Қазақша рефераттар

Өтімділік коэффициенті

Өтімділік көрсеткіштері мен лимиттер

Банктің өтімділігі коэффициенттер және валюталық лимиттер жүйесі арқылы бағаланады. Негізгі көрсеткіштер:

  • Коэффициент

    Ағымдағы өтімділік коэффициенті (k4)

  • Коэффициент

    Қысқа мерзімді өтімділік коэффициенті (k5)

  • Лимит

    Ағымдағы валюталық өтімділік лимиті

  • Лимит

    Қысқа мерзімді валюталық өтімділік лимиті

  • Лимит

    Орта мерзімді валюталық өтімділік лимиті

Ең төменгі мәндер (k4 және k5 үшін) уәкілетті органмен белгіленеді.

k4: Ағымдағы өтімділік коэффициенті қалай есептеледі

Банктің ағымдағы өтімділік коэффициенті (k4) жоғары өтімді активтердің орташа айлық мөлшерінің талап ету бойынша міндеттемелердің орташа айлық мөлшеріне қатынасы ретінде есептеледі.

Маңызды нақтылау

Коэффициенттерді есептегенде талап ету бойынша міндеттемелер құрамына талап ету бойынша барлық міндеттемелер, соның ішінде есеп айырысу мерзімі белгіленбеген міндеттемелер де енгізіледі.

k5: Қысқа мерзімді өтімділік коэффициенті

Қысқа мерзімді өтімділік коэффициенті (k5) өтімділігі жоғары активтерді қоса алғанда, өтеуге дейін 3 айдан аспайтын активтердің орташа айлық мөлшерінің, талап ету бойынша міндеттемелерді қоса алғанда, өтеуге дейін 3 айдан аспайтын міндеттемелердің орташа айлық мөлшеріне қатынасы ретінде есептеледі.

Ерекше жағдай

Қазақстан Республикасының Үкіметі және Ұлттық Банк шығарған мемлекеттік бағалы қағаздар, сондай-ақ 41-тармақтың 6)–8) тармақшаларында көрсетілген (бірақ жоғары өтімді активтер құрамына тікелей кірмейтін) бағалы қағаздар, егер олар қамтамасыз ету болып табылатын міндеттемелер міндеттемелердің орташа айлық мөлшеріне енгізілсе, активтердің орташа айлық мөлшеріне енгізіледі.

Жоғары өтімді активтер (k4 үшін базалық құрам)

Жоғары өтімді активтер есебіне төмендегі активтер енгізіледі. Егер бағалы қағаздар кері сатып алу шарттарымен сатылған, кепілге берілген немесе Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес өзге де ауыртпалық салынған болса, олар бұл есепке қосылмайды.

  1. 1) Қолма-қол ақша

    Кассалық қаражат және соған теңестірілетін қолма-қол құралдар.

  2. 2) Тазартылған қымбат металдар

    Стандарттарға сәйкес тазартылған бағалы металдар.

  3. 3) Мемлекеттік және квазимемлекеттік бағалы қағаздар

    Қазақстан Республикасы Үкіметі және Ұлттық Банк шығарған мемлекеттік бағалы қағаздар, сондай-ақ «Қазақстан ипотекалық компаниясы» АҚ шығарған борыштық бағалы қағаздар.

  4. 4) Талап ету бойынша салымдар (банктердегі)

    Ұлттық Банктегі, Қазақстан Республикасының банктеріндегі және ұзақ мерзімді борыштық рейтингі Standard & Poor’s бойынша BBB деңгейінен төмен емес (немесе өзге агенттіктердің ұқсас деңгейі) резидент емес банктердегі талап ету бойынша салымдар.

  5. 5) «Овернайт» заемдары

    Қазақстан Республикасының банктеріне және S&P бойынша BBB деңгейінен төмен емес (немесе баламалы) рейтингі бар резидент емес банктерге берілетін «овернайт» заемдары.

