ДОСМҰХАМЕДОВ Жанша
Жанша (Жаһанша) Досмұхамедов: Алаш қозғалысының қайраткері және заңгер
Жанша (Жаһанша) Досмұхамедов (1886, қазіргі Батыс Қазақстан облысы — 1932) — Алаш қозғалысының көрнекті қайраткері, заңгер, қоғам және мемлекет ісіне белсене араласқан тұлға.
Негізгі деректер
- Мамандығы
- Заңгер
- Қозғалыс
- Алаш
- Білімі
- Санкт-Петербург университеті, заң факультеті (1912)
- Өмір сүрген жылдары
- 1886 — 1932
Білім жолы және алғашқы қызметі
1912 жылы Санкт-Петербург университетінің заң факультетін тәмамдаған соң, Томск округтік сотында 1917 жылдың ақпанына дейін қызмет атқарды. Бұл кезең оның құқықтық тәжірибесін қалыптастырып, қоғамдық-саяси өмірге араласуына негіз болды.
1916 жылғы көтеріліс және ұстанымы
1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс кезінде Жанша Досмұхамедов басқа да Алаш зиялыларымен бірге мәселені бейбіт жолмен шешуді жақтап, халықты жаппай көтеріліске шықпауға үндеді.
1917 жыл: съездер, ұйымдар және мемлекеттік деңгейдегі жұмыс
Ресейдегі Ақпан төңкерісінен (1917) кейінгі қоғамдық-саяси өзгерістер тұсында ол облыстық және жалпы қазақ съездерін ұйымдастыруға белсене қатысты. Орал облысы қазақ комитетінің төрағасы болып сайланды.
1917 жылғы мамырда Мәскеуде өткен Бүкілресейлік мұсылмандар съезіне қатысып, Бүкілресейлік мұсылмандар кеңесі төрағасының орынбасары болып сайланды. Сондай-ақ Уақытша үкіметтің Құрылтай жиналысы туралы заң жобасын дайындайтын мемлекеттік кеңестің мүшесі болды.
Алашорда құрамындағы қызметі
1917 жылғы желтоқсанда өткен 2-Жалпықазақ съезінде жарияланған Алашорда үкіметінің құрамына сайланды.
1918–1919 жылдары Батыс Алашорда бөлімшесіне басшылық жасады.
1918 жылғы наурызда Халел Досмұхамедовпен бірге Алашорда үкіметі атынан Кеңес үкіметінің басшылары В.И. Ленин және И.В. Сталинмен бетпе-бет келіссөздер жүргізді.
Кейінгі жылдары: шаруашылық саласы және Мәскеудегі қызмет
1920 жылдан бастап әртүрлі шаруашылық жұмыстарында еңбек етті. Мәскеудегі «Малшы» басқармасында аға экономист қызметін атқарды.
Ұлттық мәдениет пен білімге қосқан үлесі
Жанша Досмұхамедов ұлттық мәдениетті өркендетуге, ғылым мен білімнің дамуына зор үлес қосты. 1922–1925 жылдары «Талап» мәдени-ағарту қауымының мүшесі болды.
Құқықтық мәтіндерді қазақшаға аудару тәжірибесі
Қауым төрағасы Халел Досмұхамедовтің Түркістан заң шығару халық комиссариатының өтініші бойынша тапсырмасымен Жанша Досмұхамедов азаматтық және қылмыстық кодекстерді қазақ тіліне аударуға атсалысты.
Терминологиялық шешім
Ол «Уголовный кодексті» қазақша «Жауыздық низамнамасы» деп аударды.
Бұл аударма 1000 данамен жарық көрді. Аталған еңбекке Міржақып Дулатов сыни пікір білдіргені де айтылады.
Қуғын-сүргін құрбаны
Жанша Досмұхамедов Кеңес өкіметі ұйымдастырған саяси қуғын-сүргіннің құрбаны болды.