Педагогикадағы оқыту принципінің сипаттамасы
Оқу үрдісінің мәні және негізгі қызметтері
Оқу үрдісі — білімдік мақсатқа жету жолындағы мұғалім мен оқушының бірлескен іс-әрекеті, олардың өзара ықпалдастығы және нәтижеге жетуді ұйымдастыру тәсілдерінің жүйесі. Педагогика зерттеушілері оқу үрдісіне әртүрлі анықтама бергенімен, ортақ түйіні бір: оқу оқушының көзқарасын қалыптастырып, қабілетін дамытып, белсенділігін арттырып, оқуға деген ынта-ықыласын күшейтуге бағытталады.
Білім беру
Оқушының білім, білік, дағдыларын қалыптастыру, ғылым салаларындағы заңдар мен теориялардың негіздерін меңгерту.
Дамыту
Тұлғаның танымдық үдерістерін, іскерлігін, ерік қасиеттерін және эмоциялық өрісін жетілдіру арқылы жан-жақты өсіп-жетілуін қамтамасыз ету.
Тәрбиелеу
Білімді меңгеру барысында құндылық бағдарларын, мінез-құлық мәдениетін және тұлғалық ұстанымдарын қалыптастыруға ықпал ету.
Негізгі ұғымдар: білім, білік, дағды
- Білім
- Ғылыми деректерді, теорияларды, ұғымдар мен түсініктерді қабылдау, есте сақтау және саналы түрде ұғына білу.
- Білік
- Алған білімді өмірлік тәжірибеде қолдана алу тәсілдері мен жолдары; ұғымды практикада пайдалану мүмкіндігі.
- Дағды
- Білім мен білікті іс-әрекетке тез әрі кідіріссіз, автоматты деңгейде енгізе алу.
Оқушы дамуы нені қамтиды?
- Ерік қасиеттерінің нығаюы, жауапкершілік пен мақсаттылықтың артуы.
- Қабылдау, түсіну, эмоциялық әсерлену өрісінің кеңеюі.
- Танымдық түйсіну мен ойлау әрекеттерінің дамуы.
- Іскерлік пен әрекет мәдениетінің қалыптасуы.
Дамудың тиімділігі оқыту принциптеріне, сондай-ақ әдістері мен тәсілдерінің дұрыс таңдалуына тікелей байланысты.
Педагогикадағы оқыту процесінің жалпы сипаттамасы
Оқыту принципі — дидактикалық үдерісті жүзеге асыруда басшылыққа алынатын жетекші идея, оны ұйымдастырудың қағидалық ұстанымы және нәтижеге жеткізетін негізгі заңдылық талаптар жүйесі. Принциптер оқыту үдерісін реттейді, ереже белгілейді, сапалық деңгейін айқындайды және жалпы бағыт береді.
Оқыту принциптері қабылданған дидактикалық тұжырымдамаларға тәуелді. Бұл ұстанымдар педагогикалық әдебиеттерде кеңінен сипатталған, сондай-ақ әр кезеңдегі ғылыми зерттеулерде қағидалар мен заңдылықтар және олардың жалпыадамзаттық құндылықтармен байланысы жан-жақты қарастырылған.
Ғылымилық принципі
Білім мазмұны ғылымның қазіргі даму деңгейіне сай деректерді, теорияларды және заңдарды қамтуы тиіс. Оқу бағдарламалары мен оқулықтарда бұл талап көрініс тауып қана қоймай, оқыту барысында ғылыми әдістеме мен зерттеудің қарапайым тәсілдерін де оқушыға таныстыру қажет.
Жүйелілік пен бірізділік принципі
Берілетін білім белгілі бір жүйеге құрылып, оқу барысында логикалық бірізділік сақталуы керек. Бұл оқушының түсінуін жеңілдетіп, білімді тұрақты түрде меңгеруіне жағдай жасайды.
Көрнекілік принципі
Дидактикадағы ең көне әрі тиімді принциптердің бірі. Көрнекілік қабылдауды тереңдетеді, сезінуді күшейтеді және пайымдаудың аясын кеңейтеді. Бұл ұстаным кейде дидактиканың «алтын ережесі» деп те аталады: оқушы бақылау, байқау, көру және қажет жерде қолымен ұстап тану арқылы ойлану мүмкіндігін арттырады.
Педагогика пәнін оқытуда дидактикалық принциптерді қолдану
Дидактика — ежелгі грек сөзінен шыққан ұғым: didaktikos — «үйретуші», didaskalos — «мұғалім». Ол білім беру мен оқытудың теориялық және әдістемелік негіздерін зерттейтін педагогика ғылымының саласы.
Дидактика білім беру мен оқытудың мазмұнын, принциптерін, ұйымдастыру әдістері мен формаларын қарастырады. Сондай-ақ оның негізінде жеке пәндерді оқыту ерекшеліктері де зерттеледі.
Дидактиканың негізгі категориялары
Дидактиканың дамуы және зерттеу бағыттары
Дидактиканың дамуы білім беру мен оқыту мәселелерін терең зерттеуге, педагогикалық озық тәжірибені жинақтап, оны оқыту мен тәрбие үдерісіне енгізуге байланысты. Дидактика көптеген проблемаларды қамтиды, соның ішінде жалпы орта білім беру тұжырымдамасы мен үздіксіз білім беру жүйесінің мәселелері ерекше орын алады.
Оқу тұжырымдамасына сай өзекті міндеттер
- 1 Жалпы және кәсіптік білім беру мазмұнын, оқу жоспарын, бағдарламаларды және оқу құралдарын жетілдіру, жаңарту.
- 2 Әрбір пән бойынша сабақ берудің сапасын арттыру.
- 3 Политехникалық білімді дамыту, еңбек тәрбиесі мен оқытуды күшейту, кәсіптік бағдар беруді жүйелеу.
- 4 Жалпы білім беру мазмұнын ізгілендіру және гуманитарландыру.
Жалпы және кәсіптік білім берудің мақсаты
Жастарды жан-жақты дамытып, өмірге, еңбек іс-әрекетіне, сондай-ақ кәсіптік орта және жоғары оқу орындарына түсуге даярлау.
Білім мазмұнының құрылымы
Білім мазмұны қазіргі талаптарға сай әзірленген оқу бағдарламалары мен оқулықтарға сүйенеді. Жалпы білім беру мазмұнына оқылатын пәндердің үш негізгі циклі кіреді:
- жаратылыстану-ғылыми цикл;
- гуманитарлық цикл;
- еңбекке және дене шынықтыруға даярлық.
«Білім беруді жетілдірудің негізгі талаптарының бірі — оқу пәндері бойынша сабақ беру деңгейін арттыру; пәндердің негізгі ұғымдары мен жетекші идеялары барынша айқын баяндалуы; ғылым мен практиканың жаңа жетістіктері қажетті түрде көрініс табуы қамтамасыз етілуі тиіс».