Қазақстан-Ұлыбритания
Қазақстан–Ұлыбритания: салмақты саясатқа мән берген сапар
Ұлыбританияға ресми сапардың екінші күні Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Букингем сарайында Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігінің Королевасы ІІ Елизаветамен кездесуімен басталды. Әңгіме екі мемлекет арасындағы қарым-қатынастардың жай-күйі мен даму мүмкіндіктеріне арналды. Кездесу дәстүрлі хаттамалық сипатта өтсе де, жылы әрі достық ахуалмен ерекшеленді.
Негізгі ойлар
- Букингем сарайындағы кездесуде тараптар екіжақты қатынастардың өзекті қырларын сөз етті.
- Премьер-Министр Тони Блэрмен келіссөздер экономикамен қатар қауіпсіздік күн тәртібін де қамтыды.
- Инвестиция, қаржы нарықтары, бірлескен кәсіпорындар және халықаралық тұрақтылық мәселелері ерекше аталды.
Букингемдегі кездесу
ІІ Елизавета Ұлыбританиядағы дәстүр бойынша мемлекет басшысы саналады. Ол таққа 1952 жылғы 6 ақпанда отырды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Ұлыбритания ықпалындағы бірқатар елдер тәуелсіздік алғаннан кейін де монархтың символдық мәртебесі бірнеше жаңа мемлекетке тарады. Осы кезеңде ІІ Елизавета көптеген елдерге ортақ монарх ретінде танылып, әр дәуірдің саяси өзгерістерін бастан өткерді.
Конституциялық монархияның шегі
Монархтың беделі зор болғанымен, билігі шектеулі. Бұл әсіресе Ұлыбританиядан тыс аумақтарда айқын көрінеді. Дегенмен бірқатар елдерде ол қарулы күштердің жоғарғы бас қолбасшысы ретінде де аталады.
Тұрақтылық пен сабақтастық
ІІ Елизавета билік еткен ондаған жыл ішінде Ұлыбританияда көптеген саяси ауыс-түйіс болды: премьер-министрлер алмасты, үкіметтер жаңарды. Соған қарамастан, монархия институты елдің саяси сабақтастығының символына айналды.
Нақты деректер Королеваның жас кезінен қоғамдық өмірге араласқанын көрсетеді. Мысалы, 1940 жылы 14 жасында радио арқылы Британдық Достастық елдеріндегі балаларға алғаш рет үндеу жасаған. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында ол уақытын Шотландия мен Англиядағы корольдік резиденцияларда өткізді. Білімін үйде алып, кейін элиталық оқу ордаларында жалғастырған.
Премьер-Министр резиденциясындағы келіссөздер
Букингем сарайындағы кездесуден кейін Президент кортежі Премьер-Министр резиденциясына бет алды. Рәсімдік фотосурет түсірілген соң Нұрсұлтан Назарбаев пен Тони Блэрдің жоғары деңгейдегі келіссөздері басталды және жоспарланған уақыттан ұзаққа созылды.
Ұлыбритания үкімет жүйесі туралы қысқаша
Ұлыбританияда Премьер-Министр мен үкімет мүшелері, әдетте, билеуші партия атынан парламент депутаттары болып саналады және атқарушы билік жүйесіне жетекшілік етеді.
Министрлер кабинеті саяси бағыт үшін жауап береді және үкімет қызметін үйлестіреді. Кабинет құрамында шамамен 20 ықпалды министр болады, ал кеңейтілген деңгейде құрылым жүзге жуық лауазымды қамтуы мүмкін.
Тони Блэр Премьер-Министр қызметін 1997 жылдан атқарды. Ол Оксфорд университетін тәмамдап, Лейбористер партиясына қосылды, 1983 жылы парламент мүшесі болып сайланды. 1994 жылы партия көшбасшысы атанып, 1997 жылы Джон Мейджордың орнын басты. Кейін 2001 және 2005 жылдары премьерлікке қайта бекітілді.
Ынтымақтастықтың басым бағыттары
Қауіпсіздік және өңірлік тұрақтылық
Тараптар халықаралық лаңкестікке қарсы іс-қимыл, жаппай қырып-жоятын қарудың таралуына жол бермеу және өзге қауіп-қатерлерге қарсы ынтымақтастықты маңызды деп бағалады. Ауғанстан мен Ирактағы жағдайды тұрақтандыруға мүдделілік те атап өтілді.
Әскери саладағы байланыстарға “Дала қыраны–2006” бірлескен бітімгершілік жаттығуы дәлел ретінде келтірілді.
Дінаралық және этносаралық келісім
Халықаралық қауіпсіздік пен тұрақтылықты нығайтуда дінаралық және этносаралық байланыстарды күшейту мақсаты ортақ басымдық ретінде айтылды. Бұған Азиядағы өзара ықпалдастық және сенім шаралары жөніндегі кеңес, Астанада өткен Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі, сондай-ақ Ұлыбритания қолдауымен Ыстамбұлда өткен “Еуропа мұсылмандары” конференциясы мысал болды.
