Университет тарихы
Қалыптасу кезеңі: сауатсыздықты жоюдан педагогикалық институтқа дейін
Қазақстандағы жоғары оқу орындарының қалыптасуы мен дамуы ел тарихындағы ірі кезеңдермен қатар өрбіді. ХХ ғасырдың 30-жылдарында республика алдында халықтың сауатсыздығын жою міндеті өткір тұрды. Осы мақсатта бастауыш және орта мектептер ашылып, оларды кадрмен қамтамасыз ету ең өзекті мәселеге айналды.
Сол жылдары Батыс Қазақстан облысының мектептерінде еңбек еткен 996 мұғалімнің ішінде жоғары білімді маман бірде-біреу болмаған. Аз ғана жоғары оқу орындары мұғалімдерге деген зәрулікті өтей алмады.
Осы жағдайға байланысты 1932 жылдың 9 шілдесінде Қазақ өлкелік комитеті маңызды қаулы қабылдады: 1 қазаннан бастап Орал қаласында республикада Қазақ педагогикалық институтынан кейінгі екінші педагогикалық институт ұйымдастырылсын. Институтқа әуелі КСРО ағарту халкомының орынбасары М.Н. Покровскийдің, ал 1937 жылдан бастап А.С. Пушкиннің есімі берілді.
Соғыс жылдарынан кейінгі серпін
Қалыптасу мен даму кезеңдерінің, соғыс жылдарының ауыртпалығын еңсере отырып, Орал педагогикалық институты соғыстан кейінгі уақытта ірі оқу орнына айналды. Бұл кезеңде оқу орны жыл сайын 18 мамандық бойынша 700-ден астам маман даярлады.
Студенттер саны 72 адамнан 4500 адамға дейін өсті. Педагог кадрларын даярлаудағы ұжым жетістіктері мемлекет тарапынан жоғары бағаланып, 1982 жылы 50 жылдық мерейтойы қарсаңында институт «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды.
Қайта құрылулар және жаңа атаулар
Жоғары ғылыми деңгейі, кең бейінді мамандықтары және материалдық базасы ескеріліп, 1996 жылы мамырда А.С. Пушкин атындағы педагогика институты ҚР Үкіметінің қаулысымен А.С. Пушкин атындағы Батыс Қазақстан гуманитарлық университеті болып қайта құрылды.
2000 жылдың 14 ақпанында ҚР Үкіметінің №236 қаулысымен оқу орны Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті болып өзгертілді, ал 2003 жылы университетке Махамбет Өтемісов есімі берілді.
Сапа стандарттары мен халықаралық мойындау
«Сараптама және сертификаттау ұлттық орталығы» АҚ-ның Батыс Қазақстан бөлімшесі университетке менеджмент жүйесі сапа талаптарының СТ РК ИСО 9001-2001 сертификатын табыстады.
ЖОО ISO 9001-2000 халықаралық сапа сертификатына (Moody International Certification) ие болды.
Университет Парижде Халықаралық өнеркәсіп ассоциациясының «SPI Алтын медалі» лауреаты атанып, Қазақстандағы алғашқы оқу орындарының бірі ретінде танылды.
Болонья қаласында (Италия) университет жалпы еуропалық білім стандартына сәйкестігін растайтын Magna Charta Universitatum құжатына қол қойды.
Аймақтық университеттің жаңа үлгісі
Елдің әлеуметтік, экономикалық және саяси өміріндегі өзгерістер аясында Батыс Қазақстанда жинақталған тәжірибе мен ғылыми әлеуетті біріктіретін, қуатты ғылыми-әдістемелік әрі оқу-өндірістік орталық ретінде жаңа үлгідегі аймақтық университетті қалыптастыру қажеттілігі туды.
Құрылымы мен инфрақұрылымы
- 4 институт, 43 кафедра
- Аспирантура және магистратура
- «Отан тарихы» мамандығы бойынша диссертациялық кеңес
- 3 ғылыми-зерттеу лабораториясы
- Компьютерлік орталық
- 900 мыңнан астам қоры бар ғылыми кітапхана
- Аймақтық біліктілікті арттыру орталығы
- Мониторинг және дамуды бағалау бөлімі, баспа-редакциялық бөлім
Ғалымдар, түлектер және қоғамдық ықпал
Университет тарихы оқу орнының қалыптасуы мен дамуына зор үлес қосқан ғалым-ұйымдастырушылардың тұтас буынымен тығыз байланысты. Университет еліміздің әр өңірінде, сондай-ақ жақын және алыс шетелдерде қызмет етіп жүрген ондаған мың маманды даярлап шығарды.
