Қазақша рефераттар

Қазақстанның 1960 ж. II – ші жартысындағы дамуы.

Семинар материалдары (№7–№9)

Төмендегі мәтін редакциялық тұрғыдан түзетіліп, грамматикасы реттелді және құрылымы анықталды. Мақсат — 1960–1980 жылдардағы Қазақстанның қоғамдық-саяси, ғылыми-техникалық, әлеуметтік-экономикалық және рухани-мәдени даму үдерістерін жүйелі түрде көрсету.

№7 семинар тақырыбы: Қазақстанның 1960 жылдардың екінші жартысындағы дамуы

Бұл бөлімде 1960-жылдардағы партиялық-саяси үрдістер, ғылыми-техникалық прогрестің өндіріс пен қоғамға ықпалы, сондай-ақ ауыл шаруашылығын жаңғыртуға бағытталған шешімдер қарастырылады.

Сабақ жоспары

  1. Саяси өмірдің ерекшеліктері
  2. Ғылыми-техникалық прогресс
  3. Ауыл шаруашылығы

Негізгі ұғымдар

партиялық құрылыс электрлендіру химияландыру механикаландыру автоматтандыру шаруашылық есеп

1) Саяси өмірдің ерекшеліктері

1961 жылғы 30 маусым – 5 тамыз аралығында баспасөз беттерінде партияның маңызды құжатының жобасы жарияланып, оны партия мүшелері мен халықтың кең талқылауына ұсыну тәжірибесі жүргізілді.

1961 жылғы қыркүйекте Қазақстан Коммунистік партиясының XI съезі өтті. Съезге 940 делегат қатысып, сондай-ақ жүздеген өкіл шақырылды. Партияның бірінші хатшысы болып Д.А. Қонаев сайланды. Съезд республикадағы партия ұйымдарын еңбекшілерді партия қойған міндеттерді орындауға жұмылдыруға бағыттады.

2) Ғылыми-техникалық прогресс

Ғылыми-техникалық прогресс — қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуының аса маңызды факторы. 1960-жылдары оның жетістіктері өндірісте кеңінен енгізіле бастады.

  • Өндірісті электрлендіру және химияландыру үрдісі күшейді.
  • Механикаландыру мен автоматтандыру есебінен өндіріс қарқыны артты.
  • Металлургияда технологиялық үдерістерді жеделдететін фактор ретінде оттегін кең қолдану тәжірибесі тарады.

Жалпы алғанда, республика өнеркәсібінде кәсіпорындарды жаңғырту, жабдықтарды алмастыру, жаңа техника мен озық технологияларды енгізу бағытында белгілі нәтижелерге қол жеткізілді.

3) Ауыл шаруашылығы және аграрлық саясат

КПСС-тің 1965 жылғы наурыз пленумында тиімді аграрлық саясатқа талдау жасалып, колхоздар мен совхоздардың экономикасын көтеру міндеті қойылды. Қазақстанның ауыл шаруашылығына 7,1 млрд сом қаржы бөлінді. Дегенмен бірқатар шаралардың тиімділігі күткендегідей жоғары бола бермеді.

Қаулы

1967 ж.

КПСС ОК және КСРО Министрлер Кеңесінің «совхоздарды және өзге мемлекеттік шаруашылықтарды шаруашылық есепке көшіру туралы» қаулысы қабылданды.

Эксперименттің жалғасуы

Эксперимент одан әрі жалғасты: Қазақстан бойынша 18 совхоз толық шаруашылық есепке көшірілді.

Әдебиеттер (тақырыпқа байланысты)

  • Қазақстан тарихы: очерктер. Алматы, 1994.
  • Қазақ ССР тарихы (4–5 том). Алматы, 1981.
  • КСРО халық депутаттарының I–V съездерінің материалдары (1990–1991).
  • Қазақ халқы мәдениетінің қалыптасу кезеңдері. Алматы, 1994.

Бақылау сұрақтары және тапсырмалар

Бақылау сұрақтары

  1. Қазақстан Коммунистік партиясының съезіне өкілдердің қатысу ерекшеліктері.
  2. 1960-жылдары ғылыми-техникалық прогресс жетістіктерінің енгізілуі.
  3. Қазақстан ауыл шаруашылығына бөлінген қаржының бағыттары.

Аудиториялық тапсырмалар

  • Ауылдық жердегі жағдай туралы пікірталас/әңгімелесу.
  • Реферат жазу.

Үй тапсырмасы

  • 1960–1970 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір.
  • 1960–1970 жылдардағы мәдени-ағарту мекемелері.
  • Еңбекшілердің әл-ауқатының жақсаруы.

