МЕМЛЕКЕТТІК ҚҰРЫЛЫМЫ
Мемлекеттік құрылымы
Қазақстан Республикасының Конституциясы — еліміздің Ата заңы. 1993 жылғы 28 қаңтарда алғашқы Конституция бекітіліп, тәуелсіз жас мемлекеттің қалыптасуында маңызды тарихи рөл атқарды. 1995 жылғы 30 тамызда республикалық референдум арқылы жаңа Конституция қабылданды.
1998 жылы Президенттің бастамасымен Парламент Конституцияға бірқатар өзгерістер мен толықтырулар енгізді. Бұл түзетулер Парламенттің өкілеттігін және қоғамдық өмірдің демократиялық негіздерін кеңейтті.
Негізгі қағида: Конституция бойынша Қазақстан Республикасы — президенттік басқару нысанындағы біртұтас мемлекет.
Президент
Президент — мемлекет басшысы. Президентке кең өкілеттік берілген: ол Үкіметті қалыптастырады, Парламенттің келісімімен Премьер-министрді тағайындайды және қызметінен босатады. Сондай-ақ Президент Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы болып табылады.
Сайлану мерзімі
Конституция бойынша Президент 5 жылға сайланады. 1998 жылғы түзетулерге сәйкес бұл мерзім 7 жылға дейін ұзартылды.
Тарихи дерек
1991 жылы Қазақстанның тұңғыш Президенті болып Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев сайланды. 1999 жылы кезектен тыс президент сайлауында ол жеңіске жетті.
2000 жылғы 27 маусым: Парламенттің бірлескен отырысында «Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті туралы» заң қабылданып, Республика басшысының өмірлік мәртебесі айқындалды.
Парламент
Қазақстан Республикасының Парламенті — заң шығару қызметін жүзеге асыратын жоғары өкілетті орган. Парламент екі палатадан тұрады: жоғарғы палата — Сенат, төменгі палата — Мәжіліс.
Құрылымы
- Сенат — жоғарғы палата
- Мәжіліс — төменгі палата
Сенат құрамы
Сенат депутаттары әр облыстан, республикалық маңызы бар қалалардан және ел астанасынан екі адамнан сайланады.
Өкілеттік мерзімі
Парламент өкілеттігінің мерзімі — 4 жыл.
Үкімет
Үкімет — атқарушы биліктің жоғары органы. Үкіметті Премьер-министр басқарады. Оны Президент Парламенттің келісімімен тағайындайды.
Үкіметтің негізгі міндеттері
- Әлеуметтік-экономикалық саясаттың негізгі бағыттарын айқындау
- Елдің қорғаныс қабілетін, қауіпсіздігін қамтамасыз ету
- Қоғамдық тәртіпті сақтау
Жауапкершілік: Үкімет өз қызметі үшін Президент алдында жауап береді және өз өкілеттігін жаңадан сайланған Президент алдында тоқтатады.
Сот жүйесі және конституциялық бақылау
Сот жүйесінің қызметін Жоғарғы Сот және жергілікті сот органдары жүзеге асырады. Әділет органдарын реформалау бағытындағы негізгі жетістіктер «Қазақстан Республикасының сот жүйесі және соттардың мәртебесі туралы» Конституциялық заңында айқындалған. Бұл заң 2000 жылғы 25 желтоқсанда қабылданды.
Жоғарғы Сот
Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты — азаматтық және қылмыстық істер жөніндегі жоғарғы сот органы.
Конституциялық Кеңес
Конституциялық заңдардың орындалуын бақылауды Конституциялық Кеңес жүзеге асырады. Кеңес 6 жылға сайланатын 7 мүшеден тұрады. Бұдан бөлек, Республика экс-президенттері Конституциялық Кеңестің өмірлік мүшелері болып табылады.
Жергілікті басқару
Жергілікті жерлердегі мемлекеттік басқару жергілікті өкілетті және атқарушы органдар арқылы жүзеге асырылады. Жергілікті өкілетті органдар — мәслихаттар — тиісті әкімшілік-аумақтық бірлік тұрғындарының еркін білдіреді.
Жергілікті атқарушы билік
Жергілікті атқарушы билікті облыс әкімдері басқаратын әкімдіктер жүзеге асырады. Облыс әкімдерін Премьер-министрдің ұсынуы бойынша Президент тағайындайды.