Қазақстан Республикасының Заңы жайлы
Қазақстан Республикасының техникалық реттеу жүйесі
Қауіпсіздік, стандарттау және сәйкестікті растаудың құқықтық негіздері
Бұл Заң Қазақстан Республикасында өнімнің, көрсетілетін қызметтің және процестердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік техникалық реттеу жүйесінің құқықтық негіздерін белгілейді.
1-тарау. Жалпы ережелер
Төменде осы Заңда қолданылатын негізгі ұғымдар, Қазақстан Республикасының техникалық реттеу туралы заңнамасының құрамы, қолданылу саласы, сондай-ақ техникалық реттеудің мақсаттары мен қағидаттары жүйеленіп берілген.
Негізгі екпін
Техникалық реттеу қауіпсіздік, стандарттау, сәйкестікті растау және аккредиттеу арқылы өнім мен қызмет сапасының сенімді дәлелденуіне негізделеді.
Нәтиже
Тұтынушыны жаңылыстырудың алдын алу, техникалық кедергілерді азайту және бәсекеге қабілеттілікті арттыру көзделеді.
1-бап. Негізгі ұғымдар
Осы Заңда төмендегі терминдер мен анықтамалар пайдаланылады. Анықтамалар редакциялық тұрғыдан түзетіліп, мағынасы сақтала отырып ықшам әрі бірізді берілді.
Аккредиттеу және құжаттар
Құзыреттілікті ресми тану- 1) Аккредиттеу
- Аккредиттеу жөніндегі органның заңды тұлғаның белгілі бір салада техникалық реттеу объектілерінің белгіленген талаптарға сәйкестігін растау бойынша жұмыстарды орындауға құқылы екенін ресми танитын рәсімі.
- 2) Аккредиттеу аттестаты
- Сәйкестікті растау және аккредиттеу саласындағы ережелерге сәйкес берілетін, сәйкестікті растау жөніндегі органның және (немесе) сынақ зертханаларының (орталықтарының) белгілі бір салада жұмыстар жүргізу құқығын куәландыратын құжат.
- 3) Аудит (сәйкестікті растау саласында)
- Аккредиттелген органдар мен сынақ зертханалары қызметін жүйелі, тәуелсіз және құжатталған талдау, сондай-ақ өтінім берушінің бастамасы бойынша сертификатталған өнімнің, көрсетілетін қызметтің, процестердің және сапа менеджменті жүйелерінің белгіленген талаптарға сәйкестігін бақылау.
Қауіпсіздік және тәуекел
Адам, қоғам, қоршаған орта- 4) Қауіпсіздік
- Қауіпті фактордың іске асу ықтималдығы мен оның салдарының ауырлық деңгейін ескере отырып, адамның өміріне, денсаулығына, қоршаған ортаға (оның ішінде өсімдіктер мен жануарлар дүниесіне) зиян келтіруге байланысты жол берілмейтін қауіп-қатердің болмауы.
- 36) Қауіп-қатер
- Салдарының ауырлық деңгейі ескеріле отырып, адамның өміріне немесе денсаулығына, қоршаған ортаға (оның ішінде жануарлар мен өсімдіктер дүниесіне) зиян келтіру ықтималдығы.
Стандарттар және қорлар
Нормалар мен қолжетімділік- 5) Үйлестірілген стандарт
- Техникалық реттеу саласындағы нормативтік құқықтық актілерде белгіленген талаптардың орындалуын қамтамасыз ететін стандарт.
- 8) Мемлекеттік стандарт
- Уәкілетті орган бекіткен және тұтынушылардың көпшілігі қол жеткізе алатын стандарт.
- 20) Халықаралық стандарт
- Стандарттау жөніндегі халықаралық ұйым қабылдаған және тұтынушылардың көпшілігі қол жеткізе алатын стандарт.
- 22) Стандарттау жөніндегі нормативтік құжат
- Стандарттау қызметінің әр түріне немесе оның нәтижелеріне қатысты нормаларды, ережелерді, сипаттамаларды және қағидаттарды белгілейтін құжат.
