Қазақстан республикасының фармацевтикалық нарығын талдау
Қазақстан Республикасының фармацевтикалық нарығын талдау
Қазақстанда дәрілік препараттарды өндірумен айналысатын шамамен 100 кәсіпорын тіркелген. 2005 жылы жалпы сомасы 3,16 миллион теңгені құрайтын медициналық препараттар өндіріліп, бұл 2004 жылмен салыстырғанда 110% жоғары көрсеткіш болды. Сонымен қатар 2005 жылы медициналық препараттардың экспорты 305,8 миллион теңгені құрады.
Өндірушілер
~100
Дәрілік препарат өндіретін тіркелген кәсіпорындар
Импорт (2005)
26 млрд ₸
186,6 млн АҚШ доллары; 2004 жылмен салыстырғанда +26%
Ішкі қамту
11%
Нарық қажеттіліктерін отандық өндірістің қанағаттандыру үлесі
Маңызды байқау: орташа қазақстандық тұтынушының дәрілік препараттарды сатып алу көлемі дамыған елдердегі (АҚШ, Батыс Еуропа) тұтынумен салыстырғанда шамамен 10 есе төмен.
Негізгі жабдықтаушылар (импорт құрылымы)
Қазақстан Республикасын медициналық препараттармен негізгі жабдықтаушылар импорт көлемінің қысқару ретімен төмендегідей топтастырылады.
Бағасына байланысты
Кесте 1 (бағалық өлшем бойынша)
- 1. Ресей
- 2. Германия
- 3. Үндістан
- 4. Венгрия
- 5. Словения
- 6. Франция
- 7. Польша
- 8. Литва
- 9. Болгария
Санына байланысты
Кесте 1 (көлем/дана бойынша)
- 1. Ресей
- 2. Үндістан
- 3. Беларусь
- 4. Литва
- 5. Германия
- 6. Польша
- 7. Франция
- 8. Венгрия
- 9. Швейцария
Нарықтың кеңеюі және тұтынушы таңдауы
Қазақстанда нарықтық қатынастардың дамуына байланысты тауарлар ассортиментінің өсуі дәрілік препараттар нарығына да айқын әсер етті. Қазіргі кезде нарықта әлемдік фармацевтикалық индустрияның негізгі өндірушілерінің барлығы дерлік ұсынылған. Бұл тұтынушыға өзіне қолайлы әрі тиімді препаратты таңдауға мүмкіндік береді.
TNS Gallup Media Asia компаниясының Қазақстанның 11 ірі қаласында жүргізген сауалнамалары халықтың шамамен 80%-ы дәрілік препараттарды пайдаланатынын көрсеткен.
Жарты жыл ішіндегі сатып алу құрылымы
Сауалнама нәтижелері бойынша ең жиі сатып алынатын дәрілер — бас ауруына қарсы және ауырсынуды басатын препараттар. Одан кейін суық тию мен тұмауға қарсы дәрілер, әрі қарай жөтелге қарсы дәрілер келеді.
Кесте 2 — Жарты жыл бойынша дәрілер мен медициналық препараттарды сатып алу
Үлесі, %
| Дәрілер / медициналық препараттар | % |
|---|---|
| Бас ауруына қарсы дәрілер және басқа да ауырсынуды басатын препараттар | 72,5 |
| Суық тию мен тұмауға қарсы дәрілер | 54,3 |
| Жөтелге қарсы дәрілер | 40,7 |
| Антибиотиктер | 32,1 |
| Таңу (байлау) материалдары | 30,4 |
| Тұмау кезіндегі мұрын бітелуін (ринит) емдеуге арналған препараттар | 30,4 |
| Дәрілік шөптер мен жинақтар | 28,7 |
| Тамақ ауруына қарсы препараттар | 23,9 |
| Балаларға арналған қызуды түсіретін препараттар | 23,2 |
| Дәрумендер | 22,6 |
Өсу әлеуеті және мемлекеттік қолдау факторы
Қазақстанның фармацевтикалық нарығы қарқынды дамып келеді және жақын болашақта Украина нарығын басып озуы мүмкін. Алайда бұл, ең алдымен, отандық өндірушілерге мақсатты қолдау көрсетілген жағдайда ғана ықтимал.
Сарапшылардың пікірінше, ТМД елдерінің ішінде ең дамыған нарық — Ресей. Украина нарығы даму қарқыны бойынша шамамен 2 жылға, ал Қазақстан нарығы шамамен 4 жылға артта қалып қойған. Ресейде саланың жедел өсуіне қосымша дәрілік қамтамасыз етудің мемлекеттік бағдарламасы айтарлықтай әсер етіп, бюджет қаржыландыруы есебінен нарық көлемін ұлғайтты. Осы бағдарламаның ықпалымен 2005 жылы Ресей нарығы 25–28% өсті.
