құралдары

Клиент кез келген қолма-қолсыз есеп айырысу нысанын таңдай алады: төлем тапсырмасы, аккредитив, чек және басқа да құралдар. Таңдау әдетте контрагенттермен жасалатын шаруашылық шарттарда бекітіледі.

Қаражатты есептен шығару тәртібі және төлемдердің басымдығы

Кәсіпорынның есепшотынан қаражатты есептен шығару төлем құжаттары негізінде жүзеге асады және ол акцептпен (келісіммен) немесе акцептсіз (келісімсіз) тәртіпте болуы мүмкін. Банк төлемдерді клиенттің есепшотында жеткілікті қаражат болған жағдайда орындайды; кейбір жағдайларда төлемдер банк несиесі есебінен жүргізілуі мүмкін.

Акцептсіз (сөзсіз) есептен шығару негіздері

  • сот органдарының атқару құжаттары;
  • қаржылық және салық органдарының нұсқаулары (заңда көзделген шектерде);
  • мерзімінде төленбеген, сатушылармен келісілген төлем талаптары;
  • өзге де заңды негіздер бойынша мәжбүрлеп өндіріп алу.

Салық және бюджеттен тыс төлемдер

Салықтар мен бюджеттен тыс қорларға төлемдер жөніндегі тапсырмалар, әдетте, басым тәртіппен орындалады. Банк кәсіпорынның нұсқауларын орындаудан негізсіз бас тарта алмайды және салық төлемдерін несие ресурсы ретінде пайдалануға құқылы емес.

Мерзімдер мен операциялық тәртіп

Банктік операцияларды уақытылы орындау төлем айналымының тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Шартта төлемдерді өңдеу мерзімі және банк жауапкершілігі нақты бекітіледі.

Банк құпиясы және ақпараттың қорғалуы

Банктер кәсіпорынның есепшоты, салымдары, жүргізілген операциялары және жалпы қаржылық жағдайы туралы мәліметтерді банк құпиясы ретінде сақтауға міндетті. Мұндай ақпарат клиенттің өзіне беріледі, ал мемлекеттік органдарға — тек заңнамада белгіленген тәртіппен ұсынылады.

Құпиялылық бұзылған жағдайда

Егер банк құпия ақпаратты заңсыз жария етсе, кәсіпорын келтірілген шығынды өтеуді талап етуге құқылы.

Қызмет құны, тарифтер және есепшот көшірмелері

Есеп-айырысу-кассалық қызмет көрсету ақылы болғандықтан, шартта банк қызметтері үшін төлемдер мен тарифтер көрсетіледі. Төлем әр төлем құжаты бойынша немесе қолма-қол/қолма-қолсыз айналым сомасынан пайыз түрінде белгіленуі мүмкін.

Тарифтер қолданылатын жағдайлар

  • қолма-қол ақша беру;
  • аккредитив бойынша төлем;
  • құжаттардың көшірмелері мен дубликаттары;
  • анықтамалар беру.

Қалдықтар бойынша шарттар

Кейбір шарттарда шоттағы минималды немесе орташа қалдық үшін қолданылатын пайыздық мөлшерлеме (немесе өзге талаптар) көрсетілуі мүмкін.

Көшірмелер және тексеру тәртібі

Банк клиентке шот көшірмесін және операциялар туралы ақпаратты тұрақты береді. Кәсіпорын көшірмені мұқият тексеріп, қате табылса түзетуді талап етуі тиіс. Егер белгіленген мерзім ішінде (әдетте 5 күн) талап қойылмаса, шоттағы жазбалар расталған болып есептеледі.

Шартты бұзу

Клиент өз өтініші бойынша шартты мерзімінен бұрын бұзуға құқылы. Шартта бұзудың тәртібі мен есеп айырысу рәсімдері алдын ала көрсетіледі.

Есеп айырысу және ағымдағы шоттар: айырмашылығы

Есеп айырысу шоты

Есеп айырысу шоты меншік нысанына қарамастан коммерциялық қызмет жүргізетін заңды және жеке тұлғаларға, сондай-ақ орталықтандырылған қорларды құру және басқару аппаратының қызметін қамтамасыз ететін ұйымдарға ашылуы мүмкін.

Бұл шот иесі толық экономикалық дербестікке ие: барлық төлемдер бойынша дербес төлеуші болады, банкпен несиелік қатынастарды қалыптастырады және өндірістік әрі инвестициялық қызметке қатысты операцияларды еркін жүргізе алады.

