Ұлттық банкінің төрағасы Әнуар Сәйденовті
Ұлттық банкпен ақша-несие саясаты және макроэкономикалық басымдықтар талқыланды
Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің төрағасы Әнуар Сәйденовті қабылдады. Кездесуде елдің қаржы секторындағы міндеттері, макроэкономикалық және ақша-несие саясаты, сондай-ақ Ұлттық банктің қаржылық тұрақтылық туралы есеп әзірлеу жөніндегі жаңа бастамасы қаралды.
Тапсырма
Елбасы Әнуар Сәйденовке Үкіметпен және қаржы нарығын реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттікпен бірлесіп қаржылық тұрақтылық туралы есепті дайындауды тапсырды.
Пруденциалдық реттеудің сабақтастығы: тұрақтылық үшін қатаң талап
Қазақстан қаржыгерлерінің IV конгресінде ҚР қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды реттеу және қадағалау агенттігінің төрағасы Болат Жәмішев банк секторында пруденциалдық реттеу саясатының сабақтастығын сақтаудың маңызын атап өтті.
Реттеудің тірегі
- Тәуекелдерді талдау
- Капитал жеткіліктілігі
- Өтімділік талаптары
- Активтерді жіктеу және резерв қалыптастыру
Қиын таңдау емес
Қатаң талаптар банктердің шығынын арттыруы мүмкін. Дегенмен басты мақсат — банк жүйесінің тұрақтылығын сақтау.
Жоспарланған шаралар
Стресс-тесттер
Банктердің несиелік қоржынына жүйелі стресс-тексеру жүргізу.
Ішкі рәсімдер
Несиелік тәуекелді басқару процедураларына қойылатын талаптарды күшейту.
Несиелік бюро
Қарыз алушылар тәртібін жақсартып, тәуекелді төмендету құралы ретінде дамыту.
Өзекті тәуекелдер
Агенттікті банк секторындағы тәуекелдердің өсуі алаңдатты. Атап айтқанда, отандық банктердің шетелдік нарықтарға көбірек шығуы елдік тәуекелдің артуына ықпал етті.
Сонымен қатар, шетел нарықтарына шығу мен несиелеу көлемінің жылдам өсуі шетел валютасындағы операцияларды көбейтті. Депозиттердің басым бөлігі ұлттық валютада ашылған жағдайда, негізгі әлемдік валюталар бағамының құбылмалылығы қосымша тәуекел тудырады.
Осыған байланысты валюталық позиция бойынша шектеулерді төмендету және валюталық өтімділікке мониторинг жүргізу тәртібін енгізу мүмкіндігі қарастырылды.
2003 жылы теңгенің нақты құнсыздануы: көрсеткіштер және түсіндіру
Негізгі деректер
- REER бойынша
- 2003 жылғы желтоқсанда 2002 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда теңгенің нақты құнсыздануы 2,5%.
- ТМД елдері бойынша
- Нақты тиімді айырбас бағамы 4,2%-ға төмендеді.
- ТМД-дан тыс елдер бойынша
- Теңгенің құнсыздануы 1,5%.
- АҚШ долларына қатысты
- Өткен жылы теңге нақты түрде 12,6%-ға нығайды; жыл басынан бері номиналды нығаю 2,67%.
Түсіндірме және ұстаным
Ұлттық банктің зерттеулер және статистика департаменті ұсынған деректерге сәйкес, долларға шаққандағы нығаю нақты тиімді айырбас бағамы көрсеткіштерімен бірге қарастырылғанда, отандық тауар өндірушілер үшін айтарлықтай қауіп төндірмейді.
Ұлттық банк негізгі сауда әріптестері елдеріндегі валюталық ахуалды тұрақты бақылауда ұстайтынын атап өтті. Егер REER серпіні экспорттаушылардың бәсекеге қабілеттілігіне қауіп төндіретін деңгейге жетсе, теңге бағамын қалыптастыруда тиісті шаралар қабылдануы мүмкін. Сол кезеңде мұндай қадамға негіз жоқ екені айтылды.
REER индексі: мәні және есептеу логикасы
Теңгенің нақты тиімді айырбас бағамы индексі (REER) — теңгенің Қазақстанның негізгі сауда әріптестері валюталарының «себетіне» қатысты орташа өзгерісін сипаттайтын көрсеткіш. Әдетте ол 24 елдің валюталарын қамтиды (ТМД-ның 4 елі және 20 алыс шетел елі).
Индексті қалай түсінеміз?
- Индекс өссе — теңге нақты түрде қымбаттайды, отандық өндірушілерге бәсеке қиындауы мүмкін.
- Индекс төмендесе — теңге нақты түрде арзандайды, экспорттық және ішкі бәсеке жағдайы жақсаруы ықтимал.
Неге «нақты»?
«Нақты» өлшем бағаммен бірге инфляция айырмасын да ескереді: Қазақстандағы баға деңгейі (ТБИ) мен сауда әріптестеріндегі баға деңгейі салыстырылады. Осылайша бағам динамикасы сатып алу қабілеті арқылы түзетіледі.
Есептеудің негізгі қадамдары
1) Елдерді іріктеу және салмақтарды белгілеу
Сауда әріптестері республиканың ресми тауар айналымының орта есеппен 90%-ын қамтитындай етіп алынады. Әр елдің салмағы көбіне сол елдің соңғы үш жылдағы тауар айналымындағы үлесін орташалау арқылы есептеледі.
2) Қажетті бастапқы деректер
- Сауда әріптестер валюталарының АҚШ долларына қатысты номиналды бағамы
- Сауда әріптестер елдеріндегі ТБИ өзгерісі
- Теңгенің АҚШ долларына қатысты бағамы
- Қазақстандағы ТБИ өзгерісі
- Базалық кезеңді таңдау
3) Кросс-бағамды есептеу логикасы
Әр валюта үшін теңгенің кросс-бағамы доллар арқылы алынады: Теңгенің кросс-бағамы = (шетел валютасының USD-ға бағамы) / (теңгенің USD-ға бағамы)
4) Индекстер тізбегі: ΔS → NEER → REER
ΔS
Базалық кезеңмен салыстырғандағы бағам өзгерісі индексі:
ΔS = ST / S0
NEER
Валюталар бойынша салмақталған номиналды индекс:
NEER = 100 × Πi(ΔSi)wi
REER
Баға деңгейлерін ескеретін «нақты» индекс:
REER = 100 × Πi(ΔSi × (Pd/Pif))wi
Белгілеулер
- wi — i-елдің тауар айналымындағы салмағы
- Pd — Қазақстандағы баға деңгейі
- Pif — сауда әріптесі елдегі баға деңгейі
5) Неліктен үш жылдық орташа қолданылады?
Үш жылдық кезеңді пайдалану — сауда құрылымындағы қысқа мерзімді ауытқуларды жұмсартып, салмақтарды неғұрлым тұрақты етуге бағытталған ымыралы тәсіл. Ерте кезеңдер бойынша дерек тапшылығы болған жағдайда, қолда бар жылдардың орташа мәндері пайдаланылады.
Қорытынды фокус
Саясаттың үйлесімі
Ақша-несие саясаты, қадағалау және Үкімет арасындағы үйлестіру қаржылық тұрақтылыққа тірек болады.
Қатаң пруденциалдық талап
Капитал мен өтімділікке жоғары стандарттар жүйелік тәуекелді шектеуге бағытталған.
REER — кеңірек көрініс
Бағамды бағалау инфляция мен сауда құрылымын ескергенде ғана дәл бола түседі.