Қазақша рефераттар

IFRS ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚАРЖЫ ЕСЕПТІЛІГІНІҢ СТАНДАРТЫ

IFRS 4 — Қаржылық есептіліктің халықаралық стандарты: Сақтандыру шарттары

Бұл нұсқа 2005 жылғы 31 желтоқсанға дейін шығарылған түзетулерді және жаңа IFRS-тан туындайтын өзгерістерді қамтиды.

Мақсаты

Осы Стандарттың мақсаты — сақтандыру шарттарын шығаратын кәсіпорынның (осы Стандартта сақтандырушы деп аталады) сақтандыру шарттары бойынша қаржылық есептілігін, Басқарма сақтандыру шарттары жөніндегі жобасының екінші сатысын аяқтағанға дейін, сипаттау.

Талап (а)

Сақтандыру шарттары бойынша сақтандырушының бухгалтерлік есебіне шектеулі жетілдірулер енгізу.

Талап (b)

Қаржылық есептілікте сақтандыру шарттарына қатысты туындаған сомаларды айқындау және түсіндіру, сондай-ақ пайдаланушыларға болашақ ақша қаражатының көлемін, уақыт бойынша бөлінуін және айқындалмауын түсінуге көмектесетін ашып көрсетулерді беру.

Қолданылу саласы

Осы Стандарт қолданылатын жағдайлар

  • Кәсіпорын шығаратын сақтандыру шарттарына (қайта сақтандыру шарттарын қоса алғанда) және кәсіпорынның иелігіндегі қайта сақтандыру шарттарына.
  • Кәсіпорын қалауы бойынша қатысу құқығымен шығаратын қаржы құралдарына (35-параграфты қараңыз).

7-«Қаржы құралдары – ашып көрсету» IFRS осындай құқықтары бар қаржы құралдарын қоса алғанда, қаржы құралдары туралы ақпаратты ашып көрсетуді талап етеді.

Шектелетін мәселелер

Осы Стандарт (45-параграфтағы өтпелі кезең талаптарын қоспағанда) сақтандырушылардың иелігіндегі қаржы активтерін және сақтандырушылар шығарған қаржы міндеттемелерін есепке алу сияқты аспектілерді қозғамайды (32 IAS және 39-«Қаржы құралдары — тану және бағалау» IAS қараңыз).

Осы Стандарт қолданылмайтын жағдайлар

  • Тікелей өндірушілер, дилерлер немесе бөлшек сатушылар ұсынатын өнімге берілген кепілдіктер (18-«Түсім» IAS және 37-«Бағалау резервтері, шартты міндеттемелер және шартты активтер» IAS).
  • Жұмыс берушілердің қызметкерлерге сыйақы жоспарлары бойынша активтері мен міндеттемелері (19-«Қызметкерлерге берілетін сыйақылар» IAS және 2-«Үлестік құрал негізіндегі төлемдер» IFRS), сондай-ақ белгіленген төлемдері бар зейнетақы жоспарларының есептілігінде көрсетілетін міндеттемелер (26-«Зейнетақы жоспарлары бойынша есеп және есептілік» IAS).
  • Болашақтағы пайдалануға немесе қаржылық емес бапты пайдалану құқығына қатысты шарттық құқықтар мен міндеттемелер (мысалы, кейбір лицензиялық төлемдер, роялти, шартты жалдау төлемдері), сондай-ақ қаржылық жалдауда құрылған жалдаушының тарату құнына берілген кепілдіктер (17-«Жалдау» IAS, 18-«Түсім» IAS және 38-«Материалдық емес активтер» IAS).
  • Қаржылық кепілдік берулер: олардың қаржылық кепілдік, аккредитив немесе сақтандыру шарты ретінде сипатталуына қарамастан — 39 IAS, 32 IAS және 7 IFRS талаптары қолданылады. Дегенмен, кәсіпорын берген немесе басқа тарапқа өткізген кезде жауапкершілік сақталатын қаржылық кепілдіктердің кейбіріне осы Стандартты қолдануды таңдауға болады. Бұл таңдау әрбір шарт бойынша жеке қолданылады және бір рет жасалғаннан кейін қайтарып алуға болмайды.
  • Бизнесті біріктіру кезінде төлеуге немесе алуға жататын шартты өтем (3-«Бизнесті біріктіру» IFRS).
  • Кәсіпорын иеленген тікелей сақтандыру шарттары (яғни, кәсіпорын полис ұстаушы болатын шарттар). Алайда цедент өзі иеленген қайта сақтандыру шарттарына осы Стандартты қолдануы тиіс.

Анықтама және ескертпе

Қолайлылық үшін сақтандыру шартын шығаратын кез келген кәсіпорын, оның заңды немесе қадағалау мақсаттары бойынша сақтандырушы болып танылуына қарамастан, осы Стандартта сақтандырушы деп аталады.

Қайта сақтандыру шарты — сақтандыру шартының бір түрі. Сондықтан осы Стандарттағы сақтандыру шарттарына қатысты барлық ережелер қайта сақтандыру шарттарына да қолданылады.

Қондырылған туынды құралдар

Жалпы талап (IAS 39)

39 IAS кейбір қондырылған туынды құралдарды негізгі шарттардан бөлуге, оларды әділ құны бойынша өлшеуге және әділ құн өзгерістерін пайда немесе залалға енгізуге міндеттейді.

