ОҚУШЫНЫҢ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ӘЛЕУЕТІН ДАМЫТУДАҒЫ АТА-АНАЛАРМЕН БІРЛЕСКЕН ЖҰМЫСЫ
Оқушының шығармашылық әлеуетін дамытудағы сынып жетекшісінің пән мұғалімдері және ата-анамен бірлескен жұмысы
Ш.А. Амонашвилидің мына бір сөзі педагог еңбегінің өзегін дәл ашады:
«Ізгі ниетті педагог болу үшін, баланың орнына өзіңді қойып, ал олардың есеюіне көмек беру үшін, оларды өз балалық шағыңның ізбасары ретінде санап, бала бола білу қажет».
Тақырыптың өзектілігі
Тәуелсіз еліміздің болашағы — тәрбиелі, білімді, саналы жастардың қолында. Қазіргі қоғамда бала тәрбиесіне қатысты талаптар мен қажеттіліктер артып отыр. Осы қажеттіліктерді өтеу — тақырыптың өзектілігін айқындайды.
«Тәрбие басы – тал бесік» деген халық даналығын негізге алсақ, бала тәрбиесінің іргетасы ең алдымен отбасы мен мектептің ортақ жауапкершілігінде екені анық.
Махаббат, құндылық, күнделікті үлгі мен мінез мәдениетінің бастауы.
Білім беру ғана емес, тұлғаны қалыптастыруға бағытталған орта.
Сынып жетекшісі – пән мұғалімі – ата-ана үштігі жүйелі әрекетке негіз болады.
Сынып жетекшісі: өзгермейтін рөл, жаңаратын міндет
Уақыт өткен сайын заман да, қоғам да өзгереді. Дегенмен, мектептегі сынып жетекшісінің негізгі рөлі сақталады: ол тек ұйымдастырушы емес, бағыт беруші, тәрбиелеуші тұлға.
Пән мұғалімдерімен бірлесіп шешілетін міндеттер
-
Балалармен тәрбие жұмыстарын ұйымдастыруда педагогтердің тұлғалық ерекшеліктері мен мүмкіндіктерін ескеру.
-
Баламен қарым-қатынаста мұғалімнің оқытушылық әрекетін тиімді үйлестіру.
-
«Сынып – мұғалім», «мұғалім – оқушы», «педагог – ата-ана» жүйесіндегі өзара байланысты ретке келтіру.
-
Жетістіктерге жетудегі ортақ мақсаттарды айқындап, бірлескен әрекетті ұйымдастыру.
-
Балалармен және ата-аналармен тәрбие жұмысын ұйымдастыруда педагогтің өз мүмкіндіктерін мақсатты пайдалану.
Өзара әрекеттестіктің тәжірибелік негізі
-
Оқу-тәрбие үдерісін ұйымдастыру және нәтижелеріне сүйене отырып, өзара қарым-қатынас арқылы бала туралы дер кезінде ақпарат алмасу.
-
Қиын мәселелерді шешуде өзара көмек пен қолдауды күшейту.
-
Сынып пен әрбір оқушының ілгері ізденістерге қызығушылығын арттыру.
Әрине, бұл қағидалардың барлығы бірдей толық әрі мінсіз іске асады деу қиын. Дегенмен тәжірибе көрсеткендей, сынып жетекшісі мен пән мұғалімдерінің күнделікті байланысы сапалы нәтижеге жеткізеді. Екі жақты көмектің жемісі әрдайым құнды.
Қарым-қатынас — тәрбиенің тірегі
Антуан де Сент-Экзюпери: «Жалғыз және ең қымбат құндылық — адамзаттың өзара қарым-қатынас құндылығы», — деп атап өткен.
Күнделікті қатынастар, соның ішінде ресми байланыс та тәрбие жұмысын байытып қана қоймай, оның нәтижесін арттырады.
Тәжірибеден бір көрініс
Бірде сыныбымда оқу мен сынып өмірінде аса көзге түсе бермейтін, бірақ тәрбиелі, мәдениетті және қарым-қатынаста өте сыпайы оқушы мұғалім мамандығы туралы мынадай пікір айтты:
«Жақсы мұғалім — жақсы адам деген сөз емес. Мұғалім жақсы адам бола білсе — бұл керемет, ондайлар сирек. Бірқатары жай ғана мұғалім, енді біреулері жақсы адам. Ал егер адам нағыз мұғалім әрі “адам” деген атқа лайық болса — бұл керемет қой».
Осындай сәттік, бірақ терең мазмұнды диалогтар жиі болуы керек. Себебі дәл осы мезеттерде сынып жетекшісі нақты кері байланыс алып, оқушының ішкі әлемін, құндылық өлшемін тереңірек таниды.
Ата-анамен серіктестік: ортақ мақсат, ортақ жауапкершілік
Сынып жетекшісі мен ата-ананың өзара әрекеттестігінің түпкі мәні — баланы дұрыс тәрбиелеу, тұлғалық қалыптасуына жағдай жасап, жетістікке жеткізу. Бұл бағытта педагог пен ата-ананың күшін біріктіру — баланың өзін-өзі тануы мен дамуына тікелей ықпал етеді.
