Мемлекеттік басқарудағы құқықтық реттеу проблемалары мен оларды шешу жолдары
Мемлекеттік басқарудағы құқықтық реттеу: маңызы және жалпы көрінісі
Мемлекеттік басқаруда құқықтық реттеу проблемалары бар, және оларды жүйелі түрде шешу басқарудың тиімділігін арттырады. Әкімшілік құқық нормалары экономикалық салада, әлеуметтік-мәдени даму бағыттарында, сондай-ақ әкімшілік-саяси құрылыс аясында басқарушылық шешімдердің заңдылығын қамтамасыз етуге қызмет етеді.
Мақсат
Құқықтық нормалар арқылы мемлекеттік аппараттың қызметін тәртіпке келтіру және қоғамдағы тұрақтылықты нығайту.
Нәтиже
Құзыреттердің анықтығы, жауапкершіліктің бөлінуі және заңдардың нақты орындалуы басқару сапасын көтереді.
Қазіргі кезеңдегі негізгі проблемалар
Заңдардың толық орындалмауы
Қайта құру кезеңінде қабылданған заңдар әрдайым және барлық жерде бірдей деңгейде орындала бермейді. Бұған мемлекеттік аппаратта терең тамыр жайған құқықтық мойынсұнбаушылық сияқты факторлар кедергі келтіреді.
Бақылау-қадағалау тетіктерінің өзектілігі
Мемлекеттік басқару саласында заңдылық пен тәртіпті сақтауға бағытталған бақылау-қадағалау қызметінің маңызы арта түсуде. Құқық қорғау сипатындағы әкімшілік құралдардың тиімділігі басқарудың құқықтық тәртібін айқындайды.
Сыбайлас жемқорлық
Қоғамдық өмірдің барлық саласына таралған ең қауіпті құбылыстардың бірі — сыбайлас жемқорлық. Ол мемлекеттің конституциялық негіздеріне қатер төндіріп, басқарудың сенімділігіне нұқсан келтіреді.
Саяси-құқықтық бағдарлар: функциялар мен жауапкершілікті нақты бөлу
Мемлекеттік басқаруды құқықтық реттеудің маңызды міндеттері Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың “Қазақстан-2030” жолдауында және оны жүзеге асыруға бағытталған 2002 жылғы 20 қыркүйектегі жарлықпен мақұлданған “Қазақстан Республикасының құқықтық саясат тұжырымдамасында” белгіленген міндеттермен ұштасады.
Басты басымдық
Мемлекеттік биліктің әртүрлі деңгейлері арасындағы қызмет аясы, функциялар мен жауапкершіліктерді нақты ажырататын заңдарды одан әрі жетілдіру, сондай-ақ жергілікті мемлекеттік басқарудың тиімді жұмыс істеуі үшін қажетті жағдайлар жасау.
Дереккөз: “Егемен Қазақстан”, 2002 ж. 3 қазан.
Жағымсыз факторларды жою: сыбайлас жемқорлыққа қарсы құқықтық база
Мемлекеттік басқаруда қызмет бабын теріс пайдалануды болдырмау және жағымсыз факторларды жою мақсатында бірқатар құқықтық актілердің маңызы ерекше. Бұл актілер басқарудағы тәуекелдерді азайтып, құқық қолдану тәжірибесін күшейтуге бағытталған.
Негізгі құжаттар
- Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі
- “Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы” заң
- “Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы” заң
- Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексі
Көрсетілген деректер мәтіндегі сілтемелерге сәйкес берілді: “Егемен Қазақстан” (1998 ж. 30 маусым), 1998 ж. 9 шілде; басылымдар (Алматы, 1999; Алматы, 2001).
Мемлекеттік қызмет: құқықтық негіз және реттеу
Мемлекеттік басқаруды тікелей жүзеге асыратын тұлғалар — мемлекеттік органдардағы лауазымды адамдар мен мемлекеттік қызметшілер. Мемлекеттік қызметшілердің қызметі “Мемлекеттік қызмет туралы” Қазақстан Республикасының 1999 жылғы 23 шілдедегі заңымен белгіленген.
