Дайын өнімнің және оны өткізудің есебі
Дайын өнім түсінігі және рәсімдеу тәртібі
Дайын өнім — негізгі және қосалқы цехтарда өндіріліп, сатуға арналған өнім. Дайын өнімнің өндірісте жасалғаны, біртұтастығы, стандартқа немесе техникалық шарттарға сәйкестігі, техникалық бақылау (сынау) қызметінен өткендігі, сондай-ақ паспорт, сертификат және өзге де сапаға қатысты құжаттармен куәландырылғаны міндетті түрде актімен рәсімделеді.
Сонымен қатар өнімнің қоймаға тапсырылғаны, тапсырыс берушінің қабылдап алғаны және басқа да маңызды жағдайлар да құжат жүзінде бекітіледі. Бұл талаптар дайын өнімнің қозғалысын толық әрі дәл бақылауға мүмкіндік береді.
Есепке алу: 221 «Дайын өнім» шоты
Дайын өнімді есепке алу үшін 221 «Дайын өнім» деп аталатын активті инвентарлық (мүліктік) шот қолданылады. Дайын өнім кәсіпорынның айналым қаражатының құрамына кіреді және қаржылық есептілікте нақты өзіндік құны бойынша көрсетіледі.
Маңызды ереже
Нақты өзіндік құн есептік кезең (ай) аяқталғаннан кейін ғана анықталады.
Ай ішіндегі қозғалыс
Өнім тұрақты түрде қозғалыста болады: шығару, босату, жөнелту, сату.
Есептік баға және ауытқуды анықтау
Ағымдағы есептік кезеңде дайын өнім қозғалысы үздіксіз жүретіндіктен, жедел есеп үшін өнім есептік бағамен шартты түрде бағаланады. Есептік баға ретінде өткен айдағы нақты өзіндік құн немесе кәсіпорында бекітілген (тіркелген) баға қолданылуы мүмкін.
Есептік кезең соңында ауытқудың пайызы мен сомасы есептеліп, өнімнің есептік бағасы нақты өзіндік құн деңгейіне дейін түзетіледі. Ауытқу пайызы ай ішінде түскен өнім көлемі мен ай басындағы өнім қалдығының негізінде анықталады.
Ауытқудың мәні
Ауытқу кәсіпорындағы үнемді немесе артық жұмсауды көрсетеді. Бұл көрсеткіштер дайын өнім шотында да есепке алынады: үнем (экономия) — қызыл жазумен, ал артық жұмсау — әдеттегі жазумен көрсетіледі.
Қоймаға қабылдау және бастапқы құжаттар
Дайын өнім өндірістен қоймаға қабылдау-тапсыру накладнойы бойынша немесе өнімді шығару жиынтығы бойынша кірістеледі. Қабылдау-тапсыру құжаты (накладной) цехта екі дана етіп толтырылады: өнім қоймаға тапсырылғаннан кейін бір данасы қоймада, екіншісі цехта қалады.
Экономиканың әртүрлі салаларында қабылдау-тапсыру құжатының арнайы бланкілері қолданылуы мүмкін. Өндірістік тапсырмалардың орындалуын жедел бақылау және шығарылған өнімнің құнын оперативті есептеу үшін өнеркәсіп салаларында «Өнім шығару жиынтығы» нысаны кеңінен пайдаланылады. Бұл құжат бойынша бір айдағы өнімді кірістеуге болады, қажет болған жағдайда оған тиісті накладнойлар қоса тіркеледі.
Қойма есебі және бухгалтериямен салыстыру
Қоймаларда дайын өнім есебі материалдар есебі тәрізді қойма есебінің карточкаларында жүргізіледі. Ай соңында карточкалардағы қалдықтар қойма меңгерушісі тарапынан дайын өнім қалдықтарының кітабына көшіріледі.
Дайын өнімнің кірісі мен шығысы бойынша құжаттар тізімдемесімен (реестрімен) бірге бухгалтерияға өткізіледі. Осы тізім деректеріне сүйене отырып, келіп түсулеріне қарай дайын өнімнің жинақтау есебі жинақ ведомосында есептік топтар бойынша қалыптастырылады.
Жинақ ведомосының деректері дайын өнім қалдықтарының кітабымен салыстырылып тексеріледі. Бұл қойма есебінің бухгалтерияда жүргізілетін синтетикалық есеппен бірдей болуын қамтамасыз етеді.
Ай соңындағы калькуляция және шоттар корреспонденциясы
Айдың соңында есеп беру калькуляциясы жасалғаннан кейін барлық өнімнің нақты өзіндік құны анықталады. Сонымен бірге нақты өзіндік құн мен жоспарлы өзіндік құнның арасындағы айырма немесе нақты өзіндік құн мен кәсіпорынның келісімді бағалары бойынша есептелген өзіндік құнның арасындағы айырма есептеледі.
Синтетикалық есептің көрсетілімі
Дайын өнімді шығаруға қатысты синтетикалық деректер 221 «Дайын өнім» шотының дебетінде жинақталады. Ал келесі шоттардың кредитінде көрсетіледі:
- 900 «Негізгі өндіріс»
- 920 «Қосалқы өндіріс»
- 910 «Өз өндірісінің шала өнімдері» (егер шала өнімдер немесе фабрикаттардың бір бөлігі сату үшін шығарылса)