Салық дегеніміз не
Салық ұғымы және оның мемлекеттік бюджеттегі орны
Салық — белгілі бір мерзімде және белгілі бір мөлшерде алынатын, заңмен белгіленген міндетті төлем. Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеті кірістерінің шамамен 70%-ын салықтар құрайды.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 35-бабында: «Заңды түрде белгіленген салықтарды, алымдарды және өзге де міндетті төлемдерді төлеу әркімнің борышы әрі міндеті болып табылады» деп көрсетілген.
Қазақстандағы салық жүйесін реформалау кезеңдері
1-кезең (1991)
1991 жылғы 9 шілдеде Қазақ КСР Президентінің «Қазақ КСР мемлекеттік салық қызметін құру туралы» Жарлығы қабылданып, 1 мемлекеттік және 27 жергілікті салық түрін қамтитын салық туралы заң актілері пакеті бекітілді.
2-кезең (1995)
1995 жылғы 24 сәуірде Қазақстан Республикасы Президентінің «Бюджетке төленетін салық және басқа да міндетті төлемдер туралы» Жарлығы ұлттық қаржы жүйесін қалыптастыруға ықпал етті.
- Салық төлеу жүйесі ықшамдалды.
- Салық саны 45-тен 11-ге дейін қысқартылды.
- Қосылған құн салығы (ҚҚС) енгізілді.
3-кезең (2001–2002)
2001 жылғы 12 маусымда Қазақстан Республикасының жаңа Салық кодексі қабылданып, 2002 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілді. Кодекс қабылданғаннан бері оған бірнеше рет толықтырулар мен өзгерістер енгізілді.
2006 жылғы 13 наурыз, Астана (Конгресс-хол)
ҚР Қаржы министрлігі Салық комитеті басшылығы Астана қаласының салық төлеушілерімен кездесуде салық заңнамасына ұсынылған өзгерістер туралы хабарлады.
- 2007 жылдан бастап ҚҚС ставкасын 1%-ға, ал 2008–2009 жылдары тағы 1–2%-ға төмендету.
- 2007 жылдан бастап барлық жеке тұлғалар үшін табыс салығының 10% бірыңғай ставкасын енгізу.
- 2007 жылғы 1 қаңтардан бастап шағын бизнес субъектілері үшін төмендетілген бірыңғай салық ставкасын енгізу.
- 2008 жылдан бастап әлеуметтік салықты орта есеппен 30%-ға төмендету және басқа да өзгерістер.
Жиында Қаржы министрлігі Салық комитетінің төрағасы Нұрлан Рахметов жыл сайын салық заңнамасына өзгерістер енгізіп, жыл басында салық төлеушілермен кездесулер өткізу — бухгалтерлерге, қаржы қызметі басшыларына және кәсіпкерлерге өзгерістерді түсіндірудің қалыптасқан жақсы дәстүрі екенін атап өтті.
Жер салығы
Жер салығы 1992 жылы енгізілді. Оның басты мақсаты — жер ресурстарын ұтымды пайдалану мен аумақтардың әлеуметтік-мәдени дамуын қолдайтын бюджет кірістерін қалыптастыру.
Енгізілу мақсаттары
- Экономикалық әдістер арқылы жерді ұтымды пайдалану.
- Тұлғаларды жерге орналастыруды ынталандыру.
- Жердің құнарлылығын арттыру.
- Жерді қорғау шараларын енгізу үшін төлемдер қалыптастыру.
- Аумақтың әлеуметтік-мәдени дамуы үшін бюджет кірістерін қалыптастыру.
Есептеу негізі
Жер салығы уәкілетті органның әр жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша беретін жердің мемлекеттік сандық және сапалық есебі деректеріне сүйеніп, меншік құқығын, тұрақты жер пайдалану құқығын немесе өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығын куәландыратын құжаттарға сәйкес есептеледі.
Төлеушілер
- 1 Жеке меншік құқығындағы салық салу объектілері бар жеке және заңды тұлғалар.
- 2 Тұрақты жер пайдалану құқығындағы салық салу объектілері бар жеке және заңды тұлғалар.
- 3 Бастапқы өтеусіз уақытша жер пайдалану құқығындағы салық салу объектілері бар жеке және заңды тұлғалар.
- 4 Жоғарыда көрсетілген құқықтарда салық салынатын объектілері бар заңды тұлғалардың құрылымдық бөлімшелері.
Жер салығын төлеу барлық жер иелері мен жер пайдаланушылар үшін, соның ішінде жалгерлер үшін де міндетті.
Салық кезеңі
Жер салығы бойынша салық кезеңі — күнтізбелік жыл.
Жеке тұлғалар үшін есептеу
Жеке тұлғалардың төлеуге жататын жер салығын салық органдары салық ставкалары мен салық базасын негізге алып, 1 тамыздан кешіктірмей есептейді.
Салық салынбайтын жер санаттары
- Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жерлері.
- Орман қорының жерлері.
- Су қорының жерлері.
