Созақ ауданы әкімдігінің құрылу тарихы
Созақ ауданы: географиясы, тарихы және бүгінгі дамуы
Қарт Қаратаудың еңісін жайлаған өңірді халық көбіне Созақ ауданы немесе Теріскей деп таниды. Созақ ауданы — облыстың солтүстігінде орналасқан әкімшілік-аумақтық бірлік.
Аумағы
4 104 940 гектар
Өлкенің жер көлемі кең, табиғи аймақтары сан қырлы.
Халық саны
51,0 мың адам
Елді мекендер аудан бойынша шашыраңқы орналасқан.
Әкімшілік орталығы
Шолаққорған
1934 жылдан бері аудан орталығы — Шолаққорған ауылы.
Әкімшілік құрылымы
- 10 ауылдық округ
- 2 кенттік (поселкелік) әкімшілік
- Қарамағында 39 елді мекен
Қалыптасу тарихы
Аудан 1928 жылғы қаңтар айында Теріскейді мекендеген 6 болыс ел мен Жылыбұлақ болысы негізінде құрылды. Кеңес дәуірінде аудан ауыл шаруашылығы саласында қаракөл өндіруден облыс бойынша алдыңғы орында болды.
Табиғаты: шөлді жазық, өзен-көлдер және биік нүкте
Жер бедері
Аудан жерінің басым бөлігін тасты-құмды шөлейт жазықтар алып жатыр: Бетпақдала, Мойынқұм.
Өзендер
Қарт Қаратаудан Үшбас, Үштөбе, Торлан, Балдысу, Жылыбұлақ сияқты шағын өзендер ағады.
Көлдер және ең биік жер
Өңірде Қызылкөл, Ақжайқын, Айдын көлдері бар. Ауданның ең биік нүктесі — Бессаз (Мыңжылқы), биіктігі 2176 м.
Тарихи мұра және мәдени тұлғалар
Ежелгі деректер және астана кезеңі
Созақ ауылы XII ғасырдағы жазба деректерде жиі аталады. Ал XVI–XVII ғасырларда Созақ Қазақ хандығының астанасы болған кезеңімен де белгілі.
Кесенелер мен киелі орындар
- Баба Түкті Шашты Әзіз кесенесі
- Ысқақ бап кесенесі
- Қарабура кесенесі
- Саңғыл би әулие кешені
Ұлы Жібек жолы және елді мекендер
Ірі ескерткіштер қатарында Созақ, Бабата, Құмкент елді мекендері ерекше аталады: бұл орындар кезінде Ұлы Жібек жолы бойындағы маңызды тораптардың бірі болған.
Өңірден шыққан тұлғалар
Созақтан шыққан зиялы қауым өкілдері аз емес. Олардың қатарында белгілі күйші Төлеген Момбеков, күйші-сазгер Сүгірәлі, ақын Құлыншақ Кемелұлы, сондай-ақ Құлжабай Төлеуов және өзге де азаматтар бар.
Экономика: тау-кен өндірісі және ауыл шаруашылығы
Басты бағыттар
Аудан экономикасының негізгі тіректері — тау-кен өндірісі және ауыл шаруашылығы. Ауданда уран кентасы мен таскөмір өндіріледі.
Өнеркәсіп нысандары
Ауданда 8 өнеркәсіп нысаны бар:
- 5 кәсіпорын — уран өндірісі
- 1 кәсіпорын — алтын мен күміс өндірісі
- 1 кәсіпорын — көмір өндірісі
- 1 кәсіпорын — тұз өндірісі
Жер асты байлықтары
Созақ жер қойнауы қазба байлықтарға өте бай. Қазіргі өндіріліп жатқан ресурстардан бөлек, өңірде газ, мұнай, тальк, мәрмәр, мыс, фосфор, ванадий, керамзит, әк және басқа да пайдалы қазбалар мол кездеседі.
Өнеркәсіп кәсіпорындары облыстағы тау-кен өндірісінің негізгі бөлігін өндіреді: 87,5%.
