Ақпарат қамсызданудың дамуы
Халықаралық стандарттау жүйесіндегі ақпаратпен қамтамасыз ету
Ақпаратпен қамтамасыз ету саласында дүние жүзінде жетекші рөлді Халықаралық стандарттау ұйымы (ISO) атқарады. 2001 жылға дейін ISO жүйесінде ақпаратты жүйелеу мен қызмет көрсетуді үйлестіретін комитеттердің бірі — ИНФКО (INFCO) белсенді жұмыс істеді.
ИНФКО құзыреті
- Ақпараттық қызметтің үйлесімділігін (гармонизациясын) қамтамасыз ету.
- ISO және ақпараттық қызмет саласындағы ұйымдармен өзара әрекеттесу.
- Мәліметтер базалары, маркетинг, технологиялық реттеулер және стандарттау саясаты бойынша жұмыс.
Ақпараттық қызметке байланысты негізгі жұмыстар
ИНФКО ақпараттық қызметпен байланысты көптеген бағыттарды қатар жүргізді: стандарттаудың ақпараттық қызмет орталығына қатысты басқару жоспарын әзірлеу, ақпарат нарығын және маркетингтік қызметті талдау, ақпарат алмасу, сақтау және іздеу процестерін ұйымдастыру. Сонымен бірге ISO жүйесі аясында құжаттарды тарату және өнім өндіру жүйелерімен байланысты ұйымдастырушылық мәселелер де қарастырылды.
Стратегиялық бағыт
Болашақ стандарттарға қатысты стратегияны құруда ИНФКО халықаралық электрондық және жазбаша тасымалдағыштардағы ақпаратқа қатысты авторлық құқықты қорғау қағидаттарын қалыптастыруды да күн тәртібіне шығарды.
Функциялардың қайта бөлінуі
Уақыт өте негізгі функциялардың бір бөлігі ISO орталық хатшылығына берілді. Коммерциялық саясатқа қатысты мәселелерді шешу жауапкершілігі ИНФКО-дан бөлек топқа ауыстырылды.
ISONET: ақпараттық желіні құру
Соңғы жылдардағы басты бастамалардың бірі — ақпараттық желіні құру, яғни ISONET жүйесін дамыту болды. ISONET-тің негізгі мақсаттары ұлттық және халықаралық стандарттар туралы ақпарат алмасуды қамтамасыз ету, сондай-ақ стандарттау саласында кітаптар мен түрлі әдебиеттерді жариялау ісін қолдау ретінде айқындалды.
Жаңа технологиялардың әсері
Стандарттау саласында заманауи ақпараттық технологияларды қолдану сапаны арттырады, жұмысты жеңілдетеді және уақытты үнемдейді.
On-line режимінде ақпарат алмасу үздіксіз жүріп, ақпаратты тез әрі оңай алуға мүмкіндік береді.
Авторлық құқық: электрондық және қағаз тасымалдағыш
ISO және МЭК (IEC) мамандарының пікірінше, электрондық ақпарат тасымалдау жүйелері қаншалықты дамыса да, стандарттарды қағаз түрінде тарату мен алмасу толық жоғалып кетпейді. Сондықтан ISO орталық хатшылығы және МЭК орталық бюросы авторлық құқықты қорғауға арналған арнайы нормативтік талаптарды әзірлеуге көңіл бөлді.
Қорғау тетіктері
Қағаз құжаттарда авторлық құқықты бекіту үшін шартты белгілер, ұйым логотиптері, автордың арнайы белгілері және иелену құқығы туралы қысқаша жазбалар қолданылады. Электрондық тасымалдағыштарда да осыған ұқсас құқықтық қорғаныс қағидаттары жүзеге асырылады.
Электрондық дәуірде түрлі авторлардың еңбектері компьютер арқылы дискіге енгізіліп, электрондық форматта таратылады. Халықаралық стандарттарды өз жүйесіне енгізген елдер авторлық құқықты қорғау тетіктерін қолдана алады; бұл үшін арнайы халықаралық нормативтік құжаттар қарастырылған.
ISONET қауымдастығы
ISONET құрамына 60-тан аса ұлттық мүше, шамамен 10 ассоциация, сондай-ақ халықаралық ақпарат орталықтары мен ұйымдары кіреді. Ресей ISONET жүйесінде ұлттық стандарттау ұйымы ретінде беделді мүшелердің бірі болып саналады.
Жіктеу жүйелері және ИКС (ICS)
Стандарттау саласында халықаралық деңгейде ақпаратпен қамтамасыз ету процесі ерекше маңызды. Өйткені ұлттық стандарттау жүйесінде әдістемелік бағыт-бағдар беретін құрал ретінде жіктеу (классификация) кең қолданылады. Жіктеудің басты мақсаты — ақпараттың жүйелі түрде таралуын қамтамасыз ету.
2000 жылдардың басында шамамен 30 мемлекет ұлттық стандарттардың нұсқағыштарын ИКС-ке (International Classification for Standards — ICS) сүйене отырып құрды. ИКС стандарттау саласындағы ақпаратпен қамтамасыз етудің сәйкестігін қадағалауға көмектеседі.
ИКС құрылымы (3 деңгей)
1-деңгей: 40 бөлімнен тұрады (стандарттау жүргізілетін қызмет салалары). Бөлімдер екі санмен белгіленеді.
2-деңгей: әр бөлім топтарға бөлінеді, әр топ нөмірленеді.
3-деңгей: топтар топшаларға бөлініп, жіктеу нақтылана түседі.
WSSN және веб-кеңістіктегі бірігу
ISO ақпараттық құрылымындағы кейінгі жаңалықтардың бірі — WSSN (World Standards Services Network), яғни халықаралық стандарттау қызметтерінің желісі. Бұл виртуалды кеңістікте ұлттық стандарттау органдары мен халықаралық ұйымдардың веб-сайттарын біріктіруге бағытталған бастама.
Электрондық ұсыну және кері байланыс
Ақпаратты электрондық түрде ұсыну стандарттармен тек танысып қана қоймай, олармен жүйелі жұмыс істеуге және уақытты үнемдеуге мүмкіндік береді. Осы мақсатта ISO Web желісінде қызығушылық танытқан ұйымдар өз ұсыныстары мен материалдарын e-mail арқылы жіберіп, тиісті ақпаратты ала алады. Кейін бұл ұсыныстарды сарапшылар қарап, талдап, қорытынды береді.
Белсенді дамып жатқан салалар
Электрондық ақпарат алмасуға белсенді көшкен ұйымдар мен бағыттардың қатарында денсаулық сақтау, атом энергетикасы, құрылыс машиналары өндірісі, стандарттау комитеттері және басқа да салалар бар. Бұл үрдіс халықаралық стандарттарды кеңінен қолдануға және оларды өзге салалармен ықпалдастыруға жол ашады.
Қысқаша қорытынды
ISO инфрақұрылымындағы ақпараттық бастамалар стандарттардың таралуын, қолжетімділігін және қолданылуын күшейтеді.
ISONET және WSSN сияқты желілер ұлттық органдарды біріктіріп, ақпарат алмасуды тұрақты арнаға түсіреді.
Авторлық құқықты қорғау қағидаттары қағаз құжаттар үшін де, электрондық орта үшін де өзектілігін сақтайды.