Өнім сертификаттау
Қазақстанда өнімнің сәйкестігін растау: міндетті және ерікті сертификаттау
Қазақстан Республикасы аумағында өнімді сертификаттау ерікті және міндетті сипатта болуы мүмкін. Міндетті растауда өнімнің адам өмірі мен денсаулығына қауіпсіздігін, азаматтардың мүлкін қорғауды және қоршаған ортаны сақтауды қамтамасыз ететін техникалық регламенттердің, стандарттардың және өзге нормативтік құжаттардың міндетті талаптарына сәйкестігі дәлелденеді.
Міндетті сертификаттауға жататын өнімнің тізбесін және сәйкестікті декларациялау арқылы растауға болатын өнімдердің тізбесін Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.
Ерікті сертификаттауда өнімнің сәйкестігі өтінуші таңдаған стандарттарға немесе басқа нормативтік құжаттарға, сондай-ақ өтінімде көрсетілген арнайы талаптарға сай екені расталады.
Шетелден әкелінген өнімді сертификаттау
Импорттық өнімнің сәйкестігін растау бірнеше тәсілмен жүргізілуі мүмкін: сертификациялық сынақ арқылы; ұсынылған құжаттар бойынша сәйкестік туралы өтінімді қарау арқылы; сондай-ақ ПМГ–36, ҚР СТ 3.9 және осы стандарттардың талаптарына сәйкес шетелдік сертификатты тану арқылы.
Сертификат танылмаса не болады?
Егер Республикада танылатын сәйкестік сертификаты болмаса, өнім үлгісі Қазақстан Республикасында қолданылатын техникалық регламенттерде немесе нормативтік құжаттарда белгіленген қауіпсіздік көрсеткіштері бойынша сертификациялық сынақтан өткізіледі.
Ал өтінілген немесе ұқсас өнімге қатысты Республикада нормативтік құжат болмаған жағдайда, сертификаттау өнімді жөнелтетін ел (фирма) ұсынған нормативтік құжаттарға сәйкес жүзеге асырылады.
Кім сертификаттау жұмыстарын жүргізеді?
Өнімнің сәйкестігін растау тіркеу саласына сәйкес тіркелген сертификаттау органдарымен жүргізіледі. Мұндай органдар болмаған жағдайда, өкілетті орган берген біржолғы рұқсат бойынша құзыретті мекемелер жұмыс атқара алады.
Сынақтарды кім өткізеді?
Қазақстан Республикасының МСЖ аясында сертификаттау сынақтарын тек аккредиттелген сынақ зертханалары (орталықтары) өздерінің аккредитация саласы шеңберінде ғана жүргізе алады.
Егер аккредиттелген зертхана болмаса, өкілетті ұйым біржолғы рұқсатпен нәтижесінің объективтілігін қамтамасыз ете алатын аккредиттелмеген зертханада сынақ өткізуге мүмкіндік береді.
Шығындар мен төлем тәртібі
Өтінуші сәйкестікті растауға байланысты барлық шығынды нәтижесіне қарамастан сертификаттау ұйымымен және сынақ зертханаларымен жасалған келісімдерге сәйкес толық төлейді. Келісім тек сертификаттау ұйымымен ғана жасалуы мүмкін; бұл жағдайда ұйым өзге қатысушылармен есеп айырысуды өзі жүзеге асырады.
Өнімнің сәйкестігін растау жұмыстарына төлемақы төлеу тәртібі ҚР СТ 50.3.01 бойынша белгіленген.
Осы стандарт негізінде сертификаттау ұйымдары (егер бұрын әзірленбеген болса) өнімді сертификаттау бойынша нақты процедураларды бекітетін арнайы тәртіптерді МСЖ талаптарына және аккредиттеу куәлігіне сәйкес әзірлейді.
Өнімді сертификаттау арқылы сәйкестігін растау: негізгі кезеңдер
- Сертификаттау органына өтінім беру және оны қарау.
- Өтінімді қарау нәтижесі бойынша шешім қабылдау және сертификаттау үлгісін таңдау.
- Өтінуші мен сертификаттау органы арасында жұмыстарды жүргізу туралы келісім жасау.
- Өнімді ұқсастыру, үлгі іріктеу және сынақ зертханасымен өзара әрекеттесу тәртібін келісу.
- Үлгіні іріктеу, ұқсастыру және сынақ зертханасына жіберу.
- Сертификациялық сынақтарды және сертификаттау үлгісіне байланысты өзге жұмыстарды орындау.