- 9) НҚА мен стандарттардың мемлекеттік қоры
- Техникалық реттеу саласындағы нормативтік құқықтық актілердің, стандарттардың және мемлекеттік органдар өз құзыреті шегінде қалыптастыратын өзге де құжаттардың мамандандырылған қорларының жиынтығы.
- 35) Мемлекеттік жүйе тізілімі
- Техникалық реттеу саласындағы нормативтік құқықтық актілер мен стандарттарды есепке алу құжаты.
Сәйкестікті растау
Дәлелдеу және белгілеу- 10) Сәйкестік туралы декларация
- Дайындаушы (орындаушы) айналысқа шығарылатын өнімнің немесе көрсетілетін қызметтің белгіленген талаптарға сәйкестігін куәландыратын құжат.
- 11) Сәйкестікті ерікті растау
- Дайындаушының немесе сатушының бастамасы бойынша жүргізілетін, өнімнің, қызметтің немесе процестердің стандартқа, өзге құжатқа не өтінім берушінің арнайы талаптарына сәйкестігін растау рәсімі.
- 15) Сәйкестік белгісі
- Өнімнің немесе қызметтің нормативтік құқықтық актілерде, стандарттарда және өзге құжаттарда белгіленген талаптарға сәйкестікті растау рәсімінен өткені туралы сатып алушыларды хабардар етуге арналған белгі.
- 25) Міндетті сертификаттау
- Сәйкестікті растау жөніндегі органдардың қатысуымен өнімнің немесе көрсетілетін қызметтің белгіленген талаптарға сәйкестігін растау нысаны.
- 29) Сәйкестікті растау
- Нәтижесі объектінің белгіленген талаптарға сәйкестігін құжаттамалық куәландыру (сәйкестік туралы декларация немесе сәйкестік сертификаты түрінде) болып табылатын рәсім.
- 37) Сәйкестік сертификаты
- Өнімнің немесе көрсетілетін қызметтің белгіленген талаптарға, сондай-ақ стандарттар мен өзге құжаттар ережелеріне сәйкестігін куәландыратын құжат.
- 38) Сертификаттау
- Сәйкестікті растау жөніндегі органның өнімнің немесе көрсетілетін қызметтің белгіленген талаптарға сәйкестігін жазбаша куәландыратын рәсімі.
- 27) Сәйкестікті растау жөніндегі орган
- Сәйкестікті растау жөніндегі жұмыстарды орындау үшін белгіленген тәртіппен аккредиттелген заңды тұлға.
- 19) Сынақ зертханасы (орталығы)
- Өнімнің стандарттау жөніндегі нормативтік құжаттарда белгіленген талаптарға сәйкестігіне сынақ жүргізетін зертхана (оның ішінде мемлекеттік органдар зертханасы).
- 42) Сәйкестікті растау схемасы
- Сәйкестікті анықтау тәсілдері мен кезеңдерін сипаттайтын рәсімдер жиынтығы (сынау, өндірісті бағалау, сапа менеджменті жүйесін бағалау, нормативтік және техникалық құжаттаманы талдау және т.б.).
Объектілер, цикл және қатысушылар
Өмірлік цикл және рөлдер- 12) Өнімнің өмірлік циклі
- Өнімді жобалау, өндіру, пайдалану, сақтау, тасымалдау, өткізу, кәдеге жарату және жою процестері.
- 31) Өнім
- Процестің немесе қызметтің нәтижесі.
- 32) Процесс
- Өнімнің өмірлік циклінің процестерін қоса алғанда, белгілі бір нәтижеге жетуге бағытталған өзара байланысты және дәйекті іс-қимылдар (жұмыстар) жиынтығы.
- 48) Көрсетілетін қызмет
- Беруші мен тұтынушының тікелей өзара іс-қимылының және берушінің тұтынушы қажеттіктерін қанағаттандыру жөніндегі ішкі қызметінің қорытындылары.
- 14) Өтінім беруші
- Сәйкестігін растау үшін өнімді, көрсетілетін қызметті немесе процестерді ұсынған жеке немесе заңды тұлға, сондай-ақ аккредиттеуге және аудитке өтінім берген заңды тұлғалар.
