Инвестициялық қызметті басқару

Инвестицияларды дұрыс басқару кәсіпорынның экономикалық тиімділігіне, қаржылық тұрақтылығына және өз саласындағы өміршеңдігіне тікелей ықпал етеді. Сондықтан инвестициялық қызметті басқару кәсіпорындағы қаржы менеджментінің ең маңызды әрі жауапты міндеттерінің бірі саналады.

Мемлекеттік деңгейде басқару

Инвестициялық қызметті заңнамалық реттеу, бақылау және ынталандыру тетіктерін қалыптастыруды талап етеді.

Жеке инвестициялық жобаларды басқару

Қазіргі талаптарға сай әдістер мен басқару құралдарын қолдана отырып, жобаны жоспарлау, ұйымдастыру және орындалуын бақылауды қамтиды.

Кәсіпорынның инвестициялық қызметін басқару

Инвестициялау объектілерін таңдау және инвестициялау үдерісін тұрақты бақылау арқылы сипатталады.

Кәсіпорын деңгейінде инвестицияларды басқару капитал салымдарының ең тиімді нұсқаларын іске асыруға бағытталады. Төменде кәсіпорындағы инвестициялық басқарудың негізгі кезеңдері берілген.

Кәсіпорын деңгейіндегі басқарудың кезеңдері

1) Елдегі инвестициялық жағдайды (климатты) талдау

Бірінші кезеңде кәсіпорын елдегі инвестициялық ахуалды жүйелі түрде бағалайды. Талдау төмендегі көрсеткіштерді қамтиды:

ЖІӨ, ұлттық табыс және өнеркәсіптік өндіріс көлемінің динамикасы.
Ұлттық табысты бөлудің динамикасы.
Мемлекеттің инвестициялық қызметті реттеу, бақылау және ынталандыру саясаты.
Инвестициялық нарықтардың, әсіресе несие және бағалы қағаздар нарығының даму деңгейі.

2) Инвестициялық қызметтің нақты бағыттарын анықтау

Келесі кезеңде кәсіпорын өз экономикалық даму стратегиясына сүйене отырып инвестициялық қызметтің басым бағыттарын айқындайды. Бұл жерде:

инвестициялық қызметтің салалық бағыты;
кәсіпорын дамуының әр кезеңіндегі инвестициялаудың негізгі нысандары анықталады.

Таңдау жасау үшін салалардың инвестициялық тартымдылығы зерттеледі: нарық конъюнктурасы, өнімге сұраныс динамикасы және оның болашағы талданады.

Талдау жауап беруге тиіс негізгі сұрақтар:

саланың елдегі және әлемдегі даму тарихы;
бәсекелестік шарттары: салаға кіру бөгеттері, бәсекелестер қатынасы, алмастырушы тауарлардың пайда болу ықтималдығы;
өндірушілердің өндірістік мүмкіндіктері және сатып алушылардың төлем қабілеттілігі;
осы салаға қатысты қолданыстағы заңнамалық негіздер.

Жиналған деректер негізінде салалық кәсіпорындарға инвестиция салудың тиімділігі мен келешегі туралы қорытынды жасалады.

3) Инвестиция салудың нақты объектілерін таңдау

Бұл кезең инвестициялық нарықтағы ұсынысты талдаудан басталады. Одан кейін кәсіпорынның негізгі бағыттарына және экономикалық стратегиясына сәйкес келетін жобалар іріктеледі.

Таңдалған объектілер экономикалық тиімділігі бойынша бағаланып, табыстылығы жоғары жобалар басымдыққа ие болады.

4) Инвестициялардың өтімділігін бағалау

Инвестициялық жағдай өзгерген кезде жекелеген объектілер бойынша күтілетін табыс күрт төмендеуі мүмкін. Сондықтан кәсіпорын барлық өзгерістерді тұрақты бақылап, қажет болған жағдайда инвестициялық бағдарламадан шығу және капиталды қайта инвестициялау туралы шешімді уақытында қабылдауы тиіс.

Осы тәуекелді ескере отырып, әрбір объект бойынша алдын ала өтімділік бағаланып, өтімділігі жоғары инвестициялар таңдаған дұрыс.

5) Ресурстар көлемін анықтау және қаржыландыру көздерін таңдау

Кәсіпорын жоспарланған бағыттарды іске асыру үшін қажет қаржылық ресурстардың жалпы көлемін анықтайды. Мұқтаждық деңгейіне қарай қаржыландыру көздері белгіленеді.

Егер меншікті қаражат жеткіліксіз болса, сыртқы көздерден қаражат тарту туралы шешім қабылданады. Нәтижесінде кәсіпорынның инвестициялық қоржыны қалыптасады — бұл кәсіпорын жүзеге асыратын инвестициялық жобалардың жиынтығы.

