Қазақша рефераттар

Мемлекеттік және жалпы сыртқы борышты басқару жөніндегі тұжырымдама

Кіріспе

Қазақстанның дүниежүзілік экономикаға белсенді кірігуі, тәуелсіз кредит рейтингінің жақсаруы, шетелдік инвестицияның елеулі көлемін тарту, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Үкіметі мен Ұлттық Банктің валюта режимін ырықтандыруға бағытталған жоспарлары елдің тұрақты дамуы үшін шешуші мәнге ие.

Сонымен бірге экономиканың ашықтығын арттыруға бағытталған қадамдар және толыққанды ішкі қаржы нарығын қалыптастыру қажеттілігі Үкіметті, Ұлттық Банкті және қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау жөніндегі уәкілетті органдарды экономикалық қауіпсіздіктің тиісті деңгейін қамтамасыз етуге, сондай-ақ борыш құралдарының ішкі нарығын дамытуға жағдай жасауға бағытталған шараларды қабылдауға жетелейді.

Негізгі екі мәселе

  • Біріншіден: қаржы секторының тұрақтылығын және экономика салаларын дамытуды ескере отырып, несие капиталының ішкі және сыртқы нарықтарында қарыз алуды сапалы жоспарлау.

  • Екіншіден: мемлекеттік сектор борышын басқару тетіктерін жетілдірумен қатар, қажетті нәтижелерге қол жеткізу үшін жеке сектордың сыртқы борышын реттеу.

Халықаралық тәжірибе қарыз алудың байыпты саясатын жүргізу, мемлекеттік сектор борышын басқару және жеке сектордың сыртқы борышын реттеу саласында мемлекет әлеуетін уақтылы нығайту елдің жоғары деңгейдегі макроэкономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ететін ең маңызды факторлардың бірі екенін көрсетеді.

Қазақстандағы ахуал: үрдістер мен тәуекелдер

Өткен басымдық

Бұған дейін негізгі назар Үкіметтің, жергілікті атқарушы органдардың және Ұлттық Банктің борыштарын қамтитын мемлекеттік сыртқы борышты басқаруға аударылды.

Нәтиже

Қабылданған шаралардың нәтижесінде мемлекеттік сыртқы борыш 2001 жылдан бастап төмендеу үрдісін көрсетті; халықаралық ұйымдар оны қазіргі кезде бірқалыпты деңгейде деп бағалайды.

Өсу аймағы

Алайда жалпы сыртқы борыш 2001 жылдан бері өсіп келеді және 2006 жылғы I тоқсанның соңында ЖІӨ-нің 77,6%-ын құрады.

Халықаралық ұйымдардың жіктемесіне сәйкес бұл көрсеткіштер Қазақстанды сыртқы борышы бірқалыпты деңгейдегі елдер тобына жатқызуға мүмкіндік береді. Дегенмен, жалпы сыртқы борыштың одан әрі ұлғаюы тек ішкі экономикалық жағдайларға ғана емес, елдің экономикалық қауіпсіздігіне де теріс әсер етуі ықтимал.

Қаржылық қауіпсіздіктің тиімді жүйесін қамтамасыз ету үшін орта мерзімді кезеңде жалпы сыртқы борыштың деңгейін ЖІӨ-ге шаққанда белгіленген шектерде ұстап тұру қажет.

Тиімді жүйе үшін қажет бағыттар

Елдің борышын басқарудың тиімді жүйесін құру мемлекеттік борышты, мемлекеттің басым қатысуы бар ұйымдардың борышын, мемлекеттің шартты міндеттемелерін басқару сапасын арттыруды және жеке сектордың сыртқы борышын реттеуді жетілдіруді талап етеді.

Тұжырымдаманың мақсаты мен міндеттері

Тұжырымдаманың мақсаты — орта мерзімді кезеңде елдің жалпы сыртқы борышының қазіргі деңгейін ЖІӨ-ге шаққанда 65–70% деңгейіне дейін төмендетуге және ұзақ мерзімді перспективада оны Қазақстан үшін қауіпсіз деңгейде ұстап тұруға мүмкіндік беретін, біртұтас әрі тиімді жұмыс істейтін борышты басқару жүйесін қалыптастыру.

Мақсаттың өзегі

Жүйе мемлекеттік борышты, мемлекеттің басым қатысуы бар ұйымдардың борышын және мемлекеттің шартты міндеттемелерін сапалы басқаруға, сондай-ақ несие капиталының сыртқы нарықтарында жеке сектордың қарыз алу мәселелерін тиімді реттеуге ықпал етуі тиіс.

Нысаналы бағдар

Орта мерзім
ЖІӨ-ге шаққанда 65–70%
Ұзақ мерзім
Қауіпсіз деңгейде тұрақтандыру

Негізгі міндеттер

  • Мемлекеттік сектор борышын басқаруды оңтайландыру: оның ішінде борыштық міндеттемелер бойынша толық әрі дұрыс есеп жүргізу.

  • Жүйелік мониторинг және бақылау: борыш ахуалын тұрақты бақылау және талдау.

  • Тәуекелдерді басқару: борыш құрылымына және қарыз алу шарттарына байланысты тәуекелдерді бағалау және азайту.

  • Үйлестірілген өзара іс-қимыл: мемлекеттік органдар мен мемлекеттің басым қатысуы бар ұйымдардың тиімді координациясын қамтамасыз ету.

  • Жалпы сыртқы борышты толық есепке алу әдістемесі: елдің жалпы сыртқы борышын барынша қамтитын есептеу тәсілін айқындау.

  • «Дабылды» шекті мәндерді белгілеу: орта мерзімді перспективаға арналған салыстырмалы көрсеткіштерді анықтап, осы шектерден асып кетуді болдырмау үшін шектеу шараларын іске қосу.

  • Жеке сектордың сыртқы қарыз алуын реттеу тетіктері: сыртқы нарықтарда қарыз тартуды тиімді басқаруға арналған құралдарды айқындау.

  • Ішкі борыш құралдары нарығын дамыту: ішкі нарықты кеңейтуге және тереңдетуге қажетті алғышарттарды қалыптастыру.