ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЖЕДЕТІЛГЕН ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ПРОЦЕСІ
Қазақстанның жеделдетілген экономикалық және әлеуметтік үдерісі
Қазақстан өз азаматтары үшін өмір сүрудің жоғары стандарттарын қалыптастыра отырып, әлемде тиімді дамып келе жатқан елдердің қатарына қосылуға тиіс. Бұған біз ұлт пен экономиканың бәсекеге қабілеттілігі күшейген жағдайда ғана қол жеткіземіз.
3.1 Инновациялық экономика құру және шикізаттық емес секторды дамыту
Біз экономиканы әртараптандыруға бағытталған индустриялық-инновациялық стратегияны іске асыра бастадық. Бұл — болашаққа бағдарланған бағдарлама. Бәсекеге қабілетті экономикалық үлгіні таңдай отырып, бәсекелестік әлеуеті жоғары басым салаларды дамытуға кірістік және қазақстандық кластерлер жүйесінің қалыптасуына жол аштық.
Кластерлік жоспар
Жыл ортасына қарай кемінде 5–7 кластер құру және дамыту жоспары болуы қажет. Басым бағыттарға туризм, мұнай-газ машиналарын жасау, тамақ және тоқыма өнеркәсібі, көлік-логистикалық қызметтер, металлургия және құрылыс материалдары өндірісі кіреді. Дәл осы салалар ұзақ мерзімді мамандануды айқындайды.
Біз жаңа технологиялар мен жаңа экономиканы енгізуге мүмкіндік беретін басқарудың түбегейлі жаңа жүйесін — Ұлттық инновациялық жүйені — құруды қолға алдық. Индустриялық-инновациялық дамудың инфрақұрылымы қазірдің өзінде қалыптасты.
Капиталдандыру
730 млн АҚШ долл.
Мемлекеттік даму институттары
Жобалар портфелі
1,2 млрд АҚШ долл.+
Инвестициялық жобалар
2004 жыл
204 жоба
Жартысы институттар қолдауымен
Стратегиялық міндет — бәсекеге қабілетті елдердің қатарынан лайықты орын алу. Сондықтан мемлекет пен жеке меншік сектор өзара сенімге негізделген, нәтижеге жұмыс істейтін әріптестік орнатуға тиіс.
3.2 Шағын және орта бизнес
Жапония, Германия, Бельгия, Италия сияқты елдерде шағын және орта бизнес барлық кәсіпорындардың 90%-дан астамын құрайды. Көптеген дамыған экономикаларда олар жалпы ішкі өнімнің 50%-дан астамын береді. Сондықтан шағын және орта кәсіпкерлікті дамытудың түбегейлі жаңа идеологиясын қалыптастыру қажет.
Бастамашылдыққа жағдай
Кәсіпкерлік ортаның бастамашылдығын іске асыруға қолайлы жағдай жасалуы тиіс. Әрбір іскер қазақстандық осы ортаға кірігіп, инновациялық экономикадағы өз орнын табуы қажет.
Өңірлер экономикада батыл әрі өршіл болуы керек. Жаңа идеологияға сай заңнаманы сапалық тұрғыдан жақсарту — кезек күттірмейтін міндет. Сондай-ақ мемлекеттік кәсіпорындар мен мегахолдингтердің, ең алдымен ірі мемлекеттік компаниялар мен монополиялардың өзіне тән емес функцияларын шағын және орта бизнеске беру жұмыстарын нақты аяқтайтын уақыт келді. Бұл қадам бизнеске жаңа тыныс ашады.
Бірқатар стратегиялық маңызды мемлекеттік компаниялар акцияларының пакеттерін басқаруды арнайы құрылатын мемлекеттік холдинг компаниясына беру қажет. Әрине, қарсылық та, созбалаң да болуы мүмкін, бірақ Үкімет бұл іске батыл кірісуге тиіс.
Қаржыға қолжетімділік
Даму банкі мен Инвестициялық қор ресурстары барлық кәсіпкерлер үшін бірдей қолжетімді емес. Сондықтан «Шағын кәсіпкерлікті дамыту қорлары» өзіндік бір ірі қаржылық тетікке айналуы тиіс.
Қосымша қолдау
Биыл республикалық бюджеттен Қорға қосымша 10 млрд теңге бөлу жоспарланады. Нәтижесінде шағын бизнес субъектілерін кредиттеу мүмкіндігі 25 млрд теңгеге дейін өседі.
Биылдан бастап банк кредиттеріне кепілдік беру мен сақтандыру тетіктерін іске қосу қажет. Бұл — шағын және орта бизнеске көрсетілетін елеулі мемлекеттік қолдау.
3.3 Аграрлық мәселелер
Биыл үш жылдық аграрлық азық-түлік бағдарламасын іске асыру аяқталады. Біз аграрлық бизнесті мемлекеттік реттеу мен қолдау жүйесін негізінен қалыптастырдық. Үстіміздегі жылы ауыл шаруашылығы өндірісін дамытуға республикалық бюджеттен 57,9 млрд теңгеден астам қаржы бөлінеді — бұл рекордтық көрсеткіш.
Құқықтық негіз
«Агроөнеркәсіп кешені мен ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» заңды қабылдау қажет.
