Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық даму стратегиясы
Индустриялық-инновациялық даму стратегиясының басқарушылық өзегі
Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен бекітілген 2003–2015 жылдарға арналған индустриялық-инновациялық даму стратегиясында маңызды міндеттердің бірі ретінде мақсатты инвестициялық және ғылыми-техникалық стратегияларды іске асыру, сондай-ақ инвестициялық белсенділікті реттеу мен ынталандыру белгіленеді. Бұл өз кезегінде индустриялық-инновациялық дамуды мемлекеттік басқарудың қолданыстағы жүйесін қайта қарауды және белгілі бір дәрежеде қайта құруды талап етеді.
Стратегиялық мақсаттарға жету үшін жаңа мемлекеттік даму институттарын құру және қолданыстағы институттарды нығайту қажет: Қазақстанның инвестициялық қоры, Қазақстан Даму Банкі, Инновациялық қор, Экспортты сақтандыру корпорациясы.
Даму институттары жүйесінің қағидаттары
Даму институттарының тұрақты жұмысы орталықсыздандыру, мамандандыру, бәсекелестік және ашықтық қағидаттарына негізделген бірыңғай жүйені қалыптастыруға бағытталуы тиіс.
Орталықсыздандыру
Бұл қағидат жеке сектор бастамаларын (оның ішінде қаржылай қолдауды) қолдау көздерінің көптүрлі болуын білдіреді. Практикада мемлекет қаржы және ақпараттық ресурстарды бір ғана институтқа шоғырландырмайды.
- Шешім қабылдаудағы ықтимал жүйелік қателердің алдын алады.
- Бәсекелестік негізін қалыптастырып, қолдауда ашық саясатқа мүмкіндік береді.
- Жеке сектор бастамаларын тереңірек талдауға жағдай жасайды.
Мысалы, перспективалы жоба бір институттан қолдау таппаса, басқа институт арқылы қолдау алу мүмкіндігі сақталады.
Мамандану
Даму институттары белгілі бір операцияларға және/немесе қызмет түрлеріне мамандануы тиіс. Сонымен қатар, олар негізгі бағытына жатпайтын операцияларды да жүзеге асыра алады, бірақ мұндай қызметке лимиттер белгіленеді.
Қазақстан Даму Банкі — жобаларды банктік кредиттеу арқылы қаржыландыру.
Қазақстанның инвестициялық қоры — жарғылық капиталға үлестік (бақылаусыз) қатысу арқылы.
Инновациялық қор — гранттар (оның ішінде ғалымдар мен ғылыми мекемелерге) және капиталға үлестік қатысу арқылы.
Бәсекелестік
Институттардың қызметін бәсекелестік негізде құру олардың нарықтық институттарға ұқсас жұмыс істеу логикасымен байланысты. Бұл қағидат қандай да бір институттың нәтижелерін салыстыруға және салмақтауға мүмкіндік береді.
Ашықтық
Ашықтық менеджерлердің есептілігі мен жауапкершілігін күшейтуді, қаржы ресурстарын мақсатты әрі тиімді пайдалану үшін бақылауды қамтамасыз ететін корпоративтік басқарудың ашық жүйесін қалыптастыруды білдіреді.
Мемлекет даму институттарының алдына қойылған міндеттерді орындауына кедергі келтіретін кез келген қысымнан қорғауды қамтамасыз етуі тиіс. Осы мақсатта мінсіз іскерлік беделі бар тәуелсіз директорлар институты және корпоративтік басқарудың заманауи құралдары қолданылады.
4.1. Қазақстанның инвестициялық қоры
Мақсаты
Қазақстанның инвестициялық қорының (ҚИҚ) мақсаты — Қазақстанда да, шет елдерде де кәсіпорындардың жарғылық капиталына үлестік және бақылаусыз қатысу арқылы жеке сектордың экономиканың шикізаттық емес секторындағы бастамаларына қаржылай қолдау көрсету.
Құрылу себептері
ҚИҚ-ты құру қажеттілігі қор нарығының жеткілікті дамымауымен, отандық компаниялардың капиталдануының төмендігімен және ішкі нарықта өңдеуші өнеркәсіпке инвестиция ағынына ықпал ететін барабар нарықтық тетіктердің болмауымен байланысты. ҚИҚ-тың іске қосылуы қаржы секторы үшін қызмет етудің сапалы жаңа деңгейіне өтудің белгісі ретінде қарастырылады.
Қаржы нарығына ықпалы және әріптестік
Банктермен және басқа да қаржы агенттерімен әріптестік жаңа өндірістер мен қаржы нарығын дамытуға серпін береді. Жеке инвестициялық қорлар пайда болған сайын мемлекеттік қаржы институты ретіндегі ҚИҚ рөлі кезең-кезеңімен қысқарады; нарықта 3–5 жеке инвестициялық қор қалыптасқан жағдайда жекешелендіру мәселесі өзекті болады.
Жобаларды іріктеу және бағалау
Қаржылай қолдау көрсету туралы шешім ҚҚТ әдіснамасы бойынша кешенді талдау жүргізіліп, тізбектің неғұрлым маңызды элементтері айқындалғаннан кейін қабылданады. Егер талдау бірқатар өндірістерді құру қажеттігін көрсетсе, онда қажетті негізгі өндірістерді құруды көтермелеу көзделеді.
Басты өлшем
Коммерциялық қайтарымдылық
Қосымша өлшем
Экспортқа бағдар
Қосымша өлшем
Импорт алмастыру
Қаржыландыру форматы және шығу қағидасы
Жобаларды қаржыландыруды жеңілдету үшін, жеке секторда қаражат жетіспеген жағдайда ҚИҚ жарғылық капиталға қатысу арқылы бірлесіп қаржыландыруға қатысады, алайда бақылау пакетiн алмайды. Сонымен бірге жобаны іске асыру аяқталғаннан кейін мемлекеттік үлесті сату жөнінде нақты ереже бекітілуі тиіс. Бұл тәсіл ҚИҚ-қа жаңа, оның ішінде жоғары технологиялы өндірістерді құруға ғана емес, бағалы қағаздар нарығын дамытуға да ықпал етуге мүмкіндік береді.
Институттармен өзара толықтыру
ҚИҚ Қазақстан Даму Банкімен тығыз байланыста жұмыс істеуі тиіс: екі институт жобаларды банк желісі арқылы қаржыландыру және капиталды бастапқы орналастыру бағыттарында бірін-бірі толықтырады.
Халықаралық ынтымақтастық
Таяу және орта мерзімді перспективада ҚИҚ қызметіне шетелдік маманданған қаржы ұйымдарын тарту мәселесі қарастырылады. Ынтымақтастық шетелдік мамандарды тартумен қатар ҚИҚ жарғылық капиталына қатысу формасында да жүзеге асырылуы мүмкін.
Қазақстан Республикасының Президенті
Н. Назарбаев