Қазақша рефераттар

Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы

Кіріспе

Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы 1991 жылғы 20 желтоқсандағы Заң азаматтықты адамның мемлекетпен тұрақты саяси-құқықтық байланысы ретінде айқындайды. Бұл байланыс олардың өзара құқықтары мен міндеттерінің жиынтығынан көрінеді.

Қазақстан Республикасында әрбір адамның азаматтық алуға құқығы бар. Азаматтық осы Заңға сәйкес алынады және тоқтатылады.

Негізгі кепілдік

Қазақстан Республикасының азаматын ешқандай жағдайда азаматтығынан, өзінің азаматтығын өзгерту құқығынан айыруға, сондай-ақ оны Қазақстаннан тыс жерлерге аластауға болмайды.

Ескерту: Кіріспеге өзгеріс енгізілді — Қазақстан Республикасы Президентінің 1995.10.03 № 2477 Заң күші бар Жарлығымен.

1-тарау. Жалпы ережелер

Бұл тарауда азамат пен мемлекеттің өзара жауапкершілігі, азаматтық туралы заңнаманың негіздері және азаматтардың құқықтық жағдайы баяндалады.

1-бап. Азамат және мемлекет

Қазақстан Республикасы өзінің мемлекеттік органдары мен лауазымды адамдары арқылы Республика азаматтары алдында жауапты, ал Қазақстан Республикасының азаматы Қазақстан Республикасы алдында жауапты.

Азаматтың негізгі міндеттері

  • Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдарын сақтау.
  • Республиканың мүдделерін және аумақтық тұтастығын қорғау.
  • Мемлекеттік тілге және ел аумағында тұратын барлық ұлттардың тілдеріне, әдет-ғұрпы мен дәстүрлеріне құрметпен қарау.
  • Егемендік пен тәуелсіздікті нығайтуға жәрдемдесу.

Ескерту: 1-бапқа өзгеріс енгізілді — Қазақстан Республикасының 2002.05.17 № 322 Заңымен.

2-бап. Азаматтық туралы заңдар

Қазақстан Республикасының азаматтығы Қазақстан Республикасының Конституциясымен, осы Заңмен және соған сәйкес шығарылатын өзге де заң актілерімен реттеледі.

3-бап. Қазақстан Республикасының азаматы болу

Қазақстан Республикасының азаматтары болып мына адамдар танылады:

  • Осы Заң күшіне енген күнге дейін Қазақстан Республикасында тұрақты тұрған адамдар.
  • Қазақстан Республикасының аумағында туған және шет мемлекеттің азаматтығында тұрмайтын адамдар.
  • Осы Заңға сәйкес Қазақстан Республикасының азаматтығын алған адамдар.

Маңызды қағида: Қазақстан Республикасы азаматының басқа мемлекеттің азаматтығында болуы танылмайды.

Қазақстан Республикасы жаппай қуғын-сүргін, күштеп ұжымдастыру кезеңдері және өзге де адамгершілікке жат саяси шаралар салдарынан Республика аумағынан кетуге мәжбүр болған адамдар мен олардың ұрпақтарының тарихи отанына қайта оралуына, сондай-ақ басқа мемлекеттер аумағында тұратын қазақтарға жағдай жасауға ұмтылады.

Ескерту: 3-бапқа өзгерістер енгізілді — ҚР Президентінің 1995.10.03 № 2477 Заң күші бар Жарлығымен және Қазақстан Республикасының 2002.05.17 № 322 Заңымен.

4-бап. Азаматтық туралы құжат

Қазақстан Республикасының азаматтығын растайтын құжат — Қазақстан Республикасы азаматының жеке куәлігі немесе паспорты.

16 жасқа дейінгі баланың азаматтығы оның туу туралы куәлігімен және ата-анасының бірінің паспортымен расталады.

Ескерту: 4-бапқа өзгерістер енгізілді — ҚР Президентінің 1995.10.03 № 2477 Заң күші бар Жарлығымен және Қазақстан Республикасының 2002.05.17 № 322 Заңымен.

5-бап. Азаматтардың құқықтық жағдайы

Қазақстан Республикасының азаматтығы, қандай негізде алынғанына қарамастан, біртұтас және тең болып табылады.

Заң алдындағы теңдік

Қазақстан Республикасының азаматтары тегі, әлеуметтік және мүліктік жағдайы, нәсілі мен ұлты, жынысы, білімі, тілі, дінге көзқарасы, саяси және өзге де сенімдері, кәсібінің түрі мен сипаты, тұрғылықты жері және басқа мән-жайларға қарамастан заң алдында тең.

Азаматтар Конституция мен заңдарда жарияланған және кепілдік берілетін азаматтық, саяси, экономикалық және әлеуметтік құқықтар мен бостандықтарды барынша толық иеленеді.

Ескерту: 5-бап жаңа редакцияда — ҚР Президентінің 1995.10.03 № 2477 Заң күші бар Жарлығымен.

6-бап. Шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдардың құқықтық жағдайы

Конституцияда, заңдарда және халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар Қазақстан Республикасында азаматтар үшін белгіленген құқықтар мен бостандықтарды пайдаланады, сондай-ақ тиісті міндеттерді мойнына алады.

Ескерту: 6-бап жаңа редакцияда — Қазақстан Республикасының 2002.05.17 № 322 Заңымен.

