Қазақша рефераттар

ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙДЫҢ МӘНІ ЖӘНЕ ОНЫ ТАЛДАУДЫҢ МАҚСАТЫ

Қаржылық жағдайдың мәні және оны талдаудың мақсаты

Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың маңызы ерекше. Бұл кәсіпорындардың тәуелсіздікке ие болуымен, сондай-ақ меншік иелері, қызметкерлер, коммерциялық серіктестер және басқа да контрагенттер алдында өндірістік-кәсіпкерлік қызмет нәтижелері үшін толық жауапкершілік алуымен байланысты.

Қаржылық жағдайды талдау мәселелерін қарастырмас бұрын, «қаржылық жағдай» немесе «қаржылық жай-күй» ұғымының мәнін нақтылап алған жөн. Соңғы жылдары жарияланған арнайы әдебиеттерде бұл ұғым әртүрлі түсіндіріледі.

Әдебиеттердегі анықтамалар

Профессор А.Д. Шеремет: кәсіпорынның қаржылық (активтер) жағдайы қаржыны бөлу, пайдалану және оны қалыптастыру көздерімен (меншіктік капитал және міндеттемелер, яғни пассивтер) сипатталады.

Профессор Н.А. Русак: қаржылық жағдай қаржы ресурстарын жасау, бөлу және пайдаланумен; қалыпты қызмет үшін қажетті ресурстармен қамтамасыз етілуімен; оларды мақсатқа сай әрі тиімді бөлуімен; басқа субъектілермен қаржылық қатынастарымен, төлем қабілеттілігімен және қаржылық тұрақтылығымен сипатталады. Уақтылы төлеу мүмкіндігі — қаржылық жағдайдың жақсылығын көрсетеді.

В.М. Радионова мен М.А. Федотова: қаржылық жағдай қаржы ресурстарының қалыптасуы, бөлінуі және пайдаланылуымен айқындалады.

М.Н. Крейнина, А.И. Ковалев және В.П. Привалов: қаржылық жағдай — қаржы ресурстарының қолда бары, бөлінуі және пайдаланылуын сипаттайтын көрсеткіштер жиынтығы.

Профессор И.Т. Балабанов: шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайы — оның төлем қабілеттілігі мен несие қабілеттілігін, қаржы ресурстары мен капиталды пайдалануын, мемлекет және өзге субъектілер алдындағы міндеттемелерін орындауын сипаттайтын көрсеткіштер.

С.А. Стуков: кәсіпорынның қаржылық жағдайы — бірқатар көрсеткіштер арқылы оның «саулығы» мен өміршеңдігін кешенді бағалау.

Түйін: қаржылық жағдай қалай анықталады?

Берілген анықтамалар ұғымның барлық қырын толық ашпағанымен, әрқайсысында нақтылауға мүмкіндік беретін маңызды тұжырымдар бар. Қаржылық жағдай, әдетте, бір ғана көрсеткішпен емес, әртүрлі көрсеткіштерді есептеу және олардың жалпы бағалауға ықпалын талдау нәтижесінде анықталады.

Бәсекелі нарық жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайы оның сенімділігін, тұрақтылығын және келешегінің бар екенін дәлелдеуі тиіс. Әлсіз әрі өміршеңдігі төмен кәсіпорындарға нарық қатынастары қатаң талап қояды.

Негізгі құралдардың аудиті

Негізгі құралдардың қолда бары, сақталуы және пайдаланылуы бойынша аудит бағдарламасы бірқатар өзара байланысты тексерістерден тұрады.

Аудит бағдарламасының негізгі тексерістері

Төмендегі тармақтар негізгі құралдар есебіндегі дәлдік пен негізділікті жүйелі бағалауға бағытталған.

