АҚ-ның ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп беру
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп: мәні және ХҚЕС (IAS) 7 талаптары
Бухгалтерлік есеп шаруашылық қаражаттарының құрамындағы және оларды қалыптастыру көздеріндегі барлық өзгерістерді, шаруашылық процестерін және олардың нәтижелерін толық әрі дер кезінде көрсетуге арналған. Осы міндеттерді нақтылай түсетін маңызды құжаттардың бірі — ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп.
ХҚЕС (IAS) 7 бойынша есептің не көрсететіні
- Есепті кезеңдегі операциялық, инвестициялық және қаржылық қызмет нәтижесінде қалыптасқан ақша ағындарын.
- Қаржылық қызметте пайдаланылған таза ақша қаражатын.
- Ақша қаражаттары мен олардың эквиваленттерінің таза көбеюін (немесе кемуін).
- Жылдың басындағы және соңындағы ақша қаражаттары мен олардың эквиваленттері қалдықтарын.
IAS 7 талаптарына сәйкес дайындалатын «Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп» заңды тұлғаның қаржылық жағдайындағы өзгерістерді бағалауға мүмкіндік береді. Бұл есеп пайдаланушыларды есепті кезең ішіндегі қаражаттардың түсуі мен жұмсалуы туралы құрылымдалған ақпаратпен қамтамасыз етеді: операциялық қызмет (негізгі қызмет), инвестициялық қызмет (ұзақ мерзімді активтерді сатып алу және сату) және қаржылық қызмет (меншікті капитал мен қарыз қаражаттарының мөлшері мен құрамындағы өзгерістер).
Операциялық қызмет
Негізгі қызметтен туындайтын ақша түсімдері мен төлемдері. Мұнда өнімді (жұмыстарды, қызметтерді) сатудан түскен түсім, алынған аванстар, пайыздар, дивидендтер, роялти сияқты түсімдер және жеткізушілерге төлемдер, еңбекақы, бюджет пен бюджеттен тыс төлемдер секілді шығыстар қамтылады.
Инвестициялық және қаржылық қызмет
Инвестициялық қызмет — ұзақ мерзімді активтерге (мысалы, негізгі құралдарға) байланысты сатып алу/сату операцияларының ақша ағындары. Қаржылық қызмет — меншікті капитал мен заем қаражаттарының құрылымындағы өзгерістердің нәтижесінде пайда болатын ақша қозғалысы.
«Ақмай» АҚ мысалы: ақша қозғалысы көрсеткіштері
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп «Ақмай» АҚ-ның қаржылық жағдайындағы өзгерістерді сипаттайды. Мұндай есепті жасаудың қажеттілігі белгілі бір есеп кезеңінде қаражат көздерін және олардың қалай пайдаланылғанын ашып көрсету талабынан туындайды.
Кассадағы ақша түсімдері (жалпы: 510,0 млн тг)
- Тауарларды (жұмыстарды, қызмет көрсетулерді) сатудан түскен табыс
- 469,0 млн тг
- Алынған аванстар
- 33,0 млн тг
- Басқалар
- 8,0 млн тг
Шығыс және таза түсім
- Ақша қаражатының есептен шығуы
- 190,0 млн тг
- Түскен ақша қаражаттарының таза сомасы
- 320,0 млн тг
Қосымша көрсеткіштер
- Ақша қаражатының есептен шығуы (қосымша)
- 40,0 млн тг
- Ішкі шаруашылық есеп айырысу нәтижесі бойынша ақша
- 240,0 млн тг
- Жалпы жиынның өсуі/кемуі (өткен кезеңмен салыстырғанда)
- 40,0 млн тг
- Есеп кезеңінің басындағы ақша қаражаттары
- 76,0 млн тг
- Есеп беру кезеңі соңындағы ақша қаражаттары
- 36,0 млн тг
Ақша ағынын ашу тәсілдері: тікелей және жанама әдістер
Ақша қаражаттарының қозғалысын операциялық, инвестициялық және қаржылық қызмет тұрғысынан ашып көрсету заңды тұлғаның қаржылық жағдайын және қызмет түрлерінің ықпалын бағалауға мүмкіндік береді. Операциялық қызмет бойынша ақша қозғалысын анықтауда тікелей және жанама әдістер қолданылады.
Тікелей әдіс
Тікелей әдісте ақшалай түсімдер мен төлемдердің негізгі түрлері жеке көрсетіледі. Мысалы, өнімді сатудан түскен түсімнен материалдар үшін төлемдер, көлік-дайындау шығыстары (КДШ), несие бойынша пайыздық төлемдер, бюджетке төлемдер шегеріледі. Нәтижесінде операциялық қызметтегі ақша қаражатының таза ағыны айқын көрінеді.
Операциялық қызмет бойынша түсімдерге: сатудан түскен түсім, алынған аванстар, пайыздар, дивидендтер, роялти және басқа да кірістер жатады. Төлемдерге: жеткізушілер мен мердігерлерге қарызды өтеу, берілген аванстар, еңбекақы, бюджет және бюджеттен тыс төлемдер және басқа шығыстар кіреді.
Жанама әдіс
Жанама әдісте есеп негізіне таза табыс (немесе зиян) алынады да, ол ағымдағы активтер мен міндеттемелердің өзгерістеріне, ақшасыз операцияларға, сондай-ақ инвестициялық және қаржылық қызмет нәтижесінде туындайтын кірістер мен шығыстарға түзетіледі. Әдіс баланс деректеріне және қаржылық-шаруашылық қызмет нәтижесі туралы есеп мәліметтеріне сүйенеді.
Бұл тәсіл әрбір бапқа жеке түзету енгізуді міндеттемейді: бастысы — таза табысты есепті кезеңнің нақты ақша ағынымен сәйкестендіру үшін қажетті түзетулерді дұрыс қолдану.
Қорытынды
«Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп» — кәсіпорынның қаржылық есеп берудегі негізгі формаларының бірі. Ол ұйымның есепті кезең ішіндегі ақша қаражаттарының түсуі мен жұмсалуын жүйелеп көрсетіп, операциялық, инвестициялық және қаржылық қызметтің қаржылық жағдайға әсерін бағалауға мүмкіндік береді.