Шығармашылықты дамытудағы басты міндет
Сынып жетекшісінің ең маңызды міндеттерінің бірі — баланың шығармашылығын дамыту үшін ата-ана мен оқушыны ынталандырып, қолайлы жағдай туғызуға ұйытқы болу. Бұл тәрбие негізіне педагог – ата-ана – бала бірлесе әрекет ету идеясын қойған кезде ғана нәтижелі болады.
Сондай-ақ ата-анаға баласына деген махаббатын сезіндіре білу формасын дұрыс таңдау да маңызды. Бала өсе келе түрлі себептерге байланысты махаббаттың, жақсылық пен жамандықтың, дұрыс пен бұрыстың мәнін өз тәжірибесі арқылы ұғынады.
«Күйбең тірлік және отбасы» ата-аналар клубы
Ата-аналармен бірлесе жұмыс істеу тәжірибем бала тәрбиесіне қатысты өзіндік жобаны қалыптастыруға алып келді. Нәтижесінде «Күйбең тірлік және отбасы» атты ата-аналар клубы құрылды.
Неліктен дәл осындай атау?
Бұл атау кездейсоқ таңдалған жоқ: күнделікті күйбең тірлікте ата-ана кейде өз баласын байқамай, көңіл бөлу азайып кететін жағдайлар кездеседі. Сол себепті клубтың мақсаты — отбасы мен мектеп арасындағы байланысқа жүйелілік беру.
Негізге алынған ұстаным: «Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің. Ата-ана — соған үлгі».
7 жылдық стратегиялық жоспар
Жоспар ата-аналар комитетінде бекітіліп, әр сынып деңгейіне сай тақырыптық бағыттар белгіленді:
-
5
«Бұл — менің отбасым»
-
6
«Отбасының құндылық әлемі»
-
7
«Отбасындағы жасөспірім»
-
8
«Отбасы саулығы»
-
9
«Мамандық әлемі»
-
10
«Ғажайып сәт есімде»
-
11
«Біздің болашағымыз»
Рәміздер мен мағына
Әр отырыс клубтың әнұранын орындаудан басталады — бұл бірлік пен ортақ көңіл күй қалыптастырады.
Клубтің өзіндік төсбелгісі бар — ортақ сәйкестік пен жауапкершіліктің белгісі.
Үшбұрыш — математикалық сыныптың ерекшелігін ғана емес, үш биіктің бірлігін білдіреді: оқушы – ата-ана – сынып жетекшісі.
Ағылшын даналығы: «Менің үйім — менің қамалым». Бүгінгі күнде түрлі «қамалдар» құлап, түрлі ескерткіштер жойылып жатқанда, мәңгі жасайтын киелі қамалдың бірі — Отбасы.
Отбасы — дауылды күшке төтеп беретін, қажет кезде өзін қатерге тіге алатын берік қамал.
Қорытынды ой: шығармашылық әлеуетке апарар жол
Сынып жетекшісі, ата-ана және пән мұғалімдерінің өзара бірлескен әрекеті оқушының шығармашылық әлеуетін дамытуға мүмкіндік береді. Бұл — білім жүйесін тиімді іске асыруға, сапалы білім мен тәрбие беруге бағытталған әрекет үшін аса қажет.
Мен өз шәкірттерімнің өзін-өзі тану және өзін-өзі дамыту арқылы өз бағасын білетін, дербес шешім қабылдай алатын, өз бетінше әрекет ететін тұлға болып қалыптасатынына сенемін.
Сөзімді В.А. Сухомлинскийдің ойымен түйіндегім келеді:
«Мені қорғаштамаңдар, менің әрбір басқан қадамымды санамаңдар… Мен жеке адаммын. Мен менің қолымнан ұстап жетелегенін қаламаймын. Менің алдымда биік асу бар. Бұл асудан асу — менің өмірлік мақсатым. Мен ол асуды көріп тұрмын, соған жеткім келеді, бірақ сол шыңға өз еркіммен жеткім келеді. Мен оған көтеріліп келемін, алғашқы қадамдарымды басудамын; адымымды неғұрлым кең ашқан сайын, сол биіктің көкжиегі де кеңейіп, ашыла түскендей. Оларды таныған сайын адамдар да мені тани түседі. Оның шексіз биіктігін сезген сайын, қорқынышым үдей түседі. Маған ересек досымның көмегі қажет. Мен өз биігіме “күшті” және “ақылды” адамның иығына сүйену арқылы жетемін. Мен бұл айтқандарыма арланбаймын. Мен барлығының өз биігіме өз еркіммен, өз күшіммен жетті деп ойлағанын қалаймын».
Ұлы ұстаз айтқан сол «күшті» әрі «ақылды» жандар — педагог пен ата-ана емес пе?
Әдебиеттер тізімі
- 1 Степанова Е.Н. Классному руководителю о классном часе. М., 2004.
- 2 Васильева Р.П. Классному руководителю. М.: Владос, 2004.
- 3 Сухомлинский В.А. Трудный возраст. М., 1982.
- 4 Тихомирова Л.Ф. Развитие интеллектуальных способностей. М., 2001.