- Сынақ нәтижелерін талдау немесе сәйкестік туралы өтінімге қоса берілген құжаттарды қарау.
- Сәйкестік сертификатын беру (немесе бермеу) туралы шешім қабылдау.
- Сертификатты МСЖ мемлекеттік тізімінде тіркеу, өтінушіге беру және (қажет болса) сәйкестік белгісімен таңбалау құқығын ұсыну.
- Сертификатталған сипаттардың тұрақтылығына және (қажет болса) сапа менеджменті жүйесінің орындалуына инспекциялық бақылау жүргізу.
- Өнімді сертификаттау туралы ақпаратты ұсыну.
Өтінім беру және оны қарау
Өнімді сертификаттау өтінушінің осы өнім аккредитация саласына кіретін сертификаттау органына берген өтінімі негізінде жүргізіледі. Сертификаттау үлгісі өтінушімен бірлесіп таңдалады.
Бірнеше орган болса
Егер бір өнімді сертификаттайтын бірнеше ұйым болса, өтінуші өтінімді олардың кез келгеніне жібере алады.
Қарау мерзімі
Сертификаттау органы өтінім тіркелген күннен бастап 2 апта ішінде шешім мен келісімшарттың екі данасын жолдайды. Шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін мерзім 1 апта.
Шешімде сертификаттаудың негізгі шарттары көрсетіледі: таңдалған сертификаттау үлгісі, сынақ зертханасы, сертификатталған өнімге жүргізілетін инспекциялық бақылау. Шешімнің көшірмесі сертификаттауға қатысушыларға жіберіледі.
Өтінім қанағаттандырылмаса
Сертификаттау органы нақты негіздемесі көрсетілген бас тарту туралы шешімді жолдап, өтінушінің құжаттарын қайтарып береді.
Өтінуші келісім жасаған жағдайда, қол қойылған келісімнің бір данасын және келісімде көрсетілген алдын ала төлемнің аударылғанын растайтын құжат көшірмесін сертификаттау органына ұсынады. Қажет болса, үлгі іріктеу мерзімі алдын ала келісіледі.
Үлгі іріктеу және өнімді ұқсастыру
Өтінілген өнімнің үлгілерін, әдетте, сертификаттау органы іріктейді. Қажет болған жағдайда үлгі іріктеуді аккредиттелген сынақ зертханасына немесе өтінушінің өзіне жүктеуі мүмкін.
Үлгіні өтінуші іріктесе
Бұл жағдайда өтінушінің бұйрығымен кемінде үш адамнан тұратын, тәуелсіз ұйым өкілдері кіретін білікті комиссия құрылады. Комиссия мүшелерінің еңбекақысын өтінуші төлейді.
Үлгі саны, іріктеу әдістері, ұқсастыру және сақтау шарттары өнімнің нормативтік құжаттарындағы талаптарға сай болуы тиіс. Мұндай құжаттар болмаса немесе талаптар жеткіліксіз болса, үлгі сертификаттау органы қабылдаған әдістерге немесе басқа құжаттарға сәйкес іріктеледі. Үлгінің конструкциясы, құрамы және өндіріс технологиясы тұтынушыға жеткізілетін өніммен бірдей болуы қажет.
ҚР СТ 1014 талаптарына сәйкес үлгі іріктеген тұлғалардың (комиссияның) көз алдында қапталып, мүмкін болса пломбыланады. Одан кейін іріктеу актісі және сертификаттау органы бекіткен техникалық құжаттаманың есептік данасы аккредиттелген зертханаға жіберіледі. Үлгілермен жұмыс істеуде ҚР ЕР 50.3.19 талаптарын басшылыққа алған жөн.
Сертификаттау мақсатындағы сынақтар
Сынақ зертханасы өтінілген өнімге сынақтарды сертификаттау органы бекіткен сынау әдістері көрсетілген нормативтік құжаттағы мерзім ішінде жүргізуі тиіс. Кемінде бір көрсеткіш бойынша нәтиже теріс болса, сертификаттау мақсаты үшін сынақтар тоқтатылады.
Нәтижені рәсімдеу
Сынақ нәтижелері хаттама түрінде рәсімделіп, сертификаттау органына жіберіледі.
Теріс нәтиже болса
Сертификаттау органы сертификатты бермеу туралы шешімді сынақ хаттамасымен бірге өтінушіге және өкілетті органға жолдайды.
