ЭБМ-ның даму тарихы
Есептеу техникасының қысқаша тарихы
Адамзат ерте кезеңнен-ақ есеп-қисапты жеңілдету үшін түрлі құралдарды ойлап тапты. Біздің эрамызға дейінгі V ғасырда гректер абакты есептеу құралы ретінде пайдаланған.
1642: Блез Паскаль
Француз ғалымы Блез Паскаль алғашқы механикалық есептеуіш құрылғыны құрастырды. Ол құрылғы қосу және азайту амалдарын орындауға арналған еді.
1673: Г. Лейбниц
Неміс ғалымы Г. Лейбниц «Лейбниц дөңгелегі» аталған есептеуіш құрылғыны жасап, ол арқылы қосу, азайту, көбейту, бөлу амалдарын орындау мүмкіндігін кеңейтті.
XIX ғасыр: Чарльз Бэббидждің идеялары
Есептеу техникасының даму тарихындағы маңызды кезең XIX ғасырдың 30-жылдарында өмір сүрген ағылшын математигі Чарльз Бэббидж есімімен байланысты. Оның жобалық ойлары кейінгі автоматтандырылған есептеу идеяларының дамуына ықпал етті.
XX ғасыр: электрондық есептеуіш машиналардың пайда болуы
XX ғасырдың 30-жылдарының соңында америкалық Дж. Атанасьев пен К. Берри электрондық есептеуіш машина (ЭЕМ) жасауға кірісті.
1942 жылы олар өздері жасаған ЭЕМ-нің жетілдірілген модулін ұсынды. Бұл машина 30 белгісізі бар 30 теңдеуден тұратын сызықтық теңдеулер жүйесін шешуге бағытталды.
1940-жылдардың аяғында қуатты әрі жетілдірілген бірнеше машина жасала бастады. 1946 жылы АҚШ-та ЭНИАК (электронды санды интегратор және есептеуіш) пайда болды.
1949 жылы Англияда конструктор-ғалым М. Уилкс идеясына сүйенген алғашқы электрондық-есептеуіш машиналардың бірі құрылды.
Кеңес Одағындағы алғашқы ЭЕМ
Сол жылдары біздің елімізде (бұрынғы Кеңес Одағында) да алғашқы электрондық-есептеуіш машиналар жасала бастады.
Кеңес ғалымы С. А. Лебедев идеясы бойынша 1946 жылы Киев қаласында «Кіші электрондық-есептеуіш машина» (МЭСМ) жасалып, кейін 1952 жылы Мәскеуде «Үлкен электрондық-есептеуіш машина» (БЭСМ) шығарылды.
Жаппай компьютерлену
ХХ ғасырдың 50-жылдарының ортасынан бастап есептеуіш техниканың қарқынды даму кезеңі басталды. Бүгінде дүниежүзінде 50 миллионнан астам дербес компьютер, сондай-ақ ойын-сауық пен тұрмыстық техникаға кіріктірілген ондаған миллион компьютерлік құрылғылар бар.
Отандық кәсіби білімнің бастаулары: Ы. Алтынсарин тәжірибесі
Қазақстандағы кәсіби білім тарихында қазақтың ұлы ағартушысы Ы. Алтынсариннің еңбек тәрбиесіне қатысты ойлары мен идеялары ерекше орын алады. Осы көзқарастар қазақ топырағында алғаш қолөнер мектебін ашуға негіз болды.
1882: Торғайдағы училище
Ыбырай ұйымдастырған қолөнер училищесі 1882 жылы Торғайда ашылды. Бұл — оның қазақ балаларын еңбекке тәрбиелеу идеяларының нақты іс арқылы жүзеге асқанының айқын дәлелі.
Атауы мен қабылдау тәртібі
Оқу орны Орынбор бекінісінің басшысы Я. П. Яковлев құрметіне Яковлевск деп аталды. Училищеге 14–20 жас аралығындағы қазақ балалары қабылданып, олар 10–15 адамнан топтарға бөлінген.
Оқытылған пәндер
Училищеде «құдай заңы», арифметика мен алгебра, геометрия, физика, механика, химия, машиналардың құрылысы, механикалық өндіріс, санау, сондай-ақ геометриялық және техникалық сызу пәндері оқытылды.
Оқу жоспарына орыс тілі, сондай-ақ татар және қазақ тілі енгізілді. Сабақтар аптасына 24 сағат өтті, ал қалған уақытта шәкірттер ұсталық және тоқыма ісімен шұғылданған.
Әдістемелік қиындықтар және өзекті сұрақ
Дегенмен училище жоспарында арнайы пәндерге бөлінген сағат аз болды. Соның салдарынан оқытушылар оқушыларға ең қажетті, ең қарапайым мәліметтерді берумен ғана шектелуге мәжбүр еді. Бұл жағдай арнайы пәндерді қазақ тілінде жүргізетін педагогтердің және арнайы оқулықтардың жоқтығымен түсіндірілді.
Осыдан туатын ойланарлық сұрақ бар: араға жүз жиырма жылға жуық уақыт өткен соң да, біз бұл мұқтаждықтардан толық арылдық деп айта аламыз ба?
Мәтін үзіндісі аяқталмаған
Берілген мәтін «Бұл оқу орны қазақ халқының ұлы ағартушысы Ы.» деген жерден үзіліп қалған. Егер жалғасы болса, жіберсеңіз, толық бөлім ретінде біріздендіріп өңдеп беремін.