СССР-ДІҢ САЯСИ-ӘКІМШІЛІК КАРТАСЫ
Картаның мазмұнына сипаттама
Саяси-әкімшілік карталар — тақырыптық карталардың бір түрі. Ондай карталарда белгілі бір территорияның немесе мемлекеттің саяси бөлінуі мен әкімшілік құрылысы бейнеленеді. Әдетте мұнда саяси (мемлекеттік) және әкімшілік шекаралар, астаналар, елді мекендер, қатынас жолдары көрсетіледі.
Картада не көрсетіледі?
- Одақтас республикалар және олардың астаналары
- Автономиялы республикалар
- Облыстар, өлкелер, округтер
- Олардың шекаралары және басты қалалары
«Администрация» (әкімшілік) сөзі латын тілінен аударғанда «басқару, басшылық» деген мағынаны білдіреді. Мемлекет өз территориясын басқару мақсатында оны белгілі бөліктерге бөледі. Мысалы, СССР-ді облыстарға, өлкелерге, аудандарға әкімшілік бөлу де мемлекетті басқару мүдделеріне қызмет етті.
Тарихи алғышарттар және өзгерістер
Патшалық Ресей кезеңі
Патшалық Ресейдің территориясы ішкі саяси бөлімдерге жүйелі түрде бөлінбеді. Бұл жағдай оны мекендеген әр түрлі ұлттардың қанауға ұшырауына ықпал етті. Халықтардың теңсіздігі әкімшілік бөліністен де көрінді. Мәселен, қазіргі Татар АССР-інің территориясы революцияға дейін бірнеше губернияға бөлінген еді. Ресейдің басқа аймақтарының халықтары да осындай жағдайда болды.
Революциядан кейінгі өзгерістер
Ұлы Октябрь социалистік революцияның нәтижесінде елдің барлық халықтары мен ұлыстары бірігу және өзін-өзі басқару құқығына ие болды. Совет мемлекеті территориясының саяси және әкімшілік бөлінуі СССР-дің саяси-әкімшілік картасында әр түрлі түспен көрсетілді.
Бөлінудің негізгі қағидаты
ССР Одағы халқының ұлттық құрамы және Конституция бойынша тең құқықтылығы мұндай бөлінудің басты негізі ретінде қарастырылды. Бұл жүйеде совет халықтарының бостандығы мен теңдігі көрініс тапты.
Советтік Социалистік Республикалар Одағының құрылуы
В. И. Лениннің бастамасы бойынша 1922 жылғы 30 желтоқсанда Советтердің I съезі Советтік Социалистік Республикалар Одағын (СССР) құру туралы Декларация мен Шартты бекітті. СССР-дің құрылуы — Коммунистік партияның лениндік ұлт саясатының жүзеге асуының маңызды нәтижесі.
Тарихи маңызы
Бұл аса маңызды тарихи оқиға қоғамды социалистік негізде қайта құруға, жұмысшылар мен шаруалардың дүние жүзіндегі тұңғыш көпұлтты мемлекетінің қорғаныс қуатын және халықаралық позицияларын нығайтуға қолайлы жағдайлар жасады.
Мемлекеттік құрылым
Совет Одағы одақтас және автономиялы республикалардан, автономиялы облыстардан және округтерден тұрды.
Конституциялық анықтама
СССР Конституциясының 70-бабында: «Советтік Социалистік Республикалар Одағы — социалистік федерализм принципі негізінде, ұлттардың өзін-өзі еркін билеуі және тең құқықты советтік социалистік республикалардың өз еркімен бірігуі нәтижесінде құрылған біртұтас одақтық көпұлтты мемлекет» деп көрсетілді.
Конституцияға сәйкес одақтас және автономиялы республикалар ССР Одағының қарауына жататын мәселелерді шешуге қатысты. Осы арқылы өкіметтің бүкілхалықтық сипаты және мемлекет өмірінің әр түрлі мәселелерін басқарудың бүкілхалықтық негізі айқындалды.
Өзара көмек және кадр даярлау
Орыс халқының басқа барлық совет халықтарына көрсеткен риясыз туысқандық көмегі олардың шаруашылығының тез дамуына, маман жұмысшы, инженер, техник кадрларын, сондай-ақ мәдениет пен ғылым, білім беру қызметкерлерін даярлауға жағдай жасады.