Егер өтінушінің қолында мемлекеттік бақылау бөлімшесінің өкілі іріктеген үлгілер бойынша, МСЖ аккредиттелген немесе танылған зертханада жүргізілген сынақ хаттамасы болса, сертификаттау органының шешімімен сол көрсеткіштер бойынша қайта сынақ жүргізілмеуі мүмкін.
Қымбат немесе күрделі сынақтар
Егер сынақ өте қымбат, ұзақ мерзімді, тасымалдауы қиын немесе үлгі іріктеу шығыны жоғары болса, сертификаттау органы сертификациялық сынақты өндіріс процесінде (сертификаттау органы өкілінің қатысуымен) жүргізілетін сынақпен біріктіру туралы шешім қабылдауы мүмкін.
Сәйкестік туралы өтінімді қарау және өндіріс жағдайын талдау
Сертификаттау үлгісіне байланысты өнімді сынаудан бөлек өндіріс жағдайын талдау (2, 3, 4, 10 үлгілері) немесе өндірісті/сапа менеджменті жүйесін сертификаттау (5 және 6 үлгілері) жүргізіледі. 9 және 10 үлгілері бойынша өнімді сертификаттау үшін сәйкестік туралы өтінім қоса берілген құжаттармен бірге қаралады.
Өндіріс жағдайын талдауда не тексеріледі?
- Нормативтік және техникалық құжаттармен қамтамасыз етілуі және олардың жай-күйі.
- Технологиялық процестердің сақталуы және метрологиялық қамтамасыз ету деңгейі.
- Кіріс қабылдау-бақылау жүйелері және кезеңдік сынақтардың жүргізілуі.
- Сертификатталған өнім сапасының тұрақтылығы.
- Сақтау жағдайларының орындалуы.
- Шағымдарды есепке алу және талдау тәртібі.
Тексеру нәтижелері актімен рәсімделіп, қажетті қорытындысымен бірге өтінушіге беріледі. Нәтиже теріс болса, таңдалған үлгі бойынша сертификаттау тоқтатылып, сертификаттау органы өтінушіге үш күн ішінде жазбаша хабарлама жібереді.
Анықталған кемшіліктер жойылғаннан кейін немесе сертификаттаудың басқа үлгісі таңдалса, өтінуші қайта өтінім береді.
Қай кезде талдау қажет емес?
Егер өтінушіде МСЖ ұйымы немесе МСЖ танылған ұйым берген өндірісіне, сертификатталған өнім өндірісіне немесе сапа менеджменті жүйесіне қатысты жарамды сертификат болса, өндіріс жағдайын талдау жүргізілмеуі мүмкін.
Сапа менеджменті жүйесін немесе өндірісті сертификаттау процедуралары жеке де, өнімді сертификаттауға қосымша ретінде де орындалуы мүмкін. Екі жағдайда да бұл жұмыстар өнімге сәйкестік сертификатын бермес бұрын жүргізіледі. Қолданылатын тәртіптер: ҚР СТ 3.15.1, ҚР СТ 3.15.2, ҚР СТ 3.15.3.
Инспекциялық бақылау
Егер сертификаттау үлгісінде көзделсе, сертификатталған өнімге инспекциялық бақылауды сертификатты берген ұйым жүргізеді. Бақылау сертификаттың қолданылу мерзімі ішінде және сәйкестік белгісімен таңбалау құқығы берілген кезеңде кемінде жылына бір рет кезеңдік немесе жоспардан тыс тексерулер арқылы орындалады. Жоспардан тыс бақылау, әдетте, сертификатталған өнімге қатысты шағымдар түскен кезде жүргізіледі.
Бақылау ауқымы қалай анықталады?
Жұмыс түрі, көлемі және кезеңділігі сертификаттау органымен өнім сипаттарының тұрақтылығын, қауіп деңгейін және өндіріс көлемін ескере отырып белгіленеді.
Әдеттегі инспекциялық бақылау құрамына кіреді
- Сертификатталған өнім бойынша келіп түскен ақпаратты талдау.
- Өнім сапасының тұрақтылығын қамтамасыз ететін жағдайлардың сақталуын тексеру.
- Өнімді сынау және нәтижелерін талдау.
- Бақылау нәтижелерін рәсімдеу және шешім қабылдау.
Егер өндіріс және/немесе сапа менеджменті жүйесі сертификатталған болса және инспекциялық бақылау нәтижелері оң болса, өнім тұрақтылығы жағдайын қосымша талдау жүргізілмеуі мүмкін.