Ағымдағы есепшот

Ағымдағы есепшот есеп айырысу шотын аша алмайтын субъектілерге ашылады:

  • коммерциялық емес ұйымдарға;
  • заңды тұлғалардың оқшауланған бөлімшелеріне;
  • бюджеттік ұйымдарға (дербестігі шектеулі).

Ағымдағы шот бойынша операциялар тізімі ұйымның қызмет мақсаттарына сәйкес шектелуі мүмкін.

Валюта және шот саны

Клиенттер кез келген валютада есеп айырысу және депозиттік шоттардың қажетті санын ашуға құқылы.

Банктің кешенді есеп-айырысу-кассалық қызметтері

Банк есепшот ашу туралы шартқа сәйкес клиентке кешенді қызмет көрсетуге міндеттенеді. Қызметтер құрамы ұйымның қажеттілігіне қарай анықталады.

Негізгі қызметтер

  • клиенттердің есеп айырысуын жүргізу;
  • чек кітапшаларын (ақша және есеп айырысу) беру;
  • есепшот көшірмелерін ұсыну;
  • почталық, телеграфтық және кеңес беру қызметтері;
  • шотқа түскен қаражаттың сақталуын қамтамасыз ету;
  • клиенттің бірінші талабы бойынша қаражат беру;
  • операциялар бойынша банк құпиясын сақтау.

Жауапкершілік

Шартта тараптардың міндеттемелерді орындамағаны үшін жауапкершілігі көрсетіледі. Мысалы, банк клиент тапсырмаларын уақтылы орындамаса, шартта көзделген тәртіппен қаржылық жауапкершілікке тартылады.

Қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру принциптері

Қолма-қолсыз есеп айырысуды ұйымдастыру принциптері төлем айналымының құқықтық және операциялық тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Олар кәсіпорындар мен банктердің тәртіпті сақтауы арқылы жүйенің тиімді жұмыс істеуіне негіз болады.

Негізгі принциптер (1–5)

  1. 1Құқықтық режим: есеп айырысу қатысушылары құқық нормаларын сақтауға және жауапкершілікке бағынады.
  2. 2Есеп айырысу тек банк есепшоттары арқылы жүргізіледі; жеткізуші мен сатып алушының шоттарының болуы — міндетті шарт.
  3. 3Есеп айырысу формасын еркін таңдау: меншік нысаны мен қызмет жағдайына қарамастан таңдау еркіндігі бар және ол шартта бекітіледі.
  4. 4Төлеушінің нұсқауы/келісімі: төлемдер төлеушінің тапсырмасымен немесе келісімімен жүзеге асады (чек, төлем тапсырмасы, вексель және т.б.).
  5. 5Қаражат шегінде төлеу: төлемдер шоттағы қаражат жеткілікті болғанда жүргізіледі.

Негізгі принциптер (6–9)

  1. 6Мерзімділік: төлем мерзімін сақтау айналымдылық пен төлем қабілетіне тікелей әсер етеді; банк те операцияларды уақытылы орындауы тиіс.
  2. 7Есептен шығару тек есеп айырысу құжатының бірінші данасы негізінде жүргізіледі.
  3. 8Бақылау: барлық қатысушылар есепті дұрыс жүргізуге және ережелерді сақтауға бақылау жасайды.
  4. 9Мүліктік жауапкершілік: шарт бұзылса, шығынды өтеу және айыппұл арқылы азаматтық-құқықтық жауапкершілік қолданылады (ҚР заңнамасына сәйкес).

Банк — делдал және тәртіп сақтаудың кепілі

Кәсіпорын бір мезгілде сатушы да, сатып алушы да бола алады: сатып алушы ретінде жеткізушілер алдындағы міндеттемелердің орындалуын, ал сатушы ретінде төлемдердің уақтылы түсуін бақылайды. Банк делдал ретінде есеп айырысу тәртібінің сақталуына және клиенттердің мүдделерін қорғауға бағытталған бақылау функциясын атқарады.

Ақша айналымын басқару және ақша ағымдарының мәні

Қазіргі жағдайда ақша ресурстары шектеулі болуы мүмкін, сондықтан корпорацияның табыстылығы көбіне ақша қаражатын тиімді басқаруға байланысты. Ақша ағымдары туралы есептер бастапқыда қаржы сарапшылары үшін компаниялардың бағалы қағаздарын бағалауда маңызды құрал ретінде қолданылды: көптеген жағдайда нақты ақша қозғалысы табыстылық көрсеткіштеріне қарағанда анағұрлым ақпараттырақ болады.