Әлеуметтік инфрақұрылым
Білім беру
- 36 мектеп
- 31 орта мектеп, 2 орталау, 3 бастауыш
- 1 кәсіптік-техникалық мектеп
- 5 мектепке дейінгі мекеме
Денсаулық сақтау
- 14 аурухана
- 1 емхана
- 20 фельдшерлік-акушерлік пункт
Кей деректерде аурухана саны қайталанып берілген; мұнда негізгі көрсеткіштер ықшамдалып берілді.
Мәдениет
- 1 мәдениет үйі
- 17 кітапхана
- 11 ауылдық клуб
Созақ ауданы әкімі аппараты: ереже және құқықтық негіз
Төмендегі бөлімдер «Созақ ауданы әкімі аппараты» мемлекеттік мекемесінің мәртебесі, мақсат-міндеттері, басқару тәртібі мен қаржыландыру қағидаттарын жинақтап береді.
I. Жалпы ережелер
- Ереже ҚР Конституциясына, Азаматтық кодекске, сондай-ақ «Жергілікті мемлекеттік басқару туралы» және «Коммерциялық емес ұйымдар туралы» заңдарға сәйкес әзірленеді.
- Мекеме — заңды тұлға мәртебесіне ие, коммерциялық емес ұйым.
- Құрылтайшысы — Созақ аудандық әкімдігі, уәкілетті органы — Созақ ауданының әкімі.
- Орналасқан жері: Оңтүстік Қазақстан облысы, Созақ ауданы, Шолаққорған ауылы, Жібек жолы көшесі (нөмірсіз).
II. Заңды мәртебесі
- Әділет органдарында мемлекеттік тіркеуден өткен сәттен бастап заңды тұлға құқығына ие болады.
- Дербес балансы, оқшауланған мүлкі, банктік шоттары, ҚР елтаңбасы бейнеленген мөрі мен мөртаңбасы болады.
- Басқа заңды тұлға құра алмайды; филиалдар мен өкілдіктер аша алмайды.
- Міндеттемелері бойынша өз билігіндегі ақшамен жауап береді; ақша жеткіліксіз болған жағдайда тиісті атқарушы орган жауапты болады.
III. Мақсаты мен міндеттері
- Негізгі мақсат — аудан әкімінің қызметін ақпараттық-талдау, ұйымдастырушылық-құқықтық және материалдық-техникалық тұрғыдан қамтамасыз ету.
- Құру мақсатына сәйкес келмейтін қызметпен айналысуға құқығы жоқ.
- Қызмет түрлері мен негізгі мақсаттары мекеме регламентімен айқындалады.
IV. Басқару тәртібі
Жалпы басқаруды уәкілетті орган жүзеге асырады. Тікелей басқару уәкілетті орган тағайындайтын аппарат басшысына жүктеледі: ол жұмысты ұйымдастырады, басшылық етеді және міндеттердің орындалуы үшін жеке-дара жауап береді.
Уәкілетті органның негізгі функциялары
- Басшы мен қызметкерлерді жұмысқа қабылдау және босату.
- Мекеме атынан сенімхатсыз әрекет ету, шарт жасасу, сенімхат беру.
- Жоспарларды бекіту, қаржылық рәсімдерге қол қою құқығын іске асыру.
- Көтермелеу шараларын қолдану және тәртіптік жаза белгілеу.
V. Мүлік және қаржыландыру
- Мүлік мемлекет берген мүлік есебінен қалыптасады; негізгі қорлар мен айналым қаражаттарын қамтиды.
- Кәсіпкерлік қызметпен және табыс әкелетін ақылы қызметпен айналысуға құқығы жоқ.
- Қызметті қаржыландыру (заңнамада өзгеше көзделмесе) тек мемлекеттік бюджет есебінен жүзеге асырылады.
- Бухгалтерлік есеп жүргізеді және заңнамаға сәйкес есеп береді; тексерістер уәкілетті органдар тәртібімен жүргізіледі.
VI–VII. Өзгерістер, қайта ұйымдастыру және тарату
- Жарғыға өзгерістер мен толықтыруларды заңнамаға сәйкес құрылтайшы енгізеді.
- Қайта ұйымдастыру және тарату ҚР қолданыстағы заңнамаларына сәйкес жүзеге асырылады.
- Тарату аяқталды деп заңды тұлғалардың бірыңғай мемлекеттік регистріне тиісті жазба енгізілген сәттен бастап есептеледі.