- 17) Дайындаушы (орындаушы)
- Өнімді кейіннен иеліктен шығару немесе өндірістік мақсаттарда өзі тұтыну үшін өндіретін, сондай-ақ өтеулі немесе өтеусіз шарт бойынша жұмыстарды орындайтын жеке немесе заңды тұлға.
- 30) Беруші
- Өнім беретін немесе қызмет көрсететін жеке немесе заңды тұлға.
- 13) Мүдделі тараптар
- Қызметі техникалық реттеу саласындағы нормативтік құқықтық актілерді әзірлеумен тікелей байланысты жеке тұлғалар және олардың қауымдастықтары, одақтары, сондай-ақ қатысуы халықаралық шарттарда көзделген өзге де тұлғалар.
Жүйе, комитеттер және кедергілер
Инфрақұрылым және үйлестіру- 6) Мемлекеттік техникалық реттеу жүйесі
- Өз құзыреті шегінде техникалық реттеу саласындағы жұмыстарды жүзеге асыратын мемлекеттік органдардың, жеке және заңды тұлғалардың, сондай-ақ нормативтік құқықтық актілер мен стандарттардың жиынтығы.
- 43) Техникалық кедергі
- Нормативтік құқықтық актілер мен стандарттардағы талаптардың әртүрлілігі немесе өзгермелілігі салдарынан туындайтын кедергі.
- 44) Стандарттау жөніндегі техникалық комитет
- Бекітілген стандарттау объектілері немесе қызмет бағыттары бойынша стандарттарды әзірлеу және мемлекеттік техникалық реттеу жүйесін құруға қатысу үшін ерікті негізде құрылатын консультациялық-кеңесші орган.
- 45) Техникалық сарапшы
- Сәйкестігі расталатын объектіге қатысты арнаулы білімі немесе тәжірибесі бар жеке тұлға.
- 50) Сарапшы-аудитор
- Уәкілетті орган белгілеген тәртіппен аттестатталған, сәйкестікті растау, стандарттау және аккредиттеу жөніндегі маман.
Техникалық реттеу және құқықтық актілер
Реттеу логикасы- 23) Техникалық реттеу саласындағы НҚА
- Осы Заңға және «Нормативтік құқықтық актілер туралы» Заңға сәйкес қабылданатын, техникалық реттеу саласындағы құқықтық нормаларды белгілейтін, олардың қолданылуын өзгертетін, тоқтататын немесе тоқтата тұратын белгіленген нысандағы жазбаша ресми құжат.
- 46) Техникалық реттеу
- Санитарлық және фитосанитарлық шараларды қоспағанда, өнімге, көрсетілетін қызметке және процестерге қойылатын міндетті және ерікті талаптарды анықтау, белгілеу, қолдану және орындауға байланысты қатынастарды құқықтық және нормативтік реттеу; сондай-ақ сәйкестікті растау, аккредиттеу, белгіленген талаптардың сақталуын мемлекеттік бақылау мен қадағалау жөніндегі қызмет.
- 47) Уәкілетті орган
- Техникалық реттеу саласындағы жұмыстарды басқаруға, бақылау мен қадағалауды жүзеге асыруға және стандарттау, сәйкестікті растау мен аккредиттеу мәселелері бойынша халықаралық және өңірлік ұйымдарда Қазақстан Республикасының атынан өкілдік етуге уәкілетті мемлекеттік орган.
Ескерту: Бастапқы мәтінде «ұлттық стандарт» ұғымы шет мемлекеттің стандарты ретінде берілген. Бұл тұста терминологиялық дәлдік нақты құқықтық дереккөзбен тексерілуі мүмкін.
2-бап. Қазақстан Республикасының техникалық реттеу туралы заңнамасы
1) Қазақстан Республикасының техникалық реттеу туралы заңнамасы Қазақстан Республикасының Конституциясына негізделеді және осы Заң мен өзге де нормативтік құқықтық актілерден тұрады.
2) Егер Қазақстан Республикасы бекіткен халықаралық шартта осы Заңдағыдан өзгеше ережелер белгіленсе, халықаралық шарттың ережелері қолданылады.