Шетелдік инвестициялар және бәсекелестік
Қазақстандағы нарықтың дамуы шетелдік өндірушілердің де қызығушылығын арттырды. Сарапшылардың айтуынша, бірқатар халықаралық фармацевтикалық компаниялар Қазақстандағы өз фирмалары мен өкілдіктерінің инфрақұрылымына ірі инвестициялар салуды жоспарлайды.
Бәсекелестік аясында отандық өндірушілердің позициясы біртіндеп күшеюде. Сонымен бірге нарықта ірі украиналық компаниялар — «Дарница», «Фармак» және «Борщаговский ХФЗ» — маңызды орын алып, жиынтық үлесі 57% деп көрсетіледі. Дегенмен бәсекенің күшеюі мен нарық динамикасын ескерсек, үлестердің жақын кезеңде қайта бөлінуі мүмкін.
Ассортимент
6000
Нарықтағы препараттар саны
Отандық өндіріс
600
Қазақстанда өндірілетін дәрілер
Нарық көлемі
$400 млн
Жылдық бағалау (АҚШ доллары)
Өкілдіктер
100
Шетелдік компаниялардың нарықтағы өкілдіктері
Қазақстандағы ең ірі жабдықтаушылар ретінде Ресей, Германия, Франция және АҚШ аталады. 2006 жылдың 1-тоқсаны бойынша отандық өндірушілер сату көлемінің екі еселік өсімін көрсетіп, соның нәтижесінде дәріханалық сату нарығының жалпы көлемі де ұлғайған.
Денсаулық мәдениеті және тұтынушылық мінез-құлық
Денсаулық — адам бақытының негізгі құрамдас бөлігі. Дегенмен оның маңызын түсіне тұра, көп адам профилактика мен уақтылы тексеруді кейінге қалдырып, жұмысқа немесе демалысқа басымдық береді. Нәтижесінде дәрігерге кеш жүгініп, алдымен дәріханаға бару тәжірибесі жиі кездеседі.
GfK зерттеуі: сенім және таңдау логикасы
«GfK» компаниясы жүргізген зерттеу бұл тақырыпқа қосымша түсінік береді. Жоба әлемнің 14 елінде қатар жүргізіліп, жалпы 15 000 респондентті қамтыды. Сауалнама халық денсаулығының жағдайы мен Еуропа және Қазақстан аумағындағы медициналық жүйе туралы жалпы ақпарат алуға бағытталды. Қатысушылар өз денсаулығын, медициналық сақтандыру жүйесін, фармацевтикалық өнімдердің сапасы мен қолжетімділігін, сондай-ақ медициналық қызметке қанағаттану деңгейін өздері бағалады.
Хорваттар, словендер, ресейліктер, украиндықтар, поляктар және австриялықтар қатты ауырған жағдайда халықаралық компанияларға қарағанда жергілікті фармацевтикалық компаниялардың өнімдерін сенімдірек сатып алатыны байқалған.
Қазақстандағы таңдаулар: жергілікті ме, халықаралық па?
Сауалнамаға қатысқан 1000 қазақстандықтың ішінде 41% қатты ауырған жағдайда халықаралық фармацевтикалық компаниялардың өнімдерін таңдайды, ал 14% ғана отандық өндірушілерді қалайды. Қалған 45% нақты бір бағытты ұстанбайды және жергілікті немесе шетелдік дәріні таңдауда айқын табандылық танытпайды. Сондай-ақ ер адамдар әйелдерге қарағанда таңдауда талғамы төменірек екені көрсетіледі.
Сурет 4 — Қатты ауырған жағдайда компанияны таңдау үлгілері
Үлес, %: жергілікті / халықаралық / бәрібір
| Ел | Жергілікті | Халықаралық | Бәрібір |
|---|---|---|---|
| Австрия | 48 | 15 | 37 |
| Босния және Герцоговина | 34 | 30 | 36 |
| Хорватия | 40 | 17 | 43 |
| Чехия | 30 | 13 | 57 |
| Венгрия | 33 | 8 | 59 |
| Қазақстан | 14 | 41 | 45 |
| Польша | 35 | 13 | 52 |
| Румыния | 28 | 28 | 44 |
| Ресей | 41 | 22 | 37 |
| Словакия | 16 | 17 | 67 |
| Словения | 37 | 18 | 45 |
| Украина | 43 | 27 | 30 |
Өзіндік денсаулық бағасы және жас ерекшелігі
Өзіндік көңіл-күйі мен денсаулық жағдайын бағалағанда, қазақстандықтардың 45%-ы қазіргі денсаулығын «қанағаттанарлық» деп көрсетеді. Сонымен бірге 60 жастан жоғары адамдар денсаулығына жиірек шағымданып, бағалауда «нашар» деген нұсқаны көбірек таңдауға бейім.
Практикалық қорытынды: халықтың дәріханаға алдымен жүгіну үрдісі сақталған жағдайда, дұрыс ақпараттандыру, ерте диагностика және отандық өндірістің сенім капиталын арттыру нарықтың да, қоғамдық денсаулықтың да сапалық көрсеткіштеріне әсер етуі мүмкін.