ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ КОДЕКСІ

Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексі (2007 жылғы 9 қаңтар, № 212-III)

2007 жылғы 27 шілдедегі өзгерістер мен толықтырулар ескерілген.

Бөлім

Жалпы бөлім

1-бөлім

Жалпы ережелер

1-тарау

Негізгі ережелер

1-бап. Осы Кодексте пайдаланылатын негізгі ұғымдар

Осы Кодексте төмендегі негізгі ұғымдар қолданылады.

Биоалуантүрлілік

Бір түр аясында, түрлер арасында және экожүйелерде жануарлар мен өсімдіктер дүниесі объектілерінің әртүрлілігі.

Биологиялық ресурстар

Генетикалық ресурстар, организмдер немесе олардың бөліктері, популяциялар не экожүйелердің адамзат үшін нақты немесе ықтимал пайдасы бар кез келген басқа да биотикалық компоненттері.

Генетикалық түрлендірілген организмдер

Өсімін молайтуға немесе тұқым қуалайтын генетикалық материалды беруге қабілетті, табиғи организмдерден ерекшеленетін, гендік инженерия әдістерімен алынған және құрамында гендік-инженерлік материал (гендер, олардың фрагменттері немесе гендер комбинациясы) бар организмдер.

Генетикалық түрлендірілген өнімдер

Гендік инженерия әдістерімен алынған, құрамында тіршілікке қабілетсіз генетикалық түрлендірілген организмдер немесе олардың компоненттері бар өсімдіктен және (немесе) жануарлардан алынатын өнімдер.

Ең озық қолжетімді технологиялар

Қолданылатын және жоспарланатын салалық технологиялар, сондай-ақ ұйымдастыру-басқару шараларын қамтамасыз ететін техника мен жабдық: олар шаруашылық қызметтің қоршаған ортаға теріс әсерін қоршаған орта сапасының нысаналы көрсеткіштері қамтамасыз етілетін деңгейге дейін азайтуға бағытталған.

Инертті қалдықтар

Елеулі физикалық, химиялық немесе биологиялық өзгерістерге ұшырамайтын әрі қоршаған ортаға және адамның денсаулығына қолайсыз әсер етпейтін қалдықтар.

Қалдықтарға қатысты негізгі ұғымдар

Төмендегі терминдер қалдықтардың жіктелуі, есепке алынуы және олармен жұмыс істеу тәртібін айқындайды.

Коммуналдық қалдықтар: Елді мекендерде, оның ішінде адамның тіршілік әрекеті нәтижесінде пайда болған тұтыну қалдықтары, сондай-ақ құрамы мен жиналу сипаты жағынан осыларға ұқсас өндіріс қалдықтары.
Қалдықтар сыныптауышы: Қалдықтарды сыныптау нәтижелері қамтылған, қолданбалы сипаттағы ақпараттық-анықтамалық құжат.
Қалдықтарды есепке алу: Қалдықтардың сандық және сапалық сипаттамалары және олармен жұмыс істеу тәсілдері туралы ақпаратты жинау және беру жүйесі.
Қалдықтарды жою: Қалдықтарды көму және жою жөніндегі операциялар.
Қалдықтарды залалсыздандыру: Механикалық, физика-химиялық немесе биологиялық өңдеу арқылы қалдықтардың қауіпті қасиеттерін азайту немесе жою.
Қалдықтарды кәдеге жарату: Қалдықтарды қайталама материалдық немесе энергетикалық ресурстар ретінде пайдалану.
Қалдықтарды көму: Қалдықтарды шектеусіз мерзім ішінде қауіпсіз сақтау үшін арнайы белгіленген орындарға жинап қою.
Қалдықтарды өңдеу: Қалдықтардың көлемін немесе қауіпті қасиеттерін азайту үшін олардың сипатын өзгертетін, олармен жұмыс істеуді жеңілдететін немесе кәдеге жаратуды жақсартатын (сұрыптауды қоса алғанда) физикалық, жылу, химиялық немесе биологиялық процестер.
Қауіпті қалдықтар паспорты: Қалдықтардың шығу көзі бойынша пайда болу процестері, сандық және сапалық көрсеткіштері, олармен жұмыс істеу ережелері, бақылау әдістері, қоршаған ортаға, адам денсаулығына және (немесе) тұлғалардың мүлкіне зиянды әсер ету түрлері туралы стандартталған сипаттаманы, сондай-ақ қалдықтарды шығарушылар және меншігінде қалдықтар бар өзге де тұлғалар туралы мәліметтерді қамтитын құжат.
Қалдықтарды орналастыру: Өндіріс және тұтыну қалдықтарын сақтау немесе көму.
Қалдықтарды сақтау: Қалдықтарды кейіннен қауіпсіз жою мақсатында оларды арнайы бөлінген жерлерде жинап қою.
Қалдықтарды сыныптау: Қалдықтарды қоршаған ортаға және адам денсаулығына қауіптілігіне сәйкес жіктеуге жатқызу тәртібі.
Қалдықтардың түрі: Шығу көзіне, қасиеттеріне және жұмыс істеу технологиясына сәйкес ортақ белгілері бар, қалдықтар жіктеуіші негізінде айқындалатын қалдықтар жиынтығы.
Қалдықтармен жұмыс істеу: Қалдықтардың пайда болуының алдын алу және азайту, есепке алу мен бақылау, қалдықтардың жиналып қалуы, сондай-ақ жинау, өңдеу, кәдеге жарату, залалсыздандыру, тасымалдау, сақтау (жинап қою) және жоюды қоса алғанда, қалдықтарға қатысты қызмет түрлері.
Қауіпті қалдықтар: Құрамында қауіпті қасиеттері (уыттылық, жарылыс қаупі, радиоактивтілік, өрт қаупі, жоғары реакциялық қабілет) бар зиянды заттар болатын, дербес немесе басқа заттармен байланысқа түскен кезде қоршаған ортаға және адам денсаулығына тікелей немесе ықтимал қауіп төндіретін қалдықтар.
Қауіпті емес қалдықтар: Қауіпті және инертті қалдықтарға жатпайтын қалдықтар.