6) Инвестициялық тәуекелдерді басқару

Қорытынды кезеңде кәсіпорын әрбір инвестициялық объект бойынша ықтимал тәуекелдерді анықтап, оларды барынша азайтуға бағытталған шараларды қолданады.

Кәсіпорынның инвестициялық саясаты

Инвестициялық қызметті басқарудың бүкіл жүйесі кәсіпорынның инвестициялық саясатымен айқындалады. Инвестициялық саясатты әзірлеуге басқару аппараты мен қаржы бөлімінің қызметкерлерімен қатар маркетинг, өндіріс және басқа да бөлімшелер қатысады. Мұндай үйлесімді жұмыс таңдалған инвестициялық бағыттың тұрақты әрі нәтижелі іске асуына ықпал етеді.

Анықтама

Кәсіпорынның инвестициялық саясаты — инвестициялық қызметті тиімді ұйымдастыру арқылы табыс табуға немесе өндіріс көлемін кеңейтуге бағытталған шаралар жиынтығы.

Ол капитал салымдарын тиімді объектілерге бағыттап, өндіріс үдерісін сенімді ақша ағындарымен қамтамасыз етуге және нәтижесінде кәсіпорынның жалпы экономикалық қызметінің тиімділігін арттыруға арналған. Сондықтан инвестициялық саясат кәсіпорынның экономикалық саясатының құрамдас бөлігі болып табылады.

Нарықтық қатынастардың дамуы және макроэкономикалық саясаттағы өзгерістер кәсіпорындардың инвестициялық саясатына қосымша мән береді. Осыған байланысты кәсіпорынның инвестициялық қызметіндегі негізгі міндеттер төмендегідей болуы тиіс:

кәсіпорынның даму стратегиясын айқындау;
инвестициялық бағдарламаны әзірлеу және өзекті жобаларды анықтау;
инвестициялық ресурстарды оңтайлы орналастыруды қамтамасыз ету;
капитал ағындарын тартуға және оны қажетті объектілерге бағыттауға мүмкіндік беретін қолайлы инвестициялық жағдай қалыптастыру.

Инвестициялық саясаттың негізгі принциптері

Кәсіпорын инвестициялық саясатты белгілі принциптерге сүйене отырып жүргізуі қажет. Әлемдік тәжірибеде кең тараған принциптер:

Қаржыландыру көздерінің әртараптандырылуы

Капитал салымдарын қаржыландыру көздері алуан түрлі болуы тиіс.

Іріктеушілік және ұқыптылық

Жобаларды жан-жақты талдап, негізделген түрде таңдау.

Мақсаттылық

Инвестициялық бағдарлама түпкі нәтижеге бағытталуы керек.

Жүйелілік

Шаралар жиынтығын ұлттық экономиканың даму деңгейімен үйлестіру.

Қамтамасыз етілу

Әрбір жоба ресурстардың барлық түрімен (қаржылық, еңбек, ақпараттық, материалдық) және жеткілікті мөлшерде қамтамасыз етілуі тиіс.

Өтелімділік

Салынған қаражаттың мүмкіндігінше жоғары өсіммен қайтарылуы.

Белсенділікті ынталандыру құралдары

Инвестициялық белсенділікті арттыру үшін экономикалық және ұйымдастырушылық тетіктерді қолдану.

Әсіресе іріктеушілік және ұқыптылық принциптері кәсіпорынның өсіміне серпін беретін бағыттарды дұрыс таңдауды талап етеді.

Инвестициялық бағыттарды таңдауда ескерілетін қажеттіліктер

Кез келген кәсіпорын үшін инвестициялық саясатты іске асыру және инвестициялық бағыттарды таңдау мына қажеттіліктерді қамтамасыз етуі тиіс:

өзге кәсіпорындарға немесе жаңа өнімдерге қаражат салу арқылы өндірістік әлеуетті дамыту;
инвестициялық бағдарламалардың өміршеңдігін күшейту үшін мемлекет тарапынан елеулі қолдау көрсетілетін салаларға капитал салу;
бәсекеге қабілеті жоғары әрі ішкі және сыртқы нарықтарда сұранысы күшті өнімдер мен салаларға инвестиция бағыттау.

Қаражатты қолайлы экономикалық және техникалық жағдай қалыптастыра алатын өндірістерге немесе экономика салаларына бағыттаған жөн.

Ескерту: Берілген мәтін үзіндісі толық емес болғандықтан, қорытынды ой бастапқы дерек аяқталған жерден тоқтатылды.