39 IAS, қондырылған туынды құрал өздігінен сақтандыру шарты болып табылатын жағдайларды қоспағанда, сақтандыру шарттарындағы қондырылған туынды құралдарға қолданылады.

Маңызды ерекшелік: бас тарту мүмкіндігі

39 IAS талаптарынан айырмашылығы ретінде, сақтандырушыға полис ұстаушының сақтандыру шартынан белгіленген сомаға (немесе белгіленген сомаға және пайыздық мөлшерлемеге негізделген сомаға) бас тарту мүмкіндігін әділ құны бойынша бөлек көрсетіп, өлшеу талап етілмейді — тіпті бас тарту бағасы негізгі сақтандыру міндеттемесінен өзгеше болса да.

Алайда, бас тарту бағасы қаржылық айнымалының (мысалы, үлестік құрал бағасы, тауар бағасы, индекс) немесе шарт тарапына жатпайтын қаржылық емес айнымалының өзгеруіне байланысты өзгерсе, онда 39 IAS талаптары сату опционына немесе ақша қаражатына айырбастау ретінде бас тарту мүмкіндігіне қолданылады. Бұл талап, сондай-ақ, осындай айнымалылық өзгерген кезде (мысалы, қор индексі белгілі бір деңгейге жетсе) бас тарту мүмкіндігін іске асыру құқығы туындаса, қолданылады.

8-параграфтағы ереже қалауы бойынша қатысу құқығы бар қаржы құралынан бас тарту мүмкіндігіне де тең дәрежеде қолданылады.

Депозиттік құрамды бөлу есебі

Кейбір сақтандыру шарттарының құрамында сақтандыру құрамы және соған ұқсас депозиттік құрамы болады. Белгілі бір жағдайларда сақтандырушыдан бұл құрамдарды бөлу талап етіледі немесе рұқсат етіледі.

Бөлу талап етіледі

Екі шарт қатар орындалса:

  • Депозиттік құрамды (қондырылған бас тарту мүмкіндігін қоса) бөлек өлшеу мүмкін.
  • Есеп саясаты депозиттік құрамға байланысты барлық міндеттемелер мен құқықтарды өзге түрде тануды талап етпейді.

Бөлуге рұқсат етіледі

Депозиттік құрам бөлек өлшенсе — бөлу рұқсат етіледі, бірақ міндетті емес, егер есеп саясаты депозиттік құрамға қатысты барлық міндеттемелер мен құқықтарды (өлшеу базасына қарамастан) тануды талап етсе.

Бөлуге тыйым салынады

Егер сақтандырушы депозиттік құрамды бөлек өлшей алмаса, онда бөлуге тыйым салынады.

Түсіндірмелі мысал

Егер цедент қайта сақтандырушыдан залал өтемін алса, бірақ шарт оны болашақ жылдары осы өтемді кері төлеуге міндеттесе, мұндай міндеттеме депозиттік құрамнан туындайды. Егер есеп саясаты бұл өтемді міндеттемені танымай-ақ табыс ретінде тануға рұқсат етсе, онда депозиттік құрамды бөлу міндетті.

Бөлінгеннен кейін қолданылатын стандарттар

  • Сақтандыру құрамына — осы Стандарт қолданылады.
  • Депозиттік құрамына — 39 IAS қолданылады.

Тану және бағалау

Басқа IFRS талаптарынан уақытша босату

8-«Есеп саясаты, бухгалтерлік бағалаулардағы өзгерістер және қателіктер» IAS-тың 10–12-параграфтары белгілі бір бапқа тікелей қолданылатын IFRS болмаған кезде есеп саясатын әзірлеуге арналған критерийлерді белгілейді.

Алайда осы Стандарт сақтандырушыны бұл критерийлерді мына жағдайларда өз есеп саясатында қолданудан босатады:

  • Өзі шығаратын сақтандыру шарттарына қатысты (сатып алуға арналған тиісті шығындарды және 31–32-параграфтарда сипатталған материалдық емес активтерді қоса алғанда).
  • Өзі иеленген сақтандыру шарттарына.

Босату қолданылмайтын негізгі шектеулер

Сонымен бірге, осы Стандарт сақтандырушыны 8 IAS-тың 10–12-параграфтарындағы кейбір талаптардың ықпалынан толық босатпайды. Атап айтқанда, сақтандырушы:

  • Есепті күні туындамаған, ықтимал болашақ талаптар бойынша кез келген бағалау резервтерін (апаттық тәуекелдер резервтері және шығындылықтың өзгеру резервтері сияқты) міндеттеме ретінде танымайды.
  • 15–19-параграфтарда көзделген міндеттемелердің баламалығын тексеруі тиіс.
  • Сақтандыру міндеттемесін (немесе оның бір бөлігін) тек ол өтелген кезде ғана баланстан алып тастайды: яғни шарттағы міндеттеме орындалғанда, жойылғанда немесе қолданылу мерзімі аяқталғанда.
  • Қайта сақтандыруға байланысты белгілі бір тәсілмен есепке алуды қолданбайды (берілген мәтін үзіндісі осы тармақтың жалғасын қамтымайды).