Кіші өзендердің энергетикалық мүмкіндігін пайдалану
Кіші өзендердің энергетикалық мүмкіндігін пайдалану
Соғысқа дейінгі және соғыстан кейінгі жылдары Қазақстанда кіші су электр станцияларын (кіші СЭС) салу айтарлықтай қарқынмен жүргізілді. Алайда 1960-жылдардан бастап кіші су энергетикасының дамуы негізсіз бәсеңдеді: энергетика ірі электр станциялары мен электр жеткізу желілеріне сүйене отырып дамыды.
Ауылдық электр тұтынушылары үшін жеңілдетілген тарифтердің енгізілуі кіші СЭС жобаларының экономикалық тартымдылығын төмендетіп, оларды коммерциялық тұрғыдан тиімді емес нысан ретінде қарастыруға әкелді.
Қазіргі әлеует
- Қазақстанның кіші өзендерінің ықтимал су-энергетикалық қоры — 96 млрд кВт·сағ.
- Кіші СЭС үшін қарастырылатын қуат шегі — 30 МВт-қа дейін.
- Экономикалық тұрғыдан тиімді пайдалануға болатын бөлігі — шамамен 20 млрд кВт·сағ.
Бұл әлеуеттің негізгі бөлігі (шамамен 90%) Шығыс Қазақстан, Алматы, Талдықорған, Оңтүстік Қазақстан және Жамбыл облыстарына тиесілі.
Инвестициялық параметрлер
Кіші СЭС үшін 1 кВт қондырылған қуатқа шаққандағы меншікті капиталдық шығын шамамен 2000 АҚШ доллары. Бұл көрсеткіш дұрыс таңдалған алаң мен инженерлік шешімдер жағдайында құрылыстың коммерциялық тиімділігін қамтамасыз етуі мүмкін.
Әрбір станцияның нақты құны жобалау-зерттеу нәтижелері негізінде анықталады. Бұл бағытта «Алматы гидропроэкт» институты кешенді жобалау мен инженерлік ізденістерді орындайды, сондай-ақ су энергетикасы және су шаруашылығы нысандарын жобалауды қамтиды.
«Алматы гидропроэкт» институты «Гидропроэкт» қауымдастығына кіреді. Институт кіші СЭС үшін жабдық өндірушілері және жеткізушілері туралы ақпаратқа ие болып, тиісті компаниялармен (соның ішінде «Электротехмаш», «Уран Электра ТЕХ маш» және басқа ұйымдар) тікелей байланыс орнатады. Бұл жабдықты таңдауға және сатып алу үдерісін үйлестіруге мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, Қазақстанда болашақта ірі электр станцияларын салу да қарастырылуда. Дегенмен, өңірлік деңгейде энергия көздерін әртараптандыру үшін кіші СЭС әлеуетін жүйелі түрде бағалау маңызды.
Өзендер бойынша болашақ кіші СЭС көрсеткіштері
| № | Өзен атауы | Станция саны | Жиынтық қондырылған қуат | Орташа жылдық электр өндіру (кВт·сағ) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Қандысу | 3 | 2,3 | 11,5 |
| 2 | Үйдене | 2 | 1,6 | 8 |
| 3 | Жеменей | 1 | 0,2 | 1 |
| 4 | Кендірлік | 4 | 9,4 | 47 |
| 5 | Қалжыр | 10 | 111,7 | 558,5 |
| 6 | Қарақаба | 3 | 12,9 | 64,5 |
| 7 | Арасаңқаба | 3 | 13,3 | 66,5 |
| 8 | Арасан | 2 | 2,3 | 41,5 |
| 9 | Язовая | 5 | 8 | 40 |
| 10 | Қара және Ақ Берел | 4 | 46,4 | 232 |
| 11 | Алғылаң бұлақ | 1 | 3,7 | 18,5 |
| 12 | Сарымсақты | 2 | 7,4 | 37 |
| 13 | Ақ Уба | 2 | 4,6 | 23 |
| 14 | Сибинка | 7 | 2,7 | 13,5 |
| 15 | Абылайкеткен | 2 | 2,3 | 11,5 |
| 16 | Тайынты | 8 | 6 | 30 |
| 17 | Күршім | 7 | 107,2 | 511 |
| 18 | Хамир | 2 | 6,3 | 31,5 |
Ескерту
Кестедегі мәндер бастапқы материалдарда берілген форматта сақталды. Жобаны іске асыру үшін нақты техникалық-экономикалық негіздеме, инженерлік ізденістер және сметалық есеп жүргізілуі тиіс.