Заңның рөлі
Аталған заң мемлекеттік қызмет туралы заңнаманың қалыптасуына құқықтық негіз болды және мемлекеттік лауазым ұғымын енгізді.
Нені реттейді
Лауазымдарды топтар мен санаттарға бөлу, мемлекеттік қызмет пен мемлекеттік қызметшінің ұғымы, құқықтық мәртебе негіздері, қызмет өткеру тәртібі және мемлекеттік-қызметтік қатынастарға қатысты өзге мәселелер.
Мемлекеттік қызметтің құқықтық негізіне Конституция, аталған заң және өзге де нормативтік-құқықтық актілер жатады. “Мемлекеттік қызмет туралы” заңмен реттелмеген қатынастар еңбек заңнамасымен және өзге актілермен реттеледі.
Әкімшілік жауаптылық: негізі және жазалардың түрлері
2001 жылғы 30 қаңтарда қабылданған Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің ерекше бөлігінде көзделген құқық бұзушылық құрамының барлық белгілері бар әрекет жасау — әкімшілік жауаптылықтың негізі болып табылады.
Әкімшілік жауаптылық өкілетті мемлекеттік органның (немесе лауазымды адамның) қолданыстағы әкімшілік-құқықтық нормаларда көзделген санкцияларды кінәлі жеке тұлғаларға және заңды тұлғаларға қолдануы арқылы көрініс табады. Бұл шаралар жазалаушылық функцияға (әкімшілік жаза) ие.
Әкімшілік жазалардың негізгі түрлері (45-бап)
- Ескерту жасау
- Әкімшілік айыппұл салу
- Затты өтемін төлеп алып қою
- Тәркілеу
- Арнаулы құқықтан айыру (лауазым және т.б.)
- Өзге де әкімшілік ықпал ету шаралары
Бақылау мен қадағалау
Құқықтық реттеудің орындалуын тексеру, заңдылықты бағалау және құқық қолдану тәжірибесін бақылау-қадағалау тетіктері арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл бағытта сот билігінің рөлі айрықша.
Қорытынды: тиімді басқару үшін құқықтық реттеуді күшейту
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік басқаруды құқықтық реттеу ерекше маңызға ие. Сондықтан оны зерттеу, талдау және жүйелі түрде жетілдіру — мемлекеттік дамудың маңызды бағыттарының бірі.
Құқықтық реттеу нені білдіреді?
Құқықтық реттеу — уәкілетті органдардың құқықтық нормаларды шығару және олардың міндетті орындалуын қамтамасыз ету әрекеті. Ол мемлекеттік аппараттың мүмкіндіктерімен және қоғамдық тетіктермен қамтамасыз етіледі. Қоғам өміріндегі тәртіптілік — мемлекеттің талаптарының бірі, сондықтан құқықтық нормалар әлеуметтік тұрғыдан шартталған, негізделген, икемделген және жүйелі түрде қолданылуы тиіс.
Үш билік тармағының үйлесімі
- Заң шығарушы билік — құқықтық нормаларды қалыптастырады.
- Атқарушы билік — мемлекеттік басқаруды жүзеге асырады және нормаларды орындауды ұйымдастырады.
- Сот билігі — орындалуын қадағалап, заңдылықты бағалайды.
Президенттің ықпалы
Мемлекеттік басқарудағы құқықтық реттеуге Қазақстан Республикасы Президентінің ықпалы да зор. Оның жарлықтары мен өзге де құқықтық актілерді бекітуі арқылы құқықтық саясаттың іске асуы және басқару тетіктерінің нақтылануы қамтамасыз етіледі.
Түпкі мақсат — Қазақстан Республикасында құқықтық мемлекет құруға бағытталған шараларды жүйелеу және оларды тиімді іске асыру. Құқықтық реттеу күшейген сайын мемлекеттік басқарудың нәтижелілігі де артады.