Демократиялық даму және халықаралық ұйымдар
Қазақстан да, Ұлыбритания да тұрақтылықты қамтамасыз етуде демократиялық институттарды дамытудың маңызын атап өтті. Ұлыбритания Қазақстандағы демократиялық реформалар бағдарламасын әзірлеу және нақтылау бағытындағы бастамаларға қолдау білдіретінін жеткізді.
Ұлыбритания көптеген беделді халықаралық ұйымдарға мүше. Еуропалық Одақ аясындағы ықпалы арқылы Қазақстанның БСҰ-ға кіру дайындығын, сондай-ақ елдің жаһандық бәсекеге қабілеттілігін арттыру талпынысын қолдайтын мемлекеттердің бірі ретінде сипатталды.
Қаржы, инвестиция және нарықтық байланыстар
Қаржы-кредиттік саладағы байланыстар
Ынтымақтастықтың маңызды көріністерінің бірі — қаржы жүйесі. Мәліметтерге сәйкес, ұлттық валютамыз теңгенің банкноттары осы мемлекетте басылған. Қазіргі таңда Ұлттық банк пен бірқатар қазақстандық банктер Англия банктерімен және өзге де ірі британдық банктермен тікелей корреспонденттік қатынастарды жалғастырып келеді.
Сондай-ақ Қазақстан тарапынан жалпы сомасы шамамен 264,7 млн долларды құрайтын мемлекеттік емес 6 займ мемлекеттік кепілдікпен алынғаны, оның 176 млн доллары игерілгені айтылды.
Нарықтағы символдық жетістік
Капиталдандыру деңгейі бойынша “Қазақмыс” компаниясының FTSE-100 тізіміне енуі Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы экономикалық ықпалдастықтың нақты белгілерінің бірі ретінде аталды.
Баспасөз мәслихаты: басты дәйексөздер
Келіссөздерден кейін Президент пен Премьер-Министр қазақстандық және британдық бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерінің қатысуымен баспасөз мәслихатын өткізді.
“Нұрсұлтан Назарбаев өз елін өте дұрыс жолмен бастап келеді.”
Тони Блэр соңғы бес-алты жылда екі ел қарым-қатынасы едәуір өзгергенін айтып, сауда-экономикалық және энергетикалық байланыстарды ерекше атап өтті. Ұлыбритания Қазақстан экономикасына ірі инвесторлардың бірі екенін, энергетикадан бөлек авиация, жолаушылар тасымалы, қорғаныс және өзге салаларда да келешек зор екенін жеткізді.
Оның сөзінше, бүгінде екі елдің 128 бірлескен кәсіпорны жұмыс істейді. Сонымен бірге Лондон қор биржасы мен Алматы биржасы арасындағы байланыстың перспективалары жоғары бағаланды.
Қазақстанның геосаяси орналасуы маңызды екені, көпұлтты әрі көпконфессиялы қоғамда тұрақтылықтың сақталуы үлгі болатыны айтылды. БСҰ-ға мүшелікке кіру стратегиясына қолдау білдіріліп, ресми сапар екіжақты байланыстарды одан әрі нығайтатынына сенім білдірілді.
Қазақстан тарапынан негізгі акценттер
Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстанның тәуелсіздігі 1991 жылғы 16 желтоқсанда жарияланғанын еске салып, Ұлыбритания тәуелсіздікті алғашқылардың бірі болып танығанын атап өтті. Ұлыбритания Қазақстанның аса ірі инвесторларының бірі екені, британдық компаниялардың Қазақстан экономикасына шамамен 8 млрд долларға жуық инвестиция салғаны айтылды.
Лондон қор биржасында Қазақстанның 4 компаниясы орналастырылғаны, сондай-ақ келесі күні Лондонда қазақстандық және британдық бизнес өкілдерінің қатысуымен форум өтетіні хабарланды. Онда кәсіпкерлер өзара уағдаласып, жаңа ынтымақтастық бағыттарын кеңейтеді деген сенім білдірілді.
Ескерту: Берілген мәтін осы тұста үзіледі, сондықтан Президенттің кейінгі ойлары толық келтірілмеген.
Қорытынды
Сапардың мазмұны Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы әріптестіктің бір ғана экономикамен шектелмейтінін көрсетті: қауіпсіздік, өңірлік тұрақтылық, дінаралық үнқатысу, қаржы нарықтары және демократиялық институттарды дамыту секілді бағыттар келіссөздердің өзегіне айналды. Ресми кездесулер мен жария мәлімдемелер екі елдің өзара байланысын тереңдетуге ұмтылысын айқындады.