Медетбай Тәжіұлы (1850-1928)
Табынай Медетбай ақын туралы деректер
Табынай Медетбай ақын туралы алғашқы дерек «Қазақ қолжазбаларының ғылыми сипаттамасы» атты бес томдық энциклопедиялық жинақтың төртінші томында берілген. Онда Медетбай Сатыпалдыұлы Маңғыстау өңіріндегі Адай руының Табынай тармағынан екені көрсетіледі.
Медетбайды ел ішінде «балықшы ақын» деп атаған. Себебі ол ғұмырының көп бөлігін балық аулауға арнаған, күнкөріс қамымен көпестерге жалданып, Иранға дейін барғаны айтылады. Соған қарамастан, ол өз өлкесіне кеңінен танылған суырыпсалма ақын болған.
Ауызша дәстүр және жинақталған мұра
Ақынның өлеңдерін жатқа білетін жандар қазіргі Маңғыстау облысында да кездеседі. Дерек иелері ретінде Демесенов Ілесбай, Көшкінбаев Дүйсен, Қарабалаев Ізтұр аталады. Сондай-ақ Шевченко ауданынан Медетбай ақынның шығармаларын жинақтаушы Зердебай Бекарыстанов туралы мәлімет келтіріледі.
Жинақта көрсетілген шығармалар
- «Медетбайдың өлгенде балаларына айтқаны»
- «Талап іздеп мен шықтым»
Жинақта аталған екі өлеңнің де қысқаша аннотациясы берілген.
Шежірелік дерек және тектік таралым
Маңғыстау облысы Шетпе кентінде тұрған кезінде ауданның әртүрлі шаруашылық орындарын басқарған азамат, бүгінде зейнеткер Қадіров Мұқаш та дерек береді. Оның айтуынша, Медетбайдың әкесінің аты — Тәжі. Мұқаш қарт ақынға төрт-бес ата жер туыс болып келеді.
Ататек шежіресі бойынша таралым
- 1. Адай
- 2. Келінберді
- 3. Тобыш
- 4. Ораз
- 5. Әлмембет
- 6. Табынай
- 7. Арыстанбай
- 8. Айбас
- 9. Қадір
- 10. Қошабай
- 11. Тәжі
Осы шежірелік тізбекке сүйенсек, Медетбай — Адай атаның он бірінші ұрпағы.