Алдағы уақытта Дүниежүзілік сауда ұйымына кіру отандық ауыл шаруашылығы өнімдерінің бәсекеге қабілеттілігіне айрықша талаптар қояды. Сондықтан ауыл шаруашылығы шикізатын өндіру мен өңдеу саласында кластерлік бастамаларды іске асыру арқылы аграрлық өндірісті индустрияландыруға ерекше назар аудару керек.
Жеке меншік сектордың назарын осы бағытқа шоғырландыру, сондай-ақ кредиттер мен агроиндустриялық саясат құралдарын дәл осы арнаға бағыттау маңызды.
3.4 Қаржылық сектор
Қаржы секторын одан әрі дамыту үшін құнды қағаздар нарығын дамыту және 2005–2007 жылдарға арналған жинақтаушы зейнетақы жүйесін дамыту бағдарламалары қабылданды. Ендігі міндет — осы бағдарламаларды сапалы іске асыру.
Ашықтық стандарты
Банктер қызметі ашықтықтың үлгісі болуы тиіс. Бұл, ең алдымен, меншік құрылымы мен аффилиирленген тұлғалар туралы ақпаратқа қатысты.
Тәуекелді шектеу
Аффилиирленген тұлғалармен жасалатын мәмілелер банктерді орынсыз тәуекелге итермелемеуі керек. Қадағалау органы бұл жұмысты жүйелі әрі батыл жүргізуге міндетті.
Банк шешімдеріне елеулі ықпалы бар барлық тұлғалар уәкілетті органның келісімі арқылы өз мәртебесін нақты айқындауы тиіс. Сонымен қатар банктердің инвестициялық қызметіне қойылатын талаптарды топтастыру негізінде ретке келтіру қажет.
3.5 ХХІ ғасыр деңгейінде білім беру және кәсіптік даярлау
ХХІ ғасырда білімін дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелері анық. Болашақтың жоғары технологиялық және ғылымды қажетсінетін өндірістері үшін кадрлар қорын қалыптастыруымыз керек. Қазіргі заманғы білім беру жүйесінсіз және кең ауқымда ойлайтын басқарушыларсыз инновациялық экономиканы құру мүмкін емес.
ЖОО міндеті
Қазақстан жоғары оқу орындарының міндеті — әлемдік стандарт деңгейінде білім беру. Жетекші оқу орындарының дипломдары халықаралық деңгейде танылуға тиіс.
Әрбір қазақстандықтың жоғары білім алуына нақты кепілдік беру қажет. Студенттердің оқуын бюджеттен қаржыландырудың бірыңғай жүйесін құру үшін білім беру кредиттерінің көлемін 50%-ға арттыру маңызды. Сонымен бірге, осы кредиттердің қайтарылуына мемлекеттің кепілдігін қамтамасыз ете отырып, екінші деңгейлі банктер арқылы студенттерді кредиттеудің заманауи жүйесін құру керек.
Каникул кезеңінде студенттерді құрылыс отрядтарында тұрғын үй салуға тарту, сондай-ақ елді көгалдандыруға бағытталған «Жасыл ел» бағдарламасын кеңейтіп, студенттердің қатысуын жүйелеу мәселесі де нақты қарастырылуға тиіс.
Оқытушыларды қолдау
Оқытушылардың мәселелері белгілі және олар кезең-кезеңімен шешілуі тиіс. Білім және ғылым министрлігі жоғары оқу орындарының қауымдастығымен бірлесіп, профессор-оқытушылар құрамын қолдау жүйесін әзірлеген жөн.
Мысалы, шетелде тағылымдамадан өтуге немесе бір жыл бойы ғылыми зерттеу жүргізуге мүмкіндік беретін, грант мәртебесіне ие «Үздік оқытушы» мемлекеттік стипендиясын тағайындауға болады.
Тапсырма бойынша биыл Қазақстан ұлттық университеті мен Еуразия ұлттық университетіне 20 шетелдік оқытушы-кеңесші тарту үшін 2 млн АҚШ доллары бөлінеді. Олай болса, батысқа танымал өзіміздің үздік мамандарымызды да осындай қолдаумен ынталандыру қажет.
Ең алдымен, елімізде сұраныс жоғары болып, кейде кадрларды сырттан шақыруға мәжбүр ететін техникалық мамандықтарды дамыту қажет. Барлығы мектептен басталады: 2008 жылдан бастап 12 жылдық жалпы орта білім беруге көшу, педагогтердің кәсіби деңгейін көтеру, оқулықтар мен білім беру бағдарламаларының сапасын арттыру маңызды. Мұғалім мамандығының беделі мен абыройын қайтару — ортақ міндет.
3.6 Ана, бала және аға ұрпақ
Стратегияның маңызды бағыты — қоғамның әлсіз қорғалған мүшелерінің: балалардың, олардың аналарының және аға ұрпақтың өмір сапасын лайықты деңгейде қамтамасыз ету. Мемлекет бұл мәселелерді шешу үшін қажетті ресурстарды аямауға тиіс.
Дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету
Балалар мен жүкті әйелдерді дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету жөнінде нақты шаралар қабылданды. Енді оларды толық әрі сапалы іске асыру қажет.
Әлеуметтік қолдау
2003 жылдан бастап бала тууына байланысты біржолғы жәрдемақы төленеді. Сонымен қатар әлеуметтік қамсыздандыруды қарапайым әрі түсінікті үш деңгейлі жүйе қағидаты бойынша жетілдіруге бағытталған әлеуметтік реформаларды жалғастыру қажет.