Қосымша әдебиеттер тізімі

  • Аспендияров С. Қазақстан тарихының очерктері. Алматы, 1994.
  • Асылбеков М. Индустриализация Казахстана и ее социально-экономические последствия. Мысль, 1993–1994.
  • Кенжебаев Б. Әдебиет белестері. Алматы, 1986.

№8 семинар тақырыбы: 1960–1970 жылдардағы қоғамның рухани өмірі — жетістіктері мен өзекті мәселелері

Негізгі назар мәдени-ағарту инфрақұрылымының өсуіне, халықаралық саяси ахуалдың өзгерістеріне және халықтың тұрмыс деңгейіндегі динамикаға аударылады.

Сабақ жоспары

  1. 1960–1970 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір
  2. 1960–1970 жылдардағы мәдени-ағарту мекемелері
  3. Еңбекшілердің әл-ауқатының жақсаруы

Негізгі көрсеткіштер (мәтін бойынша)

Кітапхана

19 000+

Қор

13 млн+

Клуб

8 250

Оқушы (аттестация)

1,2 млн

1) Қоғамдық-саяси орта және халықаралық ахуал

1960-жылдардың соңы мен 1970-жылдардың басында ауылдық жерлерде, сондай-ақ жаңа өнеркәсіп аймақтарында пайда болған жас қалаларда мәдениет ошақтарын салу бұрын-соңды болмаған қарқынмен жүргізілді.

1970-жылдардың басы халықаралық қатынастарда белгілі бір шиеленістің бәсеңдеуі байқалған кезеңмен сипатталды. 1973 жылы Вьетнамдағы соғыс аяқталды. Алайда екі әлеуметтік-саяси жүйе арасындағы бәсекелестік толық тоқтаған жоқ.

2) Мәдени-ағарту мекемелерінің дамуы

1970-жылдары мәдени-ағарту мекемелері жедел дамыды. Республикада әртүрлі ведомстволарға қарасты 19 мыңнан астам кітапхана жұмыс істеп, олардың қоры 13 млн-нан астам дананы құрады. Мәтіндегі дерек бойынша, халықтың шамамен 70%-ға жуығы кітапханадан кітап алып оқыған.

Клуб мекемелерінің саны 8250 болды. Ауылдық жерлердегі клубтар саны мәтінде келтірілген дерекке сәйкес өсті. Дегенмен мәдени қызмет көрсету сапасы мен жалпы мәдени деңгей бірқатар өңірде әлі де төмен болып қалды.

Халыққа білім беру ісі де ілгеріледі: 1970 жылы 1,2 млн оқушы аттестациядан өтті.

3) Еңбекшілердің әл-ауқаты және ақпарат кеңістігі

Еңбекшілердің әл-ауқатының жақсаруы және бос уақыттың көбеюі рухани қажеттіліктердің артуына ықпал етті. 1965–1975 жылдар аралығында мәдени мақсаттарға жұмсалған қаржы көлемі 2,5 есе өсті.

Алматыда энергетика және халық шаруашылығы бағытындағы жоғары оқу орындары жақсы жабдықталған жаңа ғимараттарға көшті. Сонымен бірге қазақ, орыс, ұйғыр, неміс тілдерінде баспасөз өнімдері тұрақты түрде шығарылды: мәтінде жыл сайын 30 млн данаға жуық таралым және 415 атаулы газет-журнал туралы дерек келтіріледі.

Әдебиеттер (тақырыпқа сәйкес)

  • Аспендияров С. Қазақстан тарихының очерктері. Алматы, 1994.
  • Қазақ ССР тарихы (4–5 том). Алматы, 1981.
  • Кучкин А.П. Советизация казахского аула. Мәскеу, 1962.

Бақылау сұрақтары, аудиториялық жұмыс, үй тапсырмасы

Бақылау сұрақтары

  1. 1970-жылдардағы әлемдегі саяси ахуалдың сипаты.
  2. 1970-жылдардағы клуб мекемелерінің саны және олардың рөлі.
  3. Еңбекшілердің әл-ауқатының жақсаруының негізгі себептері.

Аудиториялық тапсырмалар

  • 1960–1970 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір туралы әңгімелесу.
  • СӨЖ (өзіндік жұмыс) жазу.

Үй тапсырмасы

  • Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы.
  • Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының дамуы.
  • Саяси өмір және ұлттық қатынастар.

Әдебиеттер тізімі

  • Кенжебаев Б. Әдебиет белестері. Алматы, 1986.
  • Жевано Е. Казахстан в период преобразований (1928–1991). Шымкент, 1989.
  • Қазақ ССР тарихы (4–5 том). Алматы, 1981.

