Қазақша рефераттар

Қылмыс

Кіріспе

Қылмыс — бұл қоғамға қауіпті әрекет немесе әрекетсіздік. Қылмыстық құқықта әрекет пен әрекетсіздіктің рөлі ерекше, өйткені олардың дұрыс айқындалуына қарай адамды қылмыстық жауаптылыққа тарту немесе қылмыстық жауаптылықтан босату мәселесі шешіледі.

Қылмыскер тұлғасы мен оның әрекетінің қоғамға қауіптілігін бағалау кезінде қылмыстық құқық ғылымы мен сот-тергеу тәжірибесі ең алдымен жасалған іс-әрекеттің сипаты мен ауырлық дәрежесін, сондай-ақ қылмыс жасалғанға дейінгі және одан кейінгі мінез-құлықты сипаттайтын мән-жайларды ескереді. Сондықтан іс-әрекеттің қоғамға қауіптілігіне және оның қылмыс екенін жоққа шығаратын мән-жайларға айрықша назар аудару қажет.

Қоғамға қауіпті әрекетті тыю немесе тоқтату барысында қауіп төндірген адамға, сондай-ақ үшінші тұлғаларға материалдық не моральдық зиян келуі мүмкін. Мұндай әрекеттер белгілі бір жағдайларда қылмыс ретінде бағалануы ықтимал. Алайда қауіпті әрекеттерді тоқтату көп жағдайда қоғамға пайдалы іс-әрекет болып танылады. Әрбір азамат кәсіби даярлығына не қызметтік жағдайына қарамастан қауіп төнген кезде тең дәрежеде қорғануға құқылы.

Іс-әрекеттің қылмыс екенін жоққа шығаратын мән-жайлар

Қылмыстық құқықта қылмыс болып табылмайтын (қылмыстық жауаптылықты жоққа шығаратын) мән-жайларға мыналар жатады:

  • қажетті қорғану;
  • аса қажеттілік (мәжбүрлі қажеттілік);
  • орынды тәуекел (кәсіби тәуекелді қоса алғанда);
  • жалған қорғану;
  • үкімді, бұйрықты немесе өкімді орындау;
  • қылмыскерді ұстау кезінде зиян келтіру;
  • күштеу немесе психикалық мәжбүрлеу.

Зерттеудің мақсаты мен міндеттері

Негізгі мақсат

Курстық жұмыстың мақсаты — іс-әрекеттің қылмыс екенін жоққа шығаратын мән-жайлардың теориялық және тәжірибелік маңызын ашып көрсету, олардың құқықтық табиғатын нақтылау.

Міндеттер

  • іс-әрекеттің қылмыс екенін жоққа шығаратын мән-жайларға теориялық деңгейде түсінік беру;
  • олардың мәнін, мазмұнын және мағынасын ашу;
  • тәжірибемен байланыстыра отырып, қолданылу ерекшеліктерін көрсету;
  • қылмыстық әрекет пен қылмыстылықты жоққа шығаратын жағдайлардың арақатынасын талдау.

Неліктен бұл тақырып маңызды?

Бұл институттың маңызы — бастапқыда қылмыс деп танылған әрекет алдын ала тергеу немесе сот талқылауы барысында қылмыс құрамының болмауына, кінәнің дәлелденбеуіне немесе қылмыстылықты жоққа шығаратын мән-жайлардың анықталуына байланысты қылмыс емес деп бағалануы мүмкін. Мұндай жағдайларда құқықтық әділ бағалау — ерекше назарды қажет ететін мәселе.

Пайдаланылған дереккөздер

Нормативтік-құқықтық актілер

  1. Қазақстан Республикасы Конституциясы (1995).
  2. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексі (өзгертулер мен толықтыруларымен), Алматы, 2005.
  3. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының 1994 жылғы 23 желтоқсандағы «Азаматтардың өмірі мен денсаулығына қарсы әрекеттері үшін жауапкершілікті реттейтін заңдарды соттардың қолдануы туралы» №7 қаулысы.

Арнаулы әдебиеттер

  1. Сыдықов А.М. «Іс-әрекеттің қылмыс екенін жоққа шығаратын мән-жайлар». Қазақстан Республикасы қылмыстық құқығы. Алматы, 1991.
  2. Ағыбаев А.Н. «Қазақстан Республикасы қылмыстық құқығы». Алматы, 2003.

Қорытынды

Қазақстан Республикасы қылмыстық құқығында іс-әрекеттің қылмыс екенін жоққа шығаратын мән-жайлар қоғамға пайдалы іс-әрекет ретінде танылады. Мұндай жағдайда Қылмыстық кодекс қылмыстық жауаптылықты қолданбауға немесе оны жеңілдетуге құқықтық негіз береді. Адамның өз өмірін, денсаулығын, мүлкін және өзге де құқықтарын қорғауы — қоғам үшін маңызды құндылық.

Курстық жұмысты жазу барысында қойылған мақсаттар мен міндеттерді мүмкіндігінше толық ашуға ұмтылдым. Бұл институттың өзге қылмыстық-құқықтық категориялардан айырмашылықтарын және оның әділ жаза тағайындаудағы рөлін көрсету арқылы қылмыстық заңның әділдік қағидасын басшылыққа алатынына көз жеткіздім.

Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкес адам — қоғамның ең жоғары құндылығы. Сондықтан адам өміріне төнген қауіп-қатерді мемлекет те өз деңгейінде маңызды қауіп ретінде қабылдап, заң арқылы қолсұғылмаушылықты қамтамасыз етуге тиіс. Осыған байланысты іс-әрекеттің қылмыс екенін жоққа шығаратын мән-жайлар институтын әрі қарай дамыту қажет деп есептеймін.

Түйін

Қолданыстағы қылмыстық заң бойынша қылмыстылықты жоққа шығаратын мән-жайларға қажетті қорғану, аса қажеттілік, қылмыскерді ұстау, орынды (кәсіби) тәуекел, күштеу немесе психикалық мәжбүрлеу, бұйрықты немесе өкімді орындау сияқты әрекеттер жатады. Адамдар құқыққа сай мінез-құлықты көбірек ұстанған сайын, бұл олардың өз өміріне, денсаулығына, қоғамға және мемлекетке оң ықпал етеді.