Сақтау шартының мәні

Бұрын қолданылған заңнамада мүлікті сақтау туралы айтылып, сақтау пәні нақты айқындалмаған еді. Қазіргі заңнамада шарттың пәні ретінде заттың өзі көрсетіледі. Бұл шешім орынды және толық негізделеді.

Бұрын «мүлік» пен «зат» ұғымдарының айырмашылығы көбіне теориялық сипатта болды; сондықтан сақтау пәнін белгілеуде «мүлік» терминін қолдануға да болар еді. Алайда қазіргі жағдайда, заңнамада мүлік құрамының біртектес болмауына байланысты, пәнді «мүлік» деп жалпылау шарттың мазмұнын бұрмалауға әкелуі мүмкін.

Сақтау шарты белгілі бір мағынада «консервативті»: сатып алу–сату, жалға алу, сыйға тарту сияқты шарттарда пән бола алатын объектілер аясы едәуір кеңейгенімен, сақтау шарты үшін негізгі бағыт өзгеріссіз қалды.

Шарт пәні: қандай заттар сақтауға беріледі?

Сақтау шартының пәні — қозғалмалы заттар. Оларға:

жеке анықталған заттар;
тектік белгілермен анықталған заттар жатады.

Заттарды сақтауға беру бойынша шектеулер заңмен, конституциялық құрылысты қорғау мақсатында көзделуі мүмкін. Мысалы, діни экстремизмді қоздыруға бағытталған, терроризмді насихаттайтын немесе соған итермелейтін мазмұндағы әдебиеттерді сақтауға тыйым салынуы ықтимал.

Сондай-ақ сақтауға шектеу қоюдың өзге негіздеріне өзге тұлғалардың адамгершілігін, денсаулығын, құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау, сондай-ақ мемлекеттің қорғанысы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету қажеттілігі жатады.

Азаматтық құқық объектісі ретінде

Жалпы алғанда, сипаттамасына қарай азаматтық құқық объектісі ретінде бағаланатын кез келген қозғалмалы зат сақтау пәні бола алады.

Мысалдар

Құжаттар, бағалы қағаздар, ақша (оның ішінде шетел валютасы) сақтауға қабылдануы мүмкін.

Ақша немесе бағалы қағаздар сақтауға жеке анықталған зат ретінде берілуі мүмкін; бұл жағдайда көбіне банктердегі сейфтік сақтау туралы айтылады.

Ал тектік белгілермен анықталған заттар иесіздендірілген сақтау шартының пәні бола алады. Басқаша айтқанда, ол «қалыпсыз» сақталу деп аталады.

Маңызды: қозғалмайтын заттар сақтау объектісі бола алмайды. Бұл тұжырым азаматтық құқық теориясында даусыз деп танылады.

Сақтау шартының мазмұны

Сақтаудың реалды шарты бойынша сақтаушы өзіне берілген затты қабылдап, оның сақталуын қамтамасыз ете отырып сақтауға міндетті. Сақтаушы затты қолайсыз ауа райы, үй-жайдағы ылғалдылық сияқты сыртқы факторлардан қорғауы тиіс.

Мұндай факторларға, сондай-ақ мүлікті бүлдіруі немесе ұрлап кетуі мүмкін тұлғалардың құқыққа қайшы әрекеттері де жатады. Сақтаушы осындай қатерлерге қарсы тұруға тиіс.

Міндеттер көлеміне әсер ететін жағдайлар

Сақтаушы міндеттерінің нақты көлемі бірнеше факторға байланысты:

сақтаушының тұрмыстық па, әлде кәсіби сақтаушы ма екеніне;
сақтаудың нақты жағдайларына;
сақтауға берілген заттардың қасиеттері туралы жүк беруші ескерткен-ескертпегеніне.

Ақылылық пен ақысыздық мәселесі

Шарттың ақылы немесе ақысыз болуы сақтаушы міндеттерінің аясын белгілеуде шешуші мәнге ие емес, өйткені оның шығындары кез келген жағдайда өтелуі тиіс. Дегенмен дау туындаса, сот шарттың ақысыз сипаты кезінде сақтаудың ерекше жағдайлары жеткілікті ескерілмегеніне көбірек назар аударуы мүмкін.

Сақтаушы заттың сақталуын қамтамасыз ету үшін шартта көзделген барлық шараларды қолдануға міндетті. Осы тұрғыдан алғанда, шарт сақтаушы үшін негізгі басшылыққа алынатын құжат болып саналады: ол жүк берушінің сақтау қызметіне деген нақты қажеттілігін айқындауға мүмкіндік береді.

Егер сақтаушыға белгілі бір шаралар тікелей тапсырылмаса да, олар жағдайға қарай қажет болса, сақтаушы орын алған мән-жайларды ескере отырып, оларды да қолдануға тиіс.

Ақысыз сақтау кезіндегі стандарт

Сақтаушы затты ақысыз сақтауға қабылдап, ал тараптар затты күту бойынша нақты әрекеттерді арнайы келіспесе, сақтаушы сақтауға алынған затқа өз затына қарағандай қамқорлық жасауға тиіс.

Кәсіби сақтау кезіндегі стандарт

Кәсіби сақтау кезінде шартта жағдайлар толық сипатталмаса, сақтаушы іскерлік айналым дағдыларын басшылыққа алуы тиіс. Кейбір жағдайларда кәсіби сақтаушыдан заттың қасиеттерін өздігінен ескеріп, тиісті шараларды қолдану талап етіледі (сақтаушы өзі біле алмайтын ерекше қасиеттер бұған кірмейді).

Барлық сақтаушылар, тұрмыстық не кәсіби болуына қарамастан, жария тәртіп ұстанымдарын сақтауға тиіс, өйткені оларды сақтау немесе сақтамау заттың сақталуына тікелей әсер етуі мүмкін. Бұл, әдетте, салалық заңдар мен нормативтерде көзделетін қауіпсіздік талаптарын орындауды білдіреді (мысалы, Қазақстан Республикасының төтенше жағдайлар саласындағы талаптары және өзге де міндетті нормалар).