Маркентинг пинциптері мен қызмет түрлері
Маркетингтің рөлі және мәні
Маркетинг шаруашылықты іскерлікпен басқаруда ғылыми-техникалық жетістіктерге сүйеніп, өндіріс пен тұтыну салаларын халық мүддесіне сай бағыттауда маңызды қызмет атқарады. Ол сұраныс пен ұсыныстың үйлесімін табуға, кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілігін күшейтуге және нарықтағы өзгерістерге жедел бейімделуге көмектеседі.
Маркетингтің негізгі қызметтері
Маркетингтің атқаратын қызметтері өзара байланысты және кәсіпорынның нарықтағы тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталады.
- 1 Нарықты кешенді зерттеу.
- 2 Кәсіпорынның өндірістік және тауар өткізу мүмкіндіктерін талдау.
- 3 Маркетингтік стратегияға сүйене отырып, нақты әрі түсінікті бағдарлама әзірлеу.
- 4 Тауар саясатын жүзеге асыру.
- 5 Баға саясатын жүргізу.
- 6 Тауар өткізу (өткізу арналары) саясатын ұйымдастыру.
- 7 Коммуникациялық саясатты (жарнама, PR, ынталандыру) іске асыру.
- 8 Маркетингтік қызметтің құрылымын және жұмыс тәртібін айқындау.
- 9 Маркетингтік әрекетті бақылау және нәтижесіне баға беру.
Осы қызметтерді пайдалы өндіріс пен сұранысты толық қанағаттандыру міндеттерімен байланыстыра зерттеу маркетинг жүйесінің жұмысын жандандырады.
Нарық конъюнктурасы және сегмент таңдау
Кәсіпорынның өндірістік және сату мүмкіндіктерін талдау арқылы нарықтың конъюнктурасы мен сыйымдылығы анықталады. Осы деректер негізінде өндіріс орнының келешегіне сай келетін нарық сегменті таңдалып, маркетингтік жұмыстың бағыт-бағдары нақты белгіленеді.
Тауар саясаты
Өнімнің қасиеттері, сапасы, ассортименті және жаңартылуы тұтынушы сұранысына сай жоспарланады.
Баға саясаты
Нарықтағы жағдай, бәсеке және құндылық қабылдауы ескеріле отырып, баға қалыптастырылады.
Өткізу және коммуникация
Өткізу арналары, жарнама және байланыс құралдары сату көлемін арттыруға жұмыс істейді.
Тауар, баға, тауар өткізу және коммуникациялық саясат маркетингтік бағдарламаның арнаулы тараулары ретінде қарастырылады. Осы бағыттар бойынша көзделген нақты шаралардың орындалуы кәсіпорынның бәсекелік төзімділігін күшейтеді.
Маркетингті ұйымдастыру және бақылау
Маркетингті ұйымдастыруда ең алдымен кәсіпорын құрамында жұмыс істейтін бөлімдер мен құрылымдар құрылады, олардың міндеттері мен жауапкершілік аймақтары айқындалады.
Маркетингтік бақылаудың мазмұны
- Кәсіпорын бағдарламасының орындалуын тексеру.
- Өндіріс пен тауар өткізу жұмыстарының тиімділігін бағалау.
- Экономикалық қайтарымдылықты (шығын–нәтиже) талдау.
- Өндірілетін тауар сапасының жақсаруын бақылау.
- Маркетинг қызметкерлері жұмысының ұтымдылығын бағалау.
Маркетингтің құны оны іске асыруға жұмсалатын еңбектің көлемі мен сапасына байланысты анықталады. Маркетинг тікелей тауардың өзі болмаса да, қызмет көрсету саласына жақын сипатқа ие.
Шығын мен нәтиженің белгісіздігі
Маркетинг белгілі бір мекемеге қызмет еткен күннің өзінде, оны қолдануға кеткен шығынды көбіне болжаммен ғана анықтауға болады. Одан түсетін кіріс те әрдайым нақты емес. Осы тұрғыдан алғанда маркетинг жарнамалық қызметке жақын: сату көлемінің өсуі мен өндірістің дамуы бірнеше фактордың бірлескен ықпалынан болуы мүмкін.
Маркетингтің бағыттары
Маркетинг бірнеше салаға бөлінеді: ішкі, экспорттық, импорттық, ғылыми-техникалық, тікелей инвестициялық және коммерцияға жатпайтын жүйелердің маркетингі. Тәсілдері мен жұмыс логикасының ерекшеліктеріне қарай әр бағыттың міндеттері мен қызметтері де өзгеше болады.
Ішкі маркетинг
Ел ішіндегі сұраныс пен бәсекеге бейімделу.
Экспорттық/импорттық
Сыртқы нарық талаптары, логистика және бейімдеу.
Ғылыми-техникалық
Технологиялық үрдістер мен инновацияны нарыққа байлау.
Тікелей инвестициялық
Инвестицияны тарту мен жобаны нарықта негіздеу.
Коммерцияға жатпайтын жүйелер
Әлеуметтік мақсат, қоғамдық пайда және коммуникация.
Негізгі принцип: тұтынушы талабына бейімделу
Маркетингтің ең жауапты әрі сенімді принциптерінің бірі — тауар өндіру мен сату әрекеттерін, сондай-ақ тауардың қасиеттерін тұтынушылардың өзгермелі әрі өсіп отыратын талап-тілектеріне үнемі бейімдеу. Бұл тек принцип қана емес, өндіріс пен тауар өткізу жүйесінің тұрақты міндеті деуге болады.
Өндіріс, сату және ұйымдастыруға қатысты әрекеттердің нәтижесі көп жағдайда тұтынушының көңілінен шығуға және оған қалтқысыз қызмет көрсетуге тәуелді. Осы талап орындалғанда ғана өндіруші өз мақсатына — мол табысқа — жақындайды.
Қазіргі үрдістер: демография, технология және күрделене түскен өткізу
Соңғы жылдары демографиялық өзгерістер мен технологиялық даму арасындағы салыстырмалы тепе-теңдік технологияның пайдасына қарай ауысты. Нәтижесінде тауар өткізу барған сайын күрделі мәселеге айналуда.
Инновация және маркетинг бағдарламасының ықпалы
Тауар сапасын жақсарту, жаңа үлгілерді шығару, жаңа технологияны өндіріске енгізу, ғылыми-зерттеу жұмыстарын тұрақты жүргізу және инженерлік-конструкторлық ізденістерде жаңа бағыттарға бет бұру — инновацияның негізгі бағдарламалық әрекеттері.
Инновациялық шаралардың кеңейтілген аясы
Нарық жағдайында жаңа үлгілер мен тәсілдерді қолдана білу.
Тауар өткізу мен жарнама әрекеттерін ынталандыруға жаңалық енгізу.
Кәсіпорынды басқаруда жаңа қызмет түрлерін қарастыру.
Ұйымдастыру шешімдерін нарықтық талаптармен үйлестіру.
Маркетинг бағдарламасына сүйене отырып жасалған фирманың ішкі жоспары нарықтағы бәсекелестік қысымды төмендетуге және ресурстарды мақсатты жұмылдыруға мүмкіндік береді.