Қазақша рефераттар

Инвестицияларды есепке алу.

Инвестицияларды есепке алу

Инвестицияларды дұрыс жіктеу бухгалтерлік есепте олардың бастапқы танылуын, кейінгі бағалануын және қаржылық есептілікте ашып көрсетілуін айқындайды. Төменде инвестиция түрлері, бақылау деңгейі және қолданылатын стандарттар жүйелендірілді.

Инвестиция түрі Ықпал ету / бақылау Иелік ету үлесі Нормативтік негіз
Қаржылық инвестициялар Айтарлықтай ықпал жоқ, бақылауға алынбайды 20%-дан төмен БЕС 8 «Қаржылық инвестицияларды есепке алу»
Бағынышты (ассоциирленген) серіктестіктерге инвестициялар Айтарлықтай ықпал бар, бірақ толық бақылау жоқ 20%–50% БЕС 14 «Бағынышты серіктестіктердің инвестицияларын есепке алу»
Екінші дәрежелі (еншілес) серіктестіктерге инвестициялар Бақыланады 50%-дан жоғары БЕС 13 «Біріккен қаржылық есеп беру және еншілес инвестицияларын есепке алу»

Қаржылық инвестициялар: тану және бағалау

Қаржылық инвестициялар, әдетте, сатып алу құны бойынша танылады. Сатып алуға байланысты шығындар (биржа алымдары, брокер/дилер сыйақылары) инвестицияның бастапқы құнына енгізілуі мүмкін.

Негізгі қағида

Егер инвестиция бойынша табыс (пайыз) есептелсе, онда сатып алу бағасы мен номинал арасындағы айырма пайыз төлеу кезеңдері бойымен жүйелі түрде амортизацияланады.

Мысал: облигацияны сыйақысы бар сатып алу

Кәсіпорын номиналы 20,0 мың теңге болатын облигацияны 30,0 мың теңгеге сатып алып, 6 ай бойы ай сайын пайыз алады. Номинал мен сатып алу құнының айырмасы 10,0 мың теңге және ол пайыз төлеу кезеңіне сәйкес ай сайын амортизацияланады. Пайыздар толық төленген кезде 40* шоттағы баланстық құн номиналға сәйкес келуі тиіс.

Бухгалтерлік жазбалар

  • Д 402 — К 441 30,0 — облигация сатып алынды.
  • Д 332 — К 724 15,0 — пайыз есептелді.
  • Д 845 — К 402 10,0 — айырма амортизацияланды.

*Шот нөмірлері бастапқы мәтіндегі нұсқада сақталды; ұйымның жұмыс жоспарына қарай ерекшеленуі мүмкін.

Егер сатып алу бағасы номиналдан төмен болса

Сатып алу бағасы номиналдан төмен болған жағдайда, айырма облигацияның баланстық құнына біртіндеп қосылып, табыс ретінде танылуы мүмкін (пайыз кезеңдеріне сәйкестендіріп).

Мәтіндегі үлгі жазбалар

  • Д 402 — К 441 50,0 — номиналы 50,0 мың теңге.
  • Д 332 — К 724 12,0 — пайыз есептелді.
  • Д 402 — К 724 10,0 — айырма облигация құнына қосылды.

Қысқа мерзімді қаржылық инвестициялар: есепке алудың 2 әдісі

1) Ағымдағы нарықтық бағамен

Инвестиция биржалық (нарықтық) құны бойынша қайта бағаланып, өсімі немесе төмендеуі бөлек көрсетіледі.

2) Ең төменгі бағамен

Сатып алу құны мен ағымдағы құнның ең төменгісі қолданылады.

Мысал: нарықтық бағаның өзгерісін көрсету

Кәсіпорын 20.05.1997 күні құны 50,0 мың теңге болатын қысқа мерзімді қаржылық инвестиция сатып алды. Кейін биржадағы нарықтық құн өзгерген кезде, өсім/төмендеу бөлек жазбамен көрсетіледі.

Нарықтық баға өскенде

  • Д 402 — К 441 50,0 — сатып алу құны.
  • Д 402 — К 727 8,0 — нарықтық баға өсімі.

Нарықтық баға төмендегенде

  • Д 402 — К 441 50,0 — сатып алу құны.
  • Д 845 — К 402 10,0 — нарықтық бағаның төмендеуі.