Белгілі түлектер
- Тасмағамбетов И.Н. — Алматы қаласының әкімі.
- Әйтімова Б.С. — ҚР Білім және ғылым министрі.
- Беда Г.И. — Кеңес Одағының екі мәрте батыры.
- Тайманов Д.С. — ҚР ҰҒА академигі.
Профессор-оқытушылар құрамы
Университеттің профессор-оқытушылар құрамы 700 адамнан тұрады. Олардың ішінде 17 ғылым докторы және 147 ғылым кандидаты бар.
Халықаралық байланыстар және кадрлық қолдау
Аймақтағы ірі жоғары оқу орны ретінде университет әлемдік білім беру жүйесіне кірігу үшін халықаралық байланыстарды белсенді дамытып келеді. Университет Қазақстан Республикасының 20 жоғары оқу орнымен, сондай-ақ Ресей Федерациясы және алыс шетелдердің жоғары оқу орындарымен ынтымақтастық келісімдер жасады.
Батыс Қазақстан облысының қолайлы геосаяси орналасуы және Ресей Федерациясының бес ірі облысымен шектесуі ғылыми-педагогикалық кадрларды Ресейде де даярлауға мүмкіндік береді.
Жас ғалымдарды қолдау
Университет ректораты 35 жасқа дейінгі талантты ғылым кандидаттарын қолдауды жүйелі үрдіске айналдырған. Осы бағытта болашақ ғылым докторларына тұрғын үй алуға жәрдемдесу, монографияларын басып шығару, жоғары стипендия тағайындау, сондай-ақ Қазақстан мен шетелдің жетекші ғылыми орталықтарында тағылымдамадан өтуге жағдай жасау көзделеді.
Көпдеңгейлі білім беру және ғылыми дайындық
Бакалаврларды даярлау көлемінің артуына байланысты университет көпдеңгейлі білім беру жүйесіндегі маңызды буын ретінде магистратураны дамытты: бакалавриат – магистратура – аспирантура – докторантура.
Магистратура бағыттары
- Тарих
- Педагогика
- Филология
- Биология
- Экология
Аспирантура және диссертациялық кеңес
Қазіргі уақытта университетте 4 мамандық бойынша аспирантура жұмыс істейді:
| Код | Бағыт |
|---|---|
| 07.00.02 | Отан тарихы (ҚР тарихы) |
| 08.00.05 | Экономика және халық шаруашылығын басқару |
| 13.00.01 | Жалпы педагогика, педагогика тарихы, этнопедагогика |
| 13.00.05 | Әлеуметтік-мәдени қызметті ұйымдастырудың теориясы мен әдістемесі |
Сонымен қатар 5–6 мамандық бойынша аспирантура ашу мүмкіндіктері қарастырылуда. Қазіргі кезде университетте 37 аспирант оқиды.
2003 жылғы 4 сәуірде ҚР ЖАК шешімі негізінде университетте 07.00.02 — «Отан тарихы» мамандығы бойынша кандидаттық диссертация қорғайтын диссертациялық кеңес ашылды.
Ғылыми ізденістер және өңірлік мұраны сақтау
Университет ғалымдары Қазақстан мен Ресейдің жетекші ғылыми ұйымдары басшылық жасайтын кешенді бағыттар бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізеді. Орал өңірінің мәдени-тарихи мұрасын сақтау мақсатында жоспарлы әрі кең көлемді зерттеулер ұйымдастырылып, халық қолөнері, қолданбалы өнер, музыкалық мұраның жай-күйін зерделеу үшін археологиялық және этномәдени экспедициялар өткізіледі.
Даму бағыты
Университеттің одан әрі дамуы үшін ректорат барлық мүмкіндіктерді тиімді пайдалануға ұмтылады. Осы мақсатта кадр саясаты да кезең-кезеңімен жетілдіріліп, білім беру сапасы мен ғылыми әлеуетті нығайтуға бағытталған жұмыстар жалғасуда.
Негізгі ой
Оралдағы педагогикалық институттан басталған бастама уақыт өте келе Батыс Қазақстанның білім, ғылым және мәдениет саласындағы тірек орталықтарының біріне айналып, өңірдің ғана емес, елдің интеллектуалдық капиталына тұрақты үлес қосты.