№9 семинар тақырыбы: 1970–1980 жылдардағы Қазақстан

Бұл бөлім экономикалық реформалардың ықпалын, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы құрылымындағы теңгерімсіздіктерді және ұлттық қатынастарға әсер еткен саяси үрдістерді жүйелейді.

Сабақ жоспары

  1. Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы
  2. Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының дамуы
  3. Саяси өмір және ұлттық қатынастар

Оқуға арналған тезистер

1970–1980 жылдары экономиканың шикізаттық бағыты күшейіп, өңдеуші салалардың жеткілікті дамымауы байқалды. Бұл өз кезегінде халық тұтынатын тауарлар өндірісінің (тамақ және жеңіл өнеркәсіп) баяу өсуіне әкелді.

1) Әлеуметтік-экономикалық даму және 1966 жылғы реформа

1966 жылы басталған экономикалық реформа бастапқы кезеңде белгілі дәрежеде серпін берді. Ынталандырудың жаңа жүйесі бойынша Қазақстанда 1578 кәсіпорын жұмыс істеді, бұл кәсіпорындардың жалпы санының шамамен 84%-ын құрады.

Алайда кейінгі жылдары шикізат салаларын дамытуға басымдық берілуі өңдеуші және қайта өңдеуші өндірістердің, сондай-ақ халық тұтынатын тауарлар шығаратын салалардың жеткіліксіз дамуына әсер етті. Нәтижесінде республика экономикасында тұтастай КСРО-ға тән құрылымдық үйлесімсіздіктер айқындала түсті.

2) Өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы және басқару жүйесі

КСРО-дағы саяси ахуалдың өзгеруі экономикалық реформалардың мүмкіндігін тарылтып, кейін олардың тежелуіне әкелді. 1971–1985 жылдары Қазақстандағы өндірістік және ғылыми-өндірістік бірлестіктер саны 28-ден 162-ге дейін өсті, ал олардың құрамындағы кәсіпорындар саны 97-ден 610-ға дейін артты.

Ауыл шаруашылығын материалдық тұрғыдан қамтамасыз етуге бағытталған шешімдер қабылданып, ауыл мұқтажына бөлінетін қаражат көлемі де өсті. Дегенмен 1970-жылдары және 1980-жылдардың басында басқарудың әкімшіл-әміршіл жүйесі үстем болып, шаруашылықтың тиімділігін шектеді.

3) Саяси өмір және ұлттық қатынастар

КПСС жүйесіндегі дағдарыстық үрдістер әлеуметтік-экономикалық саясатқа да, ұлттық қатынастар саласына да әсер етті. Брежнев кезеңінде «мәселелер жоқ» деген ұстаным басым болғанымен, іс жүзінде ұлттық мәселелер жүйесінде проблемалар шешілгеннен гөрі жылдамырақ қордаланды.

Ұлттардың өзін-өзі билеу қағидасы көбіне формалды сипатта қалып, қоғамдық-саяси кеңістікте еуропоцентризм басым болды. 1970–1980 жылдары ресми идеологиялық бағыттардың бірі ұлтшылдыққа және патриархалдық құрылымды дәріптеуге қарсы күрес ретінде көрініс тапты.

Әдебиеттер (тақырыпқа сәйкес)

  • Кучкин А.П. Советизация казахского аула. Мәскеу, 1962.
  • Асылбеков М. Индустриализация Казахстана и ее социально-экономические последствия. Мысль, 1993–1994.
  • Аспендияров С. Қазақстан тарихының очерктері. Алматы, 1994.

Бақылау сұрақтары, аудиториялық жұмыс, үй тапсырмасы

Бақылау сұрақтары

  1. 1966 жылғы реформаның бастапқы кезеңдегі ықпалы.
  2. КСРО-дағы саяси ахуалдың өзгеруінің реформаларға әсері.
  3. Ұлттық мәселелердің 1970–1980 жылдардағы көрінісі.

Аудиториялық тапсырмалар

  • Әртүрлі ұлттардың шығу тегі туралы талқылау.
  • Хаттамамен (дерекпен) жұмыс.

Үй тапсырмасы

  • 1980-жылдардағы Қазақстан.
  • Қайта құрудың басталуы.
  • 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы.

Әдебиеттер тізімі

  • Бейсқұлов. Желтоқсан ызғары. Алматы.
  • Н.Ә. Назарбаев. Қазақстанның өз жолы, өз болашағы бар. Егемен Қазақстан, 1992 ж. 16 желтоқсан.
  • Қонаев. Өтті дәурен осылай. Алматы, 1991.