Сөйлеу мен ойлаудың дамуы және өзара байланысы.
Ойлаудың әлеуметтік табиғаты
Ойлау ми қыртысында жүзеге асатын психикалық процесс болғанымен, табиғаты жағынан әлеуметтік құбылыс. Адам кез келген мәселені алға қойып, оны шешу үшін тәжірибеде ашылған заңдар, ережелер және ұғымдарға сүйенеді. Ғылымда жинақталған заңдылықтар, тәуелділіктер, әдістер мен ұғымдарды әр адам ойлау барысында қолданады. Әрине, мұның бәрі үшін адам осы білімді игерген болуы керек.
Негізгі ой
Ойлау — жеке адамның ішкі процесі ғана емес, қоғамның ұзақ уақыт бойы жинаған тәжірибесіне, тіліне және ғылымына сүйенетін ортақ интеллектуалдық еңбек.
Ғылым, техника, өндіріс және ауыл шаруашылығындағы орасан жетістіктер бір ғана адамның емес, көптеген адамдардың, тұтас ұжымдардың, тіпті бірнеше ұрпақтың ұзақ жылдар бойғы үздіксіз ой еңбегінің нәтижесі. Адамдар тәжірибелер жасайды, зерттеулер жүргізеді, құбылыстардың қасиеттерін ашады, құбылыстар арасындағы тәуелділіктерді және оларға әсер ету тәсілдерін табады. Практика мен теориядағы күрделі мәселелерді шешу үшін адамдар ашылған байланыстар мен заңдылықтарды пайдалану жолдарын осылайша қалыптастырады.
Ойлау бағытының қоғамдық мәні
Ойлаудың әлеуметтік табиғаты адамның ойлауын қандай мәселені шешуге бағыттайтынынан да айқын көрінеді. Мысалы, атом энергиясы саласындағы ғылыми зерттеулерді кейбір капиталистік елдердегі ғалымдардың халықты жою мақсаттарына бұруы, ал социалистік лагерь елдеріндегі ғалымдардың атом энергиясын бейбіт мақсатта — еңбек өнімділігін арттыруға, халықтың тұрмыс жағдайын жақсартуға — бағыттауы кездейсоқ құбылыс емес.
Қоғамдық сұраныс
Қандай мәселе маңызды деп саналатыны қоғамның құндылықтарына, мақсаттарына және саяси-экономикалық құрылымына тәуелді.
Тарихи байланыс
Жеке адамның ойлауы ғылымның, өндірістің және қоғамдық жетістіктердің дамуымен тығыз байланысып, ойлаудың тарихи-әлеуметтік табиғатын көрсетеді.
Ойлаудың қалыптасуы: еңбек факторы
Ойлаудың қалыптасу процесі Ф. Энгельстің «Маймылдың адамға айналу процесіндегі еңбектің рөлі» атты еңбегінде сипатталған. Энгельс еңбек әрекетінің заттар мен құбылыстар арасындағы қабылдаудан жасырын ерекшеліктерді және өзара байланыстарды танудағы маңызын ашып көрсетті.
Еңбектің ойлауға ықпалы
- Еңбек алда атқарылатын әрекетті жоспарлауды және оның нәтижелерін бақылауды талап етті.
- Еңбек адамды құрал жасауға мәжбүр етті.
- Еңбек адамдарды бірлесіп әрекет етуге итермелеп, қарым-қатынас құралы ретінде сөздің пайда болуына ықпал етті.
- Еңбек адамның өзін-өзі саналы түрде тануына жол ашты.
Дегенмен қазіргі заманғы адамның ойлауының дамуы адам санасының ұзақ тарихи қалыптасуындағы барлық кезеңдерді толық қайталап өтпейді.
Сөйлеу мен ойлаудың дамуы және өзара байланысы
Бұл бөлімнің тақырыбы — сөйлеу мен ойлаудың дамуы, әсіресе балалық шақта ойлаудың жоғары формаларының қалыптасуы — өте қиын әрі күрделі мәселе. Дегенмен осындай ауқымды мәселені түсіндіру үшін теориялық талдаудан өзге тиімді жол табу оңай емес.
Бақылау әдісі: суретті әңгімелеу
Баланың ойлауының даму кезеңдерін анықтауға бағытталған белгілі тәжірибе суреттерді әңгімелеу тәсіліне негізделеді. А. Бине ұстанған, В. Штерн кең қолданған бұл әдіс қарапайым әрі түсінікті: мысалы, қала тұрмысы немесе ауыл өмірі, отбасы көрінісі немесе түрмедегі тұтқындар бейнеленген сурет алынады. Сол сурет 3, 7 және 12 жастағы балаларға көрсетіліп, әрқайсысының ұсынылған сюжетті қалай сипаттайтыны салыстырылады.
Осы жағдайды зерттеушілер түрлі қорытындылар жасауға тырысқанымен, берілген мәтін бұл ойды әрі қарай толықтырмай аяқталады.