7-бап. Азаматтықтың сақталуы

Қазақстан Республикасы азаматының Республикадан тыс жерде тұруы Қазақстан Республикасының азаматтығын тоқтатуға әкеп соқтырмайды.

Қазақстан Республикасы азаматының азамат емес адаммен некеге тұруы немесе мұндай некені бұзуы азаматтықтың өзгеруіне әкеп соқтырмайды.

8-бап. Азаматты шет мемлекетке беруге болмайды

Республиканың халықаралық шарттарында өзгеше белгіленбесе, Қазақстан Республикасының азаматын шет мемлекетке беруге болмайды.

Ескерту: 8-бап жаңа редакцияда — ҚР Президентінің 1995.10.03 № 2477 Заң күші бар Жарлығымен.

9-бап. Қазақстан Республикасынан тыс жерлердегі азаматтарды қорғау

Қазақстан Республикасы өз азаматтарын елден тыс жерде де қорғауға және оларға қамқорлық жасауға кепілдік береді.

Ескерту: 9-бап жаңа редакцияда — ҚР Президентінің 1995.10.03 № 2477 Заң күші бар Жарлығымен.

2-тарау. Қазақстан Республикасы азаматтығын алу

Бұл тарау азаматтықты алудың негізгі жолдарын және бала азаматтығын айқындаудың басты қағидаларын жүйелейді.

10-бап. Азаматтық алу негіздері

Қазақстан Республикасының азаматтығы төмендегі негіздер бойынша алынады:

  1. 1 Тууы бойынша.
  2. 2 Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдау нәтижесінде.
  3. 3 Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарында көзделген негіздер мен тәртіп бойынша.
  4. 4 Осы Заңда көзделген өзге де негіздер бойынша.

Ескерту: 10-баптың 3) тармақшасына өзгеріс енгізілді — ҚР Президентінің 1995.10.03 № 2477 Заң күші бар Жарлығымен.

11-бап. Ата-анасы ҚР азаматы болған баланың азаматтығы

Бала туған кезде ата-анасының екеуі де Қазақстан Республикасының азаматы болса, ол туған жеріне қарамастан Қазақстан Республикасының азаматы болып табылады.

Ескерту: 11-бапқа өзгеріс енгізілді — Қазақстан Республикасының 2002.05.17 № 322 Заңымен.

12-бап. Ата-анасының азаматтығы әртүрлі болған жағдай

Ата-анасының азаматтығы әртүрлі болып, бала туған кезде олардың біреуі Қазақстан Республикасының азаматы болған жағдайда бала:

  • Қазақстан Республикасының аумағында туса; немесе
  • Қазақстан Республикасынан тыс жерде туса, бірақ ата-анасының (не олардың біреуінің) осы кезде Қазақстан Республикасы аумағында тұрақты тұрғылықты жері болса,

Қазақстан Республикасының азаматы болып табылады.

Егер осы кезде ата-анасының екеуінің де Қазақстан Республикасынан тыс жерде тұрақты тұрғылықты жері болса, Қазақстан Республикасынан тыс жерде туған баланың азаматтығы ата-анасының жазбаша түрде білдірген келісімі бойынша айқындалады.

Бала туған кезде ата-анасының біреуі Қазақстан Республикасы азаматтығында болып, ал екіншісі азаматтығы жоқ адам болса немесе оның азаматтығы белгісіз болса, бала қай жерде туғанына қарамастан Қазақстан Республикасының азаматы болып табылады.

Баланың анасы азаматтығы жоқ адам болып, ал әкесі Қазақстан Республикасының азаматы деп танылып, әкелігі анықталған ретте 14 жасқа толмаған бала қай жерде туғанына қарамастан Қазақстан Республикасының азаматы болады. Бұл бала Қазақстан Республикасынан тыс жерде тұрақты тұрған жағдайда, оның азаматтығы ата-анасының жазбаша арызы бойынша айқындалады.

Ескерту: 12-бапқа өзгеріс енгізілді — Қазақстан Республикасының 2002.05.17 № 322 Заңымен.

13-бап. Ата-анасы белгісіз баланың азаматтығы

Ата-анасының екеуі де белгісіз Қазақстан Республикасы аумағындағы бала Қазақстан Республикасының азаматы болып табылады.

Ескерту: 13-бапқа өзгеріс енгізілді — Қазақстан Республикасының 2002.05.17 № 322 Заңымен.

14-бап. Азаматтығы жоқ адамдардың баласы

Қазақстан Республикасы аумағында тұрақты тұрғылықты жері бар азаматтығы жоқ адамдардың Қазақстан Республикасы аумағында туған баласы Қазақстан Республикасының азаматы болып табылады.

Ескерту: 14-бапқа өзгеріс енгізілді — Қазақстан Республикасының 2002.05.17 № 322 Заңымен.

15-бап. Қазақстан Республикасы азаматтығына қабылдау

Шетелдіктер және азаматтығы жоқ адамдар олардың өтініштері бойынша осы Заңға сәйкес Қазақстан Республикасы азаматтығына қабылдануы мүмкін.

Мәтін үзіндісі осы жерде аяқталады: азаматтыққа қабылдау туралы өтініштер бойынша шешім қабылдау тәртібі келесі бөлімдерде жалғасады.