  6. 6) Рейтингі талапқа сай елдердің мемлекеттік бағалы қағаздары (шетел валютасында)

    2006 жылғы 25 ақпандағы № 46 қаулымен белгіленген ең төмен талап етілетін деңгейден төмен емес тәуелсіз ұзақ мерзімді рейтингісі бар елдердің шетел валютасындағы мемлекеттік бағалы қағаздары.

  7. 7) Халықаралық қаржы ұйымдарының облигациялары

    2004 жылғы 9 ақпандағы № 25 қаулымен бекітілген тізбеге енгізілген халықаралық қаржы ұйымдарының облигациялары.

  8. 8) Рейтингі талапқа сай шетел эмитенттерінің облигациялары

    2004 жылғы 9 ақпандағы № 25 қаулымен белгіленген рейтинг агенттіктерінің бірінің талап етілетін ең төменгі рейтингісіне сәйкес келетін шетел эмитенттерінің облигациялары.

Есептеулердегі міндеттемелер құрамы

k4 және k5 үшін

Талап ету бойынша міндеттемелер мөлшеріне талап ету бойынша барлық міндеттемелер енгізіледі, оның ішінде есеп айырысу мерзімі белгіленбеген міндеттемелер де кіреді.

Валюталық лимиттер үшін

Талап ету бойынша міндеттемелерге талап ету бойынша барлық міндеттемелер және есеп айырысу мерзімі белгіленбеген міндеттемелер қосылады. Сонымен қатар, кредитордың міндеттемені мерзімінен бұрын өтеуді талап етуге шартсыз құқығы бар мерзімді міндеттемелер де енгізіледі (банктерден басқа жеке және заңды тұлғалардың мерзімді және шартты депозиттері бұл құрамға кірмейді).

Өтімділік коэффициенттерін есептегенде алып тасталатын позициялар

Өтімділік коэффициенттерін есептеу кезінде төмендегілер есептен шығарылуы тиіс:

  • 1) Жіктелген активтер

    Активтерді және шартты міндеттемелерді жіктеу ережесіне сәйкес жіктелген активтер (бірінші және екінші санаттағы күмәнді активтерден басқа).

  • 2) Инвестицияланбаған қалдықтар

    Кастодиан шарттары негізінде сақтауға және сенімгерлік басқару шарттары негізінде банк қабылдаған қаражаттың инвестицияланбаған қалдықтары.

  • 3) Оффшорлық аймақтарға байланысты талаптар

    Оффшорлық аймақтарда тіркелген заңды тұлға болып табылатын Қазақстан Республикасының резидент еместеріне, сондай-ақ уәкілетті орган белгілеген оффшорлық аймақтар тізбесіне енгізілген немесе ЭЫДҰ-ның ақпарат алмасу жөніндегі міндеттемесін қабылдамаған оффшорлық аймақтарға қатысты тәуекелі бар құрылымдарға байланысты талаптар.

Валюталық өтімділік лимиттері: нормалар және формулалық логика

Ағымдағы валюталық өтімділік

Лимит: 0,9-дан кем емес. Есептеу: шетел валютасындағы жоғары өтімді активтердің орташа айлық мөлшері / сол валютамен талап ету бойынша міндеттемелердің орташа айлық мөлшері.

Ескерту: шетел валютасындағы жоғары өтімді активтер құрамына 41-тармақтағы активтер кіреді, бірақ тазартылған қымбат металдар кірмейді.

Қысқа мерзімді валюталық өтімділік

Лимит: 0,8-ден кем емес. Есептеу: 3 айға дейінгі шетел валютасындағы активтер / 3 айға дейінгі сол валютадағы міндеттемелер (орташа айлық мөлшерлер).

Орта мерзімді валюталық өтімділік

Лимит: 0,6-дан кем емес. Есептеу: 1 жылға дейінгі шетел валютасындағы активтер / 1 жылға дейінгі сол валютадағы міндеттемелер (орташа айлық мөлшерлер).