Қолайлы қоршаған орта

Жай-күйі экологиялық қауіпсіздікті және халық денсаулығын сақтауды, биоалуантүрлілікті қорғауды, ластанудың алдын алуды, экожүйелердің тұрақты жұмыс істеуін, табиғи ресурстарды молықтыруды және тиімді пайдалануды қамтамасыз ететін қоршаған орта.

Қоршаған орта

Атмосфералық ауаны, Жердің озон қабатын, жер үсті және жер асты суларын, жерді, жер қойнауын, жануарлар мен өсімдіктер дүниесін, сондай-ақ осылардың өзара әрекетінен туындайтын климатты қоса алғанда, табиғи және жасанды объектілердің жиынтығы.

Қоршаған ортаға келтірілетін залал

Табиғи ресурстардың жұтаңдауына немесе сарқылуына, не тірі организмдердің қырылуына әкелетін (немесе әкелуі мүмкін) қоршаған ортаны ластау, сондай-ақ табиғи ресурстарды белгіленген нормативтерден артық алу.

Қоршаған ортаға эмиссиялар

Ластағыш заттардың шығарындылары мен төгінділері, өндіріс және тұтыну қалдықтарын қоршаған ортада орналастыру, сондай-ақ зиянды физикалық әсер ету.

Эмиссияларға арналған квота

Нақты табиғат пайдаланушыға белгілі бір мерзімге бөлінген қоршаған ортаға эмиссияларға арналған лимиттің бір бөлігі.

Эмиссияларға арналған лимиттер

Белгілі бір мерзімге белгіленетін қоршаған ортаға эмиссиялардың нормативтік көлемі.

Қоршаған орта сапасының нормативтері

Қоршаған ортаның және табиғи ресурстардың адам өмірі мен денсаулығы үшін қолайлы жай-күйін сипаттайтын көрсеткіштер.

Қоршаған орта сапасының нысаналы көрсеткіштері

Қоршаған орта сапасын біртіндеп жақсарту қажеттігі ескеріліп, белгілі бір уақыт кезеңіне нормаланатын параметрлердің шекті деңгейін сипаттайтын көрсеткіштер.

Қорғау, бақылау және ластану ұғымдары

Қоршаған ортаны қорғау

Қоршаған ортаны сақтау және қалпына келтіру, шаруашылық және өзге де қызметтің қоршаған ортаға теріс әсерін болдырмау, сондай-ақ оның зардаптарын жоюға бағытталған мемлекеттік және қоғамдық шаралар жүйесі.

Уәкілетті орган

Қоршаған ортаны қорғау және табиғат пайдалану саласындағы мемлекеттік саясатты әзірлеу мен іске асыру мәселелері бойынша басшылықты және салааралық үйлестіруді жүзеге асыратын орталық атқарушы орган, сондай-ақ оның аумақтық органдары.

Қоршаған ортаның авариялық ластануы

Жеке және (немесе) заңды тұлғалардың экологиялық қауіпті қызмет түрлерін жүзеге асыруы кезінде болған авария салдарынан туындаған, зиянды заттарды атмосфераға шығару және (немесе) суға ағызу, сондай-ақ жер бетінде, жер қойнауында қатты, сұйық немесе газ түріндегі ластағыштардың жайылуы арқылы қоршаған ортаның кенеттен, абайсызда ластануы. Бұған иіс, шу, діріл, радиацияның пайда болуы немесе сол уақыттағы жол берілетін деңгейден асатын электромагниттік, температуралық, жарық әсері және өзге де физикалық, химиялық, биологиялық зиянды ықпалдар да жатады.

Қоршаған ортаны ластау

Қоршаған ортаға ластағыш заттардың, радиоактивті материалдардың, өндіріс және тұтыну қалдықтарының түсуі, сондай-ақ шудың, дірілдің, магнит өрістерінің және өзге де зиянды физикалық әсерлердің ықпалы.

Ластану учаскелері

Жер бетінің және су объектілерінің қауіпті химиялық заттармен белгіленген нормативтерден артық ластанған шектеулі учаскелері.

Қоршаған ортаның сапасы

Қоршаған ортаның құрамы мен қасиеттерінің сипаттамасы.

Тіршілік ету ортасы

Белгілі бір организмнің немесе популяцияның табиғи мекендейтін жерінің типі немесе орны.

Мемлекеттік экологиялық бақылау

Қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті органның Қазақстан Республикасының экологиялық заңнамасының, қоршаған орта сапасы нормативтерінің және экологиялық талаптардың сақталуын бақылау жөніндегі қызметі.

Өндіріс және тұтыну қалдықтары (қалдықтар)

Шикізаттың, материалдардың, өзге де бұйымдар мен өнімдердің өндіріс немесе тұтыну процесінде пайда болған қалдықтары, сондай-ақ тұтынушылық қасиеттерін жоғалтқан тауарлар (өнімдер).

Ескерту: Берілген мәтін үзінді түрінде ұсынылған және соңғы тармақ толық емес (40-тармақ жалғасы мәтінде үзіліп қалған).