Шетел валютасындағы операцияларды есепке алу

Шетел валютасындағы операциялар бухгалтерлік есепте Қазақстан теңгесімен, ҚР Ұлттық Банкінің операция жасалған күнге белгіленген ресми бағамы бойынша көрсетіледі. Сонымен қатар есепте шетел валютасындағы эквиваленті де қатар беріледі (субшоттарда, бөлшекпен және т.б.).

Қайта есептелмейтін баптар

Кейінгі кезеңдерде бағам өзгерсе де, шетел валютасына сатып алынған:

  • негізгі құралдар;
  • аяқталмаған құрылыс;
  • материалдық емес активтер;
  • ТМҚ және меншікті капитал баптары

қайта есептелмейді (бастапқы тану күнімен бекітіледі).

Қайта есептелетін баптар және бағам айырмасы

Дебиторлық және кредиторлық берешек (шетел валютасында), сондай-ақ валюталық ақша қаражаттары: әр есепті күнге, сондай-ақ берешекті ішінара/толық өтеудің алдында ресми бағам бойынша қайта есептеледі.

Бағамдық айырма

Бірдей мөлшердегі шетел валютасы бір есептік жүйеде әртүрлі бағаммен теңгеге қайта есептелгенде туындайтын айырма. Оң айырма — 725 шотта, теріс айырма — 844 шотта көрсетіледі.

Бағамдық айырма мен өзге айырмаларды ажырату

Әдістемелік ұсынымдарға сәйкес бағамдық айырманы, сол бір күнге бірдей соманы ресми бағам және нарықтық (биржалық) бағам бойынша бағалау нәтижесінде туындайтын айырмадан бөлек қарастыру керек.

Мысал: валютаны биржалық бағаммен сатып алу

Кәсіпорын банктен 50,0 мың АҚШ долларын биржалық бағаммен 76,2 сатып алды: теңгедегі эквиваленті — 3 810,0 мың тг (50,0 × 76,2). Сол күні Ұлттық Банктің ресми бағамы 75,85, эквиваленті — 3 792,5 мың тг (50,0 × 75,85). Айырма 17,5 мың тг (3 810,0 – 3 792,5) — бағамдық айырма емес, ол негізгі емес қызмет бойынша өзге шығыстарға жатқызылады.

Бухгалтерлік жазбалар

  • Д 845 — К 441 3 810,0 — есеп айырысу шотынан 50,0 мың долл. сатып алуға есептен шығарылды.
  • Д 431 — К 727 3 792,5 — 50,0 мың долл. валюталық шотқа есептелді.
  • Д 845 — К 411 17,5 — валютаны сатып алуға байланысты шығыстар есептен шығарылды.

Шот корреспонденциясы ұйымның шоттар жоспарына қарай өзгеше рәсімделуі мүмкін.

Валюталық шоттағы қаражаттың есебі

Резиденттердің өзара есеп айырысулары, жалпы қағида бойынша, тек теңгемен жүргізіледі. Егер нормативтік құжаттармен белгілі бір операциялар бойынша валютамен есеп айырысуға рұқсат етілсе, онда мұндай операциялар уәкілетті банктер арқылы жүргізіледі және салық пен кеден талаптарына сәйкес болуы қажет.

Негізгі нормативтік құжаттар

  1. 1996 ж. қабылданған №54 «Валюталық реттеу туралы» заң.
  2. 1997 ж. қабылданған №205 ҚР Ұлттық Банкінің валюталық операцияларды жүргізу ережелері.

Валюталық операциялар үшін жиі талап етілетін құжаттар

  • келісімшарт;
  • банктің анықтамасы/хабарламасы;
  • шетел валютасын сатып алуға рұқсат (қажет болған жағдайда);
  • кеден декларациясы (қолданылуына қарай).

Валюталық операцияларды реттеудің негізгі органы — ҚР Ұлттық Банкі.

Қорытынды: курстық айырма

Курстық айырма — шетел валютасының ұлттық валютаға қатысты бағамы өзгерген кезде, бірдей соманы теңгемен қайта есептеу нәтижесінде пайда болатын айырма. Ол есепте жеке көрсетіліп, табыс/шығыс ретінде танылады (тиісінше 725 және 844 шоттарда).