Педагогикалық технологияның тәрбиедегі маңызы
Білім беруді ақпараттандыру және оқыту үдерісінің жаңғыруы
Қазіргі білім беру жүйесінің жаңа деңгейге көтерілуі қоғамның ақпараттандыру саясатына тікелей байланысты. 1997 жылдың 22 қыркүйегінде Қазақстан Республикасының Президенті бекіткен мемлекеттік ақпараттандыру бағдарламасының негізгі бағыттарының бірі — қазіргі заманғы технологияларды оқу үдерісінде тиімді пайдалану.
Заманауи педагогикалық технологияларды қолдану сабақты тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді, алайда бұл оқытуды тек «құралмен толықтыру» емес, оқу үдерісін тұтастай қайта қарауды талап етеді. Өзгеріс тек теорияда қалып қоймай, міндетті түрде мектеп тәжірибесіне енуі керек.
Теория мен практиканың байланысы: технологияның рөлі
Теория практикасыз нақты өзгеріс жасай алмайды. Теорияның «практикалық күші» бар, бірақ ол тек адамдардың санасында қабылданып, күнделікті тәжірибеде іске асқанда ғана материалдық күшке айналады. Сонда ғана теория адамның қажеттілігін өтейтін, практиканы бағыттайтын және реттейтін тетік бола алады.
Теория практикаға көбіне технологиялық үдерістер арқылы енеді. Дәл осы үдерістер ғылыми идеяларды мақсатты түрде практикалық жүйеге енгізіп, қолданысқа бейімдейді.
Дәстүрлі жүйеде практика мен теорияның арасы алшақтап, қолданбалы-нақты теория мен технология жеткілікті деңгейде пайдаланылмады. Соның салдарынан білім беруде технологияландыруға деген қызығушылық күшейіп, бұл алшақтықты жою қажеттігі айқындалды.
Жаңа парадигма: мазмұн, әдіс және қарым-қатынас
Білім берудің жаңа мәні
Жаңа мазмұн, жаңа әдіс және жаңа қарым-қатынас негізінде білім беру ісі жаңа мәнге ие болады. Осылайша білім берудің жаңа парадигмасы қалыптасты.
Педагогика ғылымының теориясы мен мектеп тәжірибесінде бұрынғы толық біркелкілік біртіндеп өзгеріп, әртүрлі типтегі мектептер мен авторлық жобалар пайда болды. Бұл үрдіс білім беру талаптарына жауап беретін жаңа педагогикалық технологиялардың дамуына жол ашты.
Нәтижесінде оқыту мазмұны, әдістері мен тәсілдері жаңарып, білімге деген қатынас та өзгерді.
Негізгі басымдық: тұлғаға бағытталған оқыту
- Оқушының өзін-өзі дамытуына жағдай жасау.
- Жеке тұлға болып қалыптасуын қолдау.
- Білімді саналы қабылдауға бағытталған оқу әрекетін күшейту.
Оқушы белсенділігі және дәстүрлі оқытудан айырмашылық
Көптеген педагогтер мен психологтер жаңа педагогикалық технологияларды қолдануды оқушының өз бетінше ойлауын дамыту, білімді саналы түрде қабылдауға мүмкіндік беретін жол ретінде қарастырады.
Мұндай жағдайда оқушы ортақ мақсатқа белсенді қатысып, топта және ынтымақтастықта жұмыс істеу арқылы оқу үдерісіне тереңірек араласады. Өзара тексеру, талдау және пікір алмасу нәтижесінде білім алуға деген ішкі қажеттілік қалыптасады.
Бұл — технологиялық тәсілдің басты артықшылықтарының бірі. Дәстүрлі оқытуда оқушы көбіне өз бетінше шешім қабылдамайды, мәселенің шешу жолдарын іздеуге жеткілікті жағдай жасалмайды, ал білім көбіне дайын күйінде ұсынылады. Мұндай модель қазіргі нарықтық жағдайда қажет дағдыларды толық қамтамасыз ете бермейді.