3-бап. Осы Заңның қолданылу саласы
- Осы Заң өнімге, көрсетілетін қызметке және өнімнің өмірлік циклі процестеріне (бұдан әрі — процестер) қойылатын міндетті және ерікті талаптарды айқындау, белгілеу, қолдану және орындау, олардың сәйкестігін растау, аккредиттеу, сондай-ақ мемлекеттік бақылау мен қадағалау жөніндегі қоғамдық қатынастарды реттейді.
- Өнім, көрсетілетін қызмет және процестер техникалық реттеу объектілері болып табылады.
- Мемлекеттік органдар, сондай-ақ Қазақстан Республикасының аумағында қызметін жүзеге асыратын және азаматтық заңнамаға сәйкес техникалық реттеу объектілеріне қатысты пайдалану құқығын иеленетін жеке және заңды тұлғалар техникалық реттеу субъектілері болып табылады.
4-бап. Техникалық реттеудің негізгі мақсаттары мен қағидаттары
Негізгі мақсаттар
- 1) Өнімнің, көрсетілетін қызметтің және процестердің адам өмірі мен денсаулығы үшін, сондай-ақ қоршаған орта үшін (оның ішінде жануарлар мен өсімдіктер дүниесі үшін) қауіпсіздігін қамтамасыз ету.
- 2) Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету.
- 3) Қауіпсіздікке қатысты тұтынушыларды жаңылыстыратын іс-әрекеттердің алдын алу.
- 4) Саудадағы техникалық кедергілерді жою.
- 5) Өнімнің бәсекеге қабілеттілігін арттыру.
Негізгі қағидаттар
Бірлік және бірізділік
- Мемлекеттік техникалық реттеу жүйесінің бірлігі мен тұтастығы.
- Бірыңғай терминологияны және талаптарды белгілеу ережелерін қолдану.
- Сәйкестікті растаудың бірыңғай жүйесі мен ережелері.
Әділдік және қолжетімділік
- Тең мүмкіндіктер және мүдделер теңгерімі.
- Отандық және импортталатын өнімге/қызметке талаптардың бірдейлігі.
- Қолжетімділік: құпия мәліметтерді қоспағанда, актілер мен стандарттар туралы ақпараттың ашықтығы.
Ғылымға және халықаралық тәжірибеге сүйену
- Ғылым мен техника жетістіктерін басым пайдалану.
- Халықаралық және өңірлік стандарттарды басым пайдалану.
- Талаптардың ел экономикасының даму деңгейіне сәйкестігі.
Тәуелсіздік және бәсекелестік
- Бір органның аккредиттеу мен сәйкестікті растауды қатар атқаруын болдырмау.
- Мемлекеттік бақылау мен сәйкестікті растау функцияларының үйлеспеушілігі.
- Сәйкестікті растау органдарының өндірушілерден, сатушылардан және сатып алушылардан тәуелсіздігі.
- Бәсекелестікті шектеуге жол бермеу.
Маңызды: Стандарттарды қолдану мақсатында оларды ерікті түрде таңдау қағидаты көзделеді.
5-бап. Мемлекеттік техникалық реттеу жүйесінің құрылымы
Мемлекеттік техникалық реттеу жүйесінің құрылымын төмендегі субъектілер мен инфрақұрылым элементтері құрайды:
- 1) Қазақстан Республикасының Үкіметі
- 2) Уәкілетті орган
- 3) Өз құзыреті шегіндегі мемлекеттік органдар
- 4) Мемлекеттік органдар жанындағы сарапшылық кеңестер
- 5) Саудадағы техникалық кедергілер және санитарлық/фитосанитарлық шаралар жөніндегі Ақпарат орталығы
- 6) Стандарттау жөніндегі техникалық комитеттер
- 7) Сәйкестікті растау органдары және зертханалар
- 8) Сарапшы-аудиторлар
- 9) НҚА мен стандарттардың мемлекеттік қоры
6-бап. Қазақстан Республикасы Үкіметінің техникалық реттеу саласындағы құзыреті
- Техникалық реттеу саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын әзірлеу.
- Мемлекеттік техникалық реттеу жүйесін құру.
- Техникалық реттеу саласында құқықтық реформаны қамтамасыз ету.