  1. 1 Баланс баптарының негізгі құралдар бойынша көрсеткіштерін Бас кітап мәліметтерімен салыстыру (сәйкестік бақылауы).
  2. 2 Негізгі құралдардың нақты қолда барын және сақталуын тексеру.
  3. 3 Мүлікті негізгі құралдарға дұрыс жатқызу, жіктеу бойынша топтастыру және өндірістік процеске қатыстылығын бағалау.
  4. 4 Негізгі құралдардың түсуі мен істен шығуы операцияларын бағалау, ресімдеу және есепте көрсету дұрыстығын тексеру.
  5. 5 Тозуды (амортизацияны) және жөндеуді есептеу мен көрсетудің мақсатқа сәйкестігін бағалау.
  6. 6 Есеп пен есептілік регистрлерінде негізгі құралдардың бар болуы және қозғалысы туралы мәліметтердің дұрыс әрі жүйелі көрсетілуін тексеру.
  7. 7 Негізгі құралдарды пайдаланудың оңтайлылығы мен тиімділігін талдау.

Амортизация ұғымы

Амортизация (латын тіліндегі «өтеу» ұғымына жақын) — негізгі құралдардың құнын амортизациялық аударымдар арқылы өндіріс шығындарына кезең-кезеңімен көшіру процесі. Бұл қаражат негізгі қорларды жай немесе кеңейтілген түрде қайта өндіруге бағытталуы мүмкін.

Сақталуды қамтамасыз ету: аудиттің сұрақтары

  • Негізгі құралдардың сақталуы бойынша нақты шаралар қабылданған ба?
  • Басшының бұйрығымен материалдық жауапты адамдар (МЖА) тағайындалған ба?
  • МЖА-мен толық жеке материалдық жауапкершілік туралы жазбаша келісім-шарт жасалған ба?
  • Сақталуды қамтамасыз ету үшін жағдай жасалған ба (жабылатын қойма, күзет, сигнализация және т.б.)?

Негізгі құралдардың қозғалысын тексерудегі басты назар

Қозғалыс операцияларын қарастырғанда төмендегі бағыттар бойынша тәуекел жоғары болады.

Жіктеу дұрыстығы

  • Мүлікті негізгі құралға жатқызу дұрыстығы
  • Тиістілігі бойынша: меншікті немесе жалға алынған
  • Қатысу сипаты бойынша: жұмыс істеп тұрған немесе тоқтап тұрған
  • Белгіленуі бойынша: өндірістік және өндірістік емес
  • Өндірістегі рөлі бойынша: белсенді (активті) немесе бәсең (пассивті)

Бағалау және есеп деректері

  • Бастапқы құн мен тозуды дұрыс көрсету
  • Келісу/сатып алу бағасын дұрыс қолдану
  • Шетел валютасымен алынған активтерді сатып алу сәтіндегі бағам бойынша қайта есептеу

Арнайы жағдайлар

  • Негізгі құрал құрамына кірмейтін, 126-шотта «бітпеген құрылыс» ретінде ескерілетін объектілер
  • Уақытша пайдалануда тұрған күрделі құрылыс объектілері
  • Нарықтық құнды белгілеу (әдетте баланстық құннан төмен болмауы тиіс)

ҚҚС және өтеусіз беру/алу

Негізгі құралдарды өтеусіз берген жағдайда ҚҚС салу тәртібін дұрыс анықтау маңызды. Ерекше жағдайлар да бар: өндірістік емес сала үшін ҚҚС-мен бірге иелікке алынған мүлікті өтеусіз беру операциялары бөлек қарастырылады (беруші тарап ҚҚС төлеуші болған кезде және өзге талаптар сақталғанда).

Аудитор жабдықтаушы (мердігер) төлейтін ҚҚС-ты есепке ала отырып, негізгі құралдарды өтеусіз алу және иелікке алу операцияларының есепте әрі есептілікте дұрыс көрсетілуін мұқият зерттейді.

Регистрлермен салыстыру

Негізгі құралдарды қабылдау-тапсыру актілерінің деректеріне сәйкес 12 және 10 журнал-ордерлеріндегі, сондай-ақ 12 «Негізгі құралдар» бөлімшесінің шоттарында көрсетілген мәліметтердің дұрыстығы мен негізділігі тексеріледі.