- Запастағы жерлер.
Мүлік салығы
Мүлік салығы — Қазақстан Республикасының аумағында меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектісі бар заңды тұлғалар төлейтін салық.
Төлеушілер
- 1 ҚР аумағында меншік, шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару құқығында салық салу объектісі бар заңды тұлғалар.
- 2 ҚР аумағында меншік құқығында салық салу объектісі бар жеке кәсіпкерлер.
- 3 Заңды тұлғаның шешімі бойынша оның құрылымдық бөлімшелері.
- 4 ҚР резиденті емес заңды тұлғалар (ҚР аумағында орналасқан салық салу объектілері бойынша).
Тарихи ставка (1995)
1995 жылғы 24 сәуірдегі Жарлыққа сәйкес кәсіпкерлік қызметпен айналысатын заңды және жеке тұлғалардың негізгі өндірістік және өндірістік емес қорларының құнына 0,5% ставка қолданылған.
Жеңілдіктер (мысалдар)
- Кәсіпкерлік қызметте пайдаланылмайтын мүлік бойынша — коммерциялық емес және бюджеттік ұйымдар.
- Өндірістік мақсатта және әлеуметтік салада пайдаланылатын мүлік бойынша — бірқатар қоғамдық ұйымдар мен әлеуметтік бейімдеу орталықтары.
- Қазақстан Ұлттық банкі және оның бөлімшелері.
Акциз салығы
Акциз — жанама салықтардың бірі. Ол бағаға қосылады және іс жүзінде сатып алушы төлейді. Акциздер әмбебап және жеке-дара болып бөлінеді.
Әмбебап акциздер
Тауарлар мен қызметтердің құнына пайызбен, жалпы айналымнан есептеледі (мысалы, сатудан немесе айналымнан алынатын салықтар).
Жеке-дара акциздер
ҚР аумағында өндірілетін және ҚР аумағына импортталатын акцизделетін тауарлар тізбесіне, сондай-ақ акцизделетін қызмет түрлеріне қатысты қолданылады.
Төлеушілер
- 1 ҚР аумағында акцизделетін тауарлар өндіретін жеке және заңды тұлғалар.
- 2 Акцизделетін тауарларды ҚР кедендік аумағына импорттайтын жеке және заңды тұлғалар.
- 3 Бензин мен дизель отынын көтерме немесе бөлшек саудада өткізетін жеке және заңды тұлғалар.
- 4 Резидент емес заңды тұлғалар және олардың құрылымдық бөлімшелері.
Салық кезеңі
Акциз бойынша салық кезеңі — күнтізбелік ай.
Декларация тапсыру мерзімі
Әрбір салық кезеңі аяқталған соң, келесі айдың 15-інен кешіктірмей салық төлеуші тіркелген жері бойынша салық органдарына акциз жөніндегі декларация тапсыруға міндетті.
Акциз ставкалары және тауардың бүлінуі
Акциз ставкаларын ҚР Үкіметі бекітеді. Олар тауар құнына пайызбен немесе өлшем бірлігіне шаққандағы абсолюттік сомада белгіленуі мүмкін.
Акцизделетін тауарлардың бүлінуі — тауардың толық немесе жекелеген сапасының нашарлауы салдарынан оның пайдалануға жарамсыз болып қалуы.
Корпорациялық табыс салығы
Корпорациялық табыс салығы (КТС) — салықтар ішіндегі ең күрделі әрі түсім көлемі бойынша ең ауқымды түрлердің бірі. Ол бюджет түсімдерінің шамамен 27,2%-ын құрайды.
Төлеушілер
- 1 ҚР резидент заңды тұлғалары.
- 2 ҚР аумағында тұрақты мекеме арқылы қызметін жүзеге асыратын немесе Қазақстан Республикасындағы көздерден табыс алатын резидент емес заңды тұлғалар.
Салық салу объектілері
- Салық салынатын табыс.
- Төлем көзінен салық салынатын табыс.
- Резидент емес заңды тұлғаның таза табысы.
Сақтандыру ұйымдары үшін ставкалар
Сақтандыру ұйымы сақтандыру шарттары бойынша тіркелген аударымдар түрінде корпорациялық табыс салығын төмендегі мөлшерлемелермен төлейді:
- 1 Жинақтаушы сақтандыру бойынша — алынуға жататын сақтандыру сыйақылары сомасынан 2%.
- 2 Жинақтаушы емес сақтандыру бойынша — алынуға жататын сақтандыру сыйақылары сомасынан 4%.
Сонымен қатар, сақтандыру ұйымдары салық кезеңі ішінде алуға жататын табыстарынан 30% ставка бойынша КТС төлеуге тиіс.
КТС декларациясындағы негізгі деректер
- Салық төлеушінің тіркеу нөмірі.
- Салық кезеңі.
- Салық төлеушінің атауы.
- ЭҚЖЖ және үлес салмағы.
- Декларация түрі.
- Хабарламаның нөмірі мен күні.
- Валюта коды.