Информатика пәні мен оның мәселелері
Информатика: мәні және зерттеу аясы
Информатика — электрондық есептеу машиналары (ЭЕМ) арқылы ақпаратты жинау, сақтау, түрлендіру, жеткізу және қолданудың заңдылықтары мен тәсілдерін зерттейтін заманауи ғылыми пән.
Информатиканы оқытудың маңызы бұл ғылымның тек ЭЕМ-ді пайдалану мүмкіндіктері мен олардың жұмыс істеу принциптерін түсіндіруімен шектелмейді. Ол қоғамдық өмірде және адамдар арасындағы ақпараттың кең таралу заңдары мен әдістері туралы да жүйелі түсінік қалыптастырады.
«Ақпарат» ұғымы және оны жеткізу тәсілдері
«Ақпарат» термині латын тіліндегі informatio сөзінен шыққан және түсіндіру, баяндау, білу мағыналарын білдіреді.
Ақпаратты ауызша немесе жазбаша түрде, сондай-ақ қимыл мен қозғалыс арқылы да жеткізуге болады. Кез келген қажетті ақпараттың мағынасын түсініп, оны басқаларға жеткізіп, соның негізінде белгілі бір қорытынды жасаймыз.
Даму қарқыны және пәннің өзгермелілігі
Қазіргі кезде жаңа ЭЕМ-дер күн сайын пайда болып, олардың дамуы үздіксіз ғылыми-техникалық прогреске айналды. Сонымен бірге ақпаратты өңдеу, жинау және жеткізу тәсілдері де үнемі жетіліп келеді. Осы себепті информатика жиі жаңарып отыратын ғылыми пән ретінде оқып-үйренуді күрделендіреді.
Информатиканың негізгі объектісі — ақпарат. Яғни оның «шикізаты» да, «өнімі» де ақпарат болып саналады. Сондықтан «ақпарат» ұғымы информатика мен ЭЕМ-де жұмыс істеудің ең іргелі атауларының бірі.
Бұл тұрғыда ЭЕМ — ақпаратты өңдеудің ең негізгі құралы.
Дербес компьютерлер және қоғамдағы өзгеріс
1970-жылдары электрониканың дамуы компьютердің жаңа түрін — жеке пайдалануға арналған дербес компьютерлерді жаппай шығаруға жол ашты. Бүгінде олар мектептерде, жоғары оқу орындарында, баспаханаларда және басқа да көптеген мекемелерде кеңінен қолданылады.
Дербес компьютерді қолдану бағыттары
- оқу және білім алу;
- кәсіби жұмыс пен құжат дайындау;
- ойын-сауық және шығармашылық;
- ақпарат іздеу және коммуникация.
Компьютерді өндіріс пен жобалауда, ғылыми зерттеулерде және білім беруде қолдану миллиондаған адамдардың жұмысының мазмұны мен орындалу тәсілін түбегейлі өзгертті деуге болады.
Автоматтандыру, роботтандыру және «болашақ фабрикалары»
Ең алдымен ЭЕМ-дер өндірістің автоматтандырылған технологияларын жасауға мүмкіндік береді. Одан бөлек, сол технологиялардың көмегімен ЭЕМ арқылы басқарылатын жаңа машиналар, құрал-саймандар және құрылғылар жасалады.
XXI ғасырдың басында есептеу техникасы «адамсыз» жұмыс істей алатын өндіріс технологияларын құруға жол ашты. Мұндай фабрикаларда қол еңбегінің басым бөлігін роботтар атқарады, ал адамның рөлі өндірісті жоспарлау, роботтардың жұмысын басқару және ЭЕМ көмегімен жаңа өнімдерді жобалау сияқты міндеттерге ауысады.
Қазірдің өзінде көптеген қызмет саласында ЭЕМ-ді пайдалану ақпаратты жинау, дайындау және өңдеу жұмыстарын жеңілдетіп, жобалау мен ғылыми зерттеулерді жылдам жүргізуге мүмкіндік беріп отыр.
Білім беру және компьютерлік сауаттылық
ЭЕМ-дер мектептерге кеңінен ене бастады. Олар физика мен математика, химия мен биология сияқты пәндерді оқып-үйренуде үлкен көмек береді. Компьютермен қарым-қатынас жасау және оны өз ісінде тиімді пайдалана білу алдағы 10–15 жылда күнделікті өмірдің қажетті дағдысына айналып, компьютерлік сауаттылықтың негізін қалайды.
Компьютерлік сауаттылық деген не?
Компьютерлік сауаттылық — ЭЕМ-ді пайдалана отырып оқу, жазу, есептеу, сурет салу және ақпарат іздеу тәсілдерін меңгеру.
ЭЕМ-ді жұмыста тиімді қолдану белгілі бір мәдениетті талап етеді, яғни бұл — жалпы мәдениеттіліктің бір белгісі. Ол үшін компьютердің негізгі мүмкіндіктерін жақсы білу қажет.
ЭЕМ-мен жұмыс істеу мәдениетінің өзегі
- мәселені (есепті) нақты қоя білу;
- шешу жоспарын құру;
- жоспарды ЭЕМ түсінетін түрде сипаттау (алгоритмдеу);
- есепті шығаруға қажетті мәліметтерді айқындау;
- алынған нәтижелерді талдау тәсілдерін меңгеру.
Мұндай мәдениетті игеру логика мен информатика заңдылықтарын білумен тығыз байланысты және информатика мәселелерімен тікелей сабақтас.