Маңызды ескерту

Нақты ақша қалдығы әрдайым табыстылықтың толық көрсеткіші бола бермейді: бухгалтерлік есепте табыс пен шығыс ақша қозғалысынсыз да мойындалуы мүмкін (резервтер, есептелген шығындар және т.б.).

Қаржылық операциялардың ерекшелігі

Несие мен қарызды алу/өтеу сияқты қаржыландыру операциялары табыс ретінде танылмауы мүмкін, бірақ ақша ағынына тікелей әсер етеді.

Жиі қолданылатын жақындау

Практикада ақша ағындарын талдауда таза табыс пен амортизацияға сүйенетін түсінік қолданылады, бірақ толық талдау үшін қызмет түрлері бойынша бөлініс қажет.

Ақша ағымдарын басқарудың негізгі мақсаттары

  • өтімділікті қамтамасыз ету;
  • таза табыс алу;
  • қажетті меншікті капитал деңгейін қолдау.

Басты бастапқы мақсат — өтімділік. Өтімділік қамтамасыз етілмесе, банкроттық тәуекелі өседі. Сонымен бірге артық бос ақша да шығынға әкелуі мүмкін (балама табыстан айырылу). Сондықтан қаржы менеджері өтімділік пен рентабельділік арасында тұрақты теңгерім табуы тиіс.

Ақша ағымдарының түрлері және қаржылық тұрақтылық

Корпорацияның ақша ағымдары әдетте үш қызмет түрі бойынша топтастырылады: ағымдағы, инвестициялық және қаржылық.

Ағымдағы қызметтің рөлі

Ағымдағы қызметтен тұрақты түсімдердің өсуі корпорацияның табыстылығын көрсетеді және қарапайым ғана емес, кеңейтілген ұдайы өндірісті де қаржыландыруға мүмкіндік береді. Қарыздарды өтеу мен активтерді сатып алуды ағымдағы ақша ағымымен қаржыландыру — қаржылық тұрақтылықтың белгісі, мұндай компаниялардың кредиттік рейтингі жоғары болуы ықтимал.

Тәуекел сценарийі

Егер корпорация ағымдағы қызметтен жеткілікті ақша ағынын қалыптастыра алмаса, айналым қаражаты тапшылығы туындайды. Онда компания қарыз алуға немесе активтерін сатуға мәжбүр болады, ал жағдай ұзаққа созылса өндіріс көлемі қысқарып, банкроттық тәуекелі артады.

Ақша ағындарын есептеу әдістері

Тікелей әдіс

Белгілі бір кезеңдегі шоттар бойынша ақша түсімдері мен төлемдер тікелей көрсетіледі және ағымдағы/инвестициялық/қаржылық қызметке бөлінеді. Бұл әдіс төлем қабілетін бағалауға және түсімдер мен шығындарды жедел бақылауға ыңғайлы. Көп жағдайда кассалық бюджет жасау осы әдіске сүйенеді.

Жанама әдіс

Таза табыс көрсеткіші бухгалтерлік түзетулер арқылы ақша ағынына түрлендіріледі. Түзетулер активтер мен міндеттемелердің өзгерістерін, амортизацияны және ақшасыз баптарды ескереді.

Жанама әдісте таза табысқа қосылатындар

  • негізгі құралдар мен материалдық емес активтер амортизациясы;
  • дебиторлық берешектің азаюы;
  • тауарлы-материалдық қорлар қалдығының азаюы;
  • алдағы кезең шығындарының азаюы;
  • кредиторлық берешектің көбеюі (оның ішінде бюджет пен қорлар алдындағы берешек);
  • сатып алынған құндылықтар бойынша ҚҚС қалдығының азаюы.

Жанама әдісте таза табыстан шегерілетіндер

  • негізгі құралдарды қайта бағалау нәтижелері;
  • дебиторлық берешектің өсуі;
  • тауарлы-материалдық қорлар қалдығының өсуі;
  • алдағы кезең шығындарының көбеюі;
  • кредиторлық берешектің азаюы (оның ішінде бюджет пен қорлар алдындағы берешек);
  • бұрынғы жылдардағы бөлінбеген табысты пайдалану және басқа түзетулер.