- Мемлекеттік техникалық реттеу жүйесін дамыту бағдарламасын бекіту.
- Қорғану технологияларын қолдану ережелерін және міндетті қорғалуға жататын құжаттар мен объектілер тізбесін бекіту.
- Техникалық-экономикалық ақпарат жіктеуіштерінің депозитарийін құру және жүргізу ережелерін бекіту.
- Қауіпсіздікті қамтамасыз ету мүддесі үшін консультациялық-кеңесші органдар құру.
- Өз құзыреті шегінде нормативтік құқықтық актілер қабылдау, өзгерістер мен толықтырулар енгізу немесе күшін жою.
- Сәйкестікті растау органдары мен зертханаларды аккредиттеу тәртібін белгілеу.
- Конституцияда, заңдарда және Президент актілерінде жүктелген өзге де функцияларды атқару.
7-бап. Уәкілетті органның құзыреті
Техникалық реттеу саласында
- Мемлекеттік техникалық реттеу жүйесін құруға қатысу.
- Техникалық реттеу саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыру.
- Мемлекеттік органдардың және заңды тұлғалардың қызметін салааралық үйлестіру.
- Мемлекеттік органдармен бірлесіп, даму бағдарламасын әзірлеу және орындалуын үйлестіру.
- НҚА жобаларына талдау және сараптама жүргізуді ұйымдастыру (мақсаттармен сәйкестігін бағалау).
- Техникалық комитеттермен және жеке/заңды тұлғалармен өзара іс-қимыл жасау.
- Халықаралық және өңірлік ұйымдарда өкілдік ету, өзара тану жөніндегі жұмыстарға қатысу.
- Мемлекеттік техникалық реттеу жүйесінің тізілімін жүргізуді ұйымдастыру.
- НҚА мен стандарттардың мемлекеттік қорының жұмысын ұйымдастыру және үйлестіру.
- Ақпарат орталығының жұмысын қамтамасыз ету.
- Сарапшы-аудиторларды аттестаттау тәртібін айқындау және кадрларды даярлау/қайта даярлауды ұйымдастыру.
- Белгіленген талаптардың сақталуына мемлекеттік бақылау мен қадағалау жұмыстарын ұйымдастыру және үйлестіру.
- Аккредиттеу аттестатын беру; оның қолданылуын алты айға дейін тоқтата тұру; өткізу сатысында талаптарды бұзған тұлғаларды заңнамада белгіленген тәртіппен жауапкершілікке тарту. Аккредиттеу аттестатының күшін жою мәселесі сот тәртібімен шешіледі.
Стандарттау саласында
- Мемлекеттік стандарттар мен техникалық-экономикалық ақпарат жіктеуіштерін әзірлеу, келісу, есепке алу, бекіту, сараптау, өзгерту, жою және қолданысқа енгізу тәртібін белгілеу.
- НҚА-мен үйлестірілген стандарттарды таңдау және әзірлеуді ұйымдастыру.
- Халықаралық, өңірлік және ұлттық стандарттарды, сондай-ақ шет мемлекеттердің жіктеуіштерін, ережелері мен ұсынымдарын есепке алу және қолдану тәртібін белгілеу.
- Ресми басылымдарды басып шығару мен таратуды ұйымдастыру және олар туралы ақпарат жариялау.
- Мемлекеттік стандарттау жоспарлары мен бағдарламаларын әзірлеу тәртібін белгілеу.
- Стандарттау жөніндегі нормативтік құжаттардың мемлекеттік және орыс тілдеріндегі аудармаларын растауды ұйымдастыру.
Берілген үзінді бастапқы мәтінде «Сәйкестікті растау және аккредиттеу саласында» бөлімінде аяқталмайды. Қалған тармақтарды жіберсеңіз, мәтінді осы стильде толықтырып, біріздендіріп беремін.
Қорытынды
Бұл үзінді техникалық реттеудің ұғымдық аппаратын, құқықтық негізін, қолданылу саласын, сондай-ақ мақсаттары мен қағидаттарын айқындайды. Жүйенің логикасы — қауіпсіздік талаптарын белгілеу, оларды стандарттармен нақтылау және сәйкестікті растау арқылы орындауды дәлелдеу.