Есептеу қағидалары (валюталық лимиттер)

  • Қысқа және орта мерзімді валюталық өтімділік лимиттерін есептегенде активтер мөлшеріне, 44-тармақта көрсетілген алып тасталатын активтерді қоспағанда, өтеуге дейін тиісті мерзімі бар барлық активтер қосылады.
  • 43-тармақта аталған және шетел валютасында жоғары өтімді активтерге кірмейтін бағалы қағаздар, егер олар қамтамасыз ету болып табылатын шетел валютасындағы міндеттемелер міндеттемелердің орташа айлық мөлшеріне енгізілсе, шетел валютасындағы активтер құрамына енгізіледі.
  • Әрбір уақыт аралығындағы активтер мен міндеттемелер сомасын есептегенде алдыңғы уақыт аралығының сомалары да ескеріледі.
  • Ағымдағы, қысқа мерзімді және орта мерзімді валюталық өтімділік көрсеткіштері әрбір шетел валютасы бойынша айдың бірінші күніндегі жағдай бойынша есептеледі (оның ішінде, өткен есепті айдағы міндеттемелердің орташа айлық мөлшері банктің жалпы міндеттемелерінің орташа айлық мөлшерінің кемінде 1%-ын құраса).
  • Банктер 2006 жылғы 1 қазаннан бастап ағымдағы, қысқа мерзімді және орта мерзімді валюталық өтімділік лимиттерін сақтауға міндетті.

Резидент еместер алдындағы қысқа мерзімді міндеттемелер лимиті

Норматив және есептеу

Қазақстан Республикасының резидент еместері алдындағы қысқа мерзімді міндеттемелердің ең жоғары лимиті 1 мөлшерінде белгіленеді.

Есептеу: резидент еместер алдындағы міндеттемелер сомасы / банктің меншікті капиталы.

Міндеттемелер құрамына не кіреді

  • Резидент еместер алдындағы талап ету бойынша міндеттемелер (есеп айырысу мерзімі белгіленбеген міндеттемелерді қоса алғанда).
  • Бастапқы өтеу мерзімі 1 жылға дейінгі резидент еместер алдындағы мерзімді міндеттемелер.
  • Кредитордың мерзімінен бұрын өтеуді талап етуге шартсыз құқығы бар резидент еместер алдындағы мерзімді міндеттемелер (банктерден басқа жеке және заңды тұлғалардың мерзімді және шартты депозиттері бұл құрамнан шығарылады).

Қолданылу мерзімі және өтпелі тәртіп

  • Банктер 2006 жылғы 1 шілдеден бастап осы лимитті сақтауы тиіс.
  • Егер 2006 жылғы 1 шілдеде нақты мән белгіленген лимиттен асып кетсе, банкке төмендегідей кезең-кезеңімен төмендету тәртібі қолданылады:
  1. 2006 жылғы 1 қазанға дейін көлемі уәкілетті орган 2006 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша есептеген нақты мәннен аспайтын деңгейге жеткізілуі тиіс.
  2. 2006 жылғы 1 қазаннан 2007 жылғы 1 шілдесіне дейін көлемі 2006 жылғы 1 сәуірдегі жағдай бойынша есептелген нақты мәннен аспауы тиіс.
  3. 2007 жылғы 1 шілдеге дейін көлемі нормативтік мәнге келтірілуі тиіс.

Осы өтпелі тәртіп сақталған жағдайда, 2007 жылғы 1 шілдеге дейін пруденциалдық норматив бұзылды деп танылмайды.

Нормативтердің орындалмауы қашан анықталады

Шешуші критерий

Есепті кезең ішінде банктің кредиторлар мен салымшылар алдында мерзімі өткен міндеттемелері болған немесе Қазақстан Республикасының төлемдер және ақша аударымдары туралы заңнамасының бұзылу фактілері анықталған жағдайда, орташа айлық негізде есептелген мәндерге қарамастан, өтімділік нормативтері орындалмаған деп есептеледі.