Қазақша рефераттар

Паскаль тiлiнiң операторлары

Паскаль тіліндегі операторлар ұғымы

Программаға енгізілетін нұсқаулар (командалар) Паскаль тілінде оператор деп аталады. Паскаль операторлары екі топқа бөлінеді: қарапайым және күрделі (құрама).

Қарапайым операторлар

Құрамына басқа операторлар енбейді. Паскаль тілінде қарапайым операторларға мыналар жатады:

  • меншіктеу
  • көшіру
  • бос оператор
  • енгізу және шығару

Күрделі (құрама) операторлар

Ішіне бірнеше қарапайым операторлар енуі мүмкін. Күрделі операторларға мыналар жатады:

  • шартты көшіру
  • қайталау (цикл)
  • таңдау
  • жалғастыру және т.б.

Әдетте операторлар программада орналасу реті бойынша орындалады (көшіру операторынан басқа жағдайларды есепке алмағанда). Күрделі операторлар бірнеше әрекетті біріктіріп, бір бүтін оператор сияқты қызмет атқарады.

Меншіктеу операторы

Меншіктеу операторы — көптеген программалау тілдерінде қолданылатын негізгі оператор. Ол “мән меншікте” деген бұйрықты орындайды.

Жалпы жазылу түрі

W := E;

  • W — айнымалы атауы
  • := — меншіктеу белгісі
  • E — арифметикалық өрнек

Оператор не істейді?

  1. Айнымалылардың белгілі мәндері бойынша E өрнегінің мәнін есептейді.
  2. Есептелген мәнді W айнымалысына меншіктейді (жадтағы сәйкес ұяшыққа жазады).

Маңызды ескерту: “=” және “:=”

Кәдімгі теңдік белгісі = мен меншіктеу белгісін := шатастырмау керек. Олар түрі ғана емес, мағынасы жағынан да бөлек.

Теңдік

x = 5

Мағынасы: x-тің мәні 5-ке тең.

Меншіктеу

x := 5;

Мағынасы: x айнымалысына 5 мәнін жазу.

Неліктен x = x + 3 дұрыс емес?

Паскальда x = x + 3 түріндегі жазылу дұрыс мағына бермейді. Дұрыс нұсқа:

x := x + 3;

Бұл “x-тің бұрынғы мәніне 3 қосып, нәтижені қайтадан x-ке жаз” дегенді білдіреді.

Сандық берілгендерді енгізу: READ және READLN

Берілген мәндерді айнымалыға жазу үшін меншіктеу операторын қолдануға болады, мысалы:

A := 15; BC := 16.4;

Бірақ бұл тәсіл программаға “қатып қалған” мәндерді бекітіп қояды, сондықтан программа әмбебап болмайды. Программаны әмбебап ету үшін айнымалылардың мәндерін енгізу арқылы өзгертіп отыру керек.

READ операторы

Айнымалылардың мәндерін енгізу үшін READ операторы пайдаланылады.

READ(a1, a2, …, an);

Мұндағы a1, a2, …, an — айнымалы атаулары (READ операторының параметрлері). Оператор орындалғанда мәндер енгізу файлы INPUT арқылы қабылданады.

Енгізу қалай орындалады?

  • Параметрлер жаңа мән қабылдағанда, бұрынғы мән жойылып, орнына жаңа мән жазылады.
  • Сандық мәндер бір-бірінен бос орын арқылы ажыратылады.
  • Енгізу аяқталған соң Enter пернесі басылады.

Мысал

Егер программада READ(A, B, C); берілсе және енгізу ретінде:

5 6.2 4.5

онда A = 5, B = 6.2, C = 4.5 мәндерін қабылдайды.

Кейін басқа мәндермен орындау қажет болса, программаны басынан бастап қайта іске қосу керек.

Типтер сәйкестігі

Бүтін айнымалыға бүтін мән, нақты айнымалыға нақты мән берілуі қажет. Дегенмен айнымалы нақты (REAL) болып жарияланса, оған бүтін мән енгізуге болады: машина бүтін санды автоматты түрде нақты түрге түрлендіреді.

REAL үшін енгізу үлгісі

VAR A, B: REAL; READ(A, B);

Егер енгізу ретінде 4 5 берілсе, машина оларды A = 4.0, B = 5.0 түрінде қабылдайды.

READLN операторы

Енгізу кезінде келесі жолға өту үшін READLN операторы қолданылады. Ол параметрсіз де, параметрмен де жазыла алады:

READLN;

READLN(a1, a2, …, an);

Көп жағдайда READ(a1, a2, …, an); және READLN орнына бір ғана READLN(a1, a2, …, an); операторын қолдануға болады.

Енгізу кезінде бір немесе бірнеше бос орын қалдыруға болады: сандар енгізілгенде бос орындар ескерілмейді.