Төлеби ауданында туризмді дамыту мүмкіндіктері
Ауданның географиялық орны мен аумақтық ерекшелігі
Төлеби ауданының жер көлемі 31 шаршы шақырымды құрайды. Аудан шығыстан батысқа қарай 150 км-ге, солтүстіктен оңтүстікке қарай шамамен 80 км-ге созылып жатыр. Аумағы шығыста Алатау тауларынан басталып, оңтүстік-батыста Өгемтау, Қаржантау және Қазығұрт таулары сілемдерінің бөктеріне дейін жалғасады.
Климат және ауа райының сипаты
Аудан климаты континентальды. Таулы аймақтардың ықпалы ауа райын жұмсартып, маусымдық айырмашылықтарды реттеп отырады. Тау етегіне жақын өңірлерде климат биіктік белдеулерге сәйкес өзгеріп, жалпы алғанда жылы әрі қоңыржай сипатта болады.
Қыс көбіне бірқалыпты, салыстырмалы түрде жылы және қысқа келеді. Қар қалың түсе бермейді, боранды күндер сирек. Қыстың ұзақтығы шамамен 5–6 ай, қар жамылғысының орташа қалыңдығы 27 см. Қар орта есеппен 98 күн жатады.
Негізгі климаттық көрсеткіштер
- Жылдық орташа температура
- +10°С
- Қыс айларындағы орташа температура
- −4,1°С
- Қолайлы қоңыржай кезең
- 182 күн
- Жауын-шашын (аралық)
- 400–1300 мм
- Орташа жауын-шашын
- 627 мм
- Қардың орташа жату ұзақтығы
- 98 күн
Жауын-шашын ең көп түсетін мезгіл — сәуір айы: жылдық мөлшердің шамамен 10%-ы осы кезеңге келеді. Жазда жауын-шашын үлесі орта есеппен 7%-ға дейін төмендейді, ал кей жылдары жекелеген күндері ылғал мөлшері 30–70 мм-ге жетуі мүмкін.
Желдің басым бағыттары көбіне солтүстік-шығыстан және оңтүстіктен батысқа қарай байқалады.
Жануарлар дүниесі
Төлеби ауданының табиғаты жануарлар дүниесіне бай. Мұнда Алатаудың ақ маралы, киік, арқар, елік кездеседі. Құздарға ұя салатын қыран-бүркіт пен ақ сұңқар да жиі ұшырасады.
Қыс мезгілінде сай-саладан қызыл түлкі, сусар сияқты аңдар көрінеді. Сондай-ақ ителгі, қаршыға, құр, кекілік, қырғи секілді құстардың үні жиі естіледі. Бұған қоса аюдың бірнеше түрі, таутышқан, суыр, күзен, борсық, қосаяқтар бар. Бауырымен жорғалаушылардан кесіртке, даланың улы жыландарының түрлері, тасбақа, шаян, қарақұрт және өзге де жәндіктер кездеседі.
Су ресурстары және өзен торабы
Аудан аумағының едәуір бөлігі таулы өңірде орналасқандықтан, су торабына өте бай. Территорияны сумен қамтамасыз ететін ірі өзендер — Бадам, Ақсу және Сайрамсу. Бұл өзендер Алатау тауынан бастау алады.
Ақсу өзені ауданның солтүстік бөлігімен ағып өтеді. Өзеннің жалпы сыйымдылығы 462 км².
Сайрамсу — атақты Арыс өзенінің саласы. Ауданның батыс бөлігімен ағып өтеді, жалпы сыйымдылығы 468 км².
Бадам өзені де Алатаудан бастау алып, ауданның су жүйесінде маңызды рөл атқарады.
Шағын өзендер мен шаруашылықтағы маңызы
Ауданда ірілі-ұсақты өзендер көп. Олардың қатарында Тоғыс, Доңызтау, Балдыбірек, Қасқасу және Ленгерка бар. Бұл өзендердің барлығы аталған үш ірі өзенге қосылып ағады.
Ірі және шағын өзендер мен шағын плотиналар бірігіп, аудан шаруашылығының егістігін, бау-бақшасын және жайылымдарын сумен қамтамасыз етеді. Сонымен қатар өзен бойындағы елді мекендерге ауыз су көзі ретінде қызмет атқарады.