«Технология» ұғымы және педагогикалық технологиялардың мәні
Анықтама және терминнің шығу тегі
«Технология» ұғымы бүгінгі күні тек өндіріс саласына ғана тән емес: ол педагогикалық теория мен практикаға толық енді. Термин грек тілінен шыққан: techne — өнер, шеберлік, logos — ілім, оқыту.
Педагогикалық энциклопедияда педагогикалық технологияларға білім беру мақсатына жету үшін қолданылатын оқыту мен тәрбиелеу әдістері мен тәсілдерінің жиынтығы ретінде анықтама беріледі.
Өндірістік технологиядан айырмашылығы
Оқыту технологиялары өндірістік технологиялардан бір маңызды белгісімен ерекшеленеді: олар ұзақ уақыт өзгеріссіз қалмайды, үнемі жетілдіріліп, жаңарып отырады.
ХХ ғасырдың 50-жылдарында «білім берудегі технология» ұғымы пайда болып, кейінірек «педагогикалық оқыту технологиялары» түсінігіне айналды. Алғашында бұл термин екі бағытта қарастырылды: біріншісі — оқыту үдерісінде техникалық құралдарды пайдалану, екіншісі — оқыту технологиясын әдістемелік жүйе ретінде түсіну.
Тарихи дамуы: бағдарламалы оқытудан қашықтан оқытуға дейін
1950-жылдар
«Білім берудегі технология» ұғымы қалыптаса бастады; кейін бұл түсінік педагогикалық технологиялар туралы кеңірек көзқарасқа ұласты.
1960-жылдар
Оқытуды технологияландыру бағыты айқындалып, бағдарламалы оқытумен тығыз байланыста дамыды. Бұл бағыттың негізін салушылардың бірі — американ психологы Б. Скиннер. Ол оқу материалын жүйелі түрде бағдарламалап беру және бағалауды алдын ала жоспарлау тиімді деп көрсетті.
1970–1980-жылдар
«Оқытудың ақпараттық технологиялары» ұғымы енгізіліп, білім компьютерлік бағдарламалар арқылы өзара байланысты ақпараттар жүйесі ретінде ұсыныла бастады. Кейін қашықтан оқыту кеңінен таралып, ақпараттық, бағдарламалық және әдістемелік тұрғыдан күрделі жүйеге айналды.
Ғылыми пікірталас және Коменскийдің көзқарасы
Оқыту технологияларының дамуы барысында педагогикада үлкен пікірталас орын алды: өндірістегідей «құрал» жасап, оны оқытуға дәл солай қолдануға бола ма деген сұрақ көпшілікті толғандырды. Әр кезеңде бұл мәселеге әртүрлі жауап берілді.
Я. А. Коменскийдің өз кезеңінде-ақ бұл проблеманы көтеруі маңызды. Ол мектепті «тірі баспаханаға» теңеп, мұғалім еңбегінің тиімділігі педагогикалық құралды меңгеруге байланысты екенін атап өтті.
Қорытынды: технология — тиімді ұйымдастыруға апаратын қажеттілік
Педагогикалық әдебиеттерді талдау қазіргі кезде оқытуды технологияландырудың қажеттілігі күмән туғызбайтынын көрсетеді. Оны оқу үдерісінде жүйелі қолдану оқыту мен тәрбиелеуді тиімді, нәтижелі ұйымдастыруға, ал ең бастысы — жеке тұлғаның өзін-өзі дамытуына бағытталған білім беруге мүмкіндік береді.
Сондықтан педагогикалық технология түрлерінің көп болуы және оларға қойылатын талаптардың әртүрлілігі — өмір сұранысынан туындайтын заңды құбылыс. Қазіргі кезеңде технологиялық бағыт дәстүрлі әдістерге қарағанда тиімді екенін дәлелдеп, педагогикалық технологияны қолдану